Het gaat om onderzoekers uit het domein Sociale en Geesteswetenschappen (SGW),de Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW), Exacte en Natuurwetenschappen (ENW) en Gezondheidsonderzoek en Zorginnovatie (ZonMw).
Vol trots feliciteert de Vrije Universiteit Amsterdam de volgende laureaten, in alfabetische volgorde:
Neurowetenschapper Sterre de Boer krijgt de Veni voor haar onderzoek Een kieskeurige dementie: waarom frontotemporale dementie alleen de voorkant van de hersenen aantast.
Frontotemporale dementie (FTD) is een belangrijke oorzaak van dementie op jonge leeftijd en veroorzaakt grote veranderingen in persoonlijkheid, gedrag en taal. Op dit moment bestaan er geen behandelingen die de ziekte kunnen stoppen of vertragen. Een opvallend kenmerk van FTD is dat het vaak slechts één hersenhelft aantast en vooral de voorste delen van de hersenen beschadigt. Begrijpen waarom dit gebeurt is essentieel voor het ontwikkelen van effectieve behandelingen. De Boers project POLAR-FTD heeft daarom als doel de oorzaken van deze selectieve hersenschade te ontrafelen.
Assistent professor Management en Organisatie Ira Chatterjee krijgt de Veni voor haar onderzoek Samen besturen voor maatschappelijke verandering: hoe sectoroverstijgende samenwerkingen maatschappelijke uitdagingen aanpakken.
Chatterjee onderzoekt hoe overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties kunnen samenwerken om grote maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, zoals ongelijkheid, klimaatverandering en toegang tot goed onderwijs. Veel van deze problemen kunnen niet door beleid alleen worden opgelost en vragen om samenwerking tussen verschillende sectoren. Chatterjee bestudeert onderwijspartnerschappen om te begrijpen hoe zulke samenwerkingen inclusief, effectief en duurzaam kunnen worden ingericht. Daarnaast onderzoekt zij hoe succesvolle werkwijzen kunnen worden vastgelegd en toegepast in andere contexten. Chatterjee ontwikkelt praktische hulpmiddelen voor beleidsmakers en professionals om samenwerking te versterken en blijvende maatschappelijke impact te ondersteunen.
Lees verder
Neurowetenschapper Emma Coomans krijgt de Veni voor haar onderzoek De ziekte van Alzheimer: hoe kunnen we het ontstaan en de progressie van de ziekte vertragen?
Waarom ontwikkelt de ene persoon al op relatief jonge leeftijd kenmerken van Alzheimer, terwijl dit bij anderen pas op zeer hoge leeftijd gebeurt? Dit project onderzoekt verschillende factoren die mogelijk een invloed hebben op de leeftijd waarop Alzheimerpathologie ontstaat. Deze kennis kan bijdragen aan nieuwe strategieën om het ontstaan van de ziekte te vertragen.
Organisatiewetenschapper Zakia Essanhaji krijgt de Veni voor haar onderzoek Sociale veiligheid doen: over het definiëren, uitvoeren en bevragen van ongelijkheid op Nederlandse universiteiten.
Universiteiten in Nederland besteden steeds meer aandacht aan sociale veiligheid als antwoord op intimidatie, pesten en machtsmisbruik. De term is echter vaak vaag en krijgt verschillende betekenissen in beleid en onderwijspraktijk. Essanhaji onderzoekt hoe sociale veiligheid betekenis krijgt binnen universiteiten en het ervaringen van medewerkers en studenten met on/veiligheid en on/gelijkheid vormgeeft. Met interviews, observaties en documentanalyse aan meerdere universiteiten volgt zij hoe sociale veiligheid wordt uitgevoerd, uitgebreid of betwist. De resultaten bieden praktische inzichten voor diversiteitsmedewerkers, universiteitsmanagers, docenten en beleidsmakers om het welzijn op de campus te verbeteren en structurele ongelijkheden in het hoger onderwijs aan te pakken.
Lees verder
Universitair docent Digitale Strategie en Innovatie Lukas Andreas Falcke krijgt de Veni voor zijn onderzoek Samenwerking in innovatie-ecosystemen voor het ontlasten van het elektriciteitsnet.
Het elektriciteitsnet staat onder druk doordat duurzame energie, elektrisch vervoer en datacenters sneller groeien dan de netcapaciteit. Nieuwe infrastructuur bouwen kost jaren, dus we hebben slimme manieren nodig om het bestaande net beter te benutten. Falcke onderzoekt hoe verschillende organisaties- netbeheerders, technologiebedrijven, markten en gebruikers - samen als een “innovatie-ecosysteem” werken om oplossingen zoals energieopslag en flexibel stroomgebruik te testen en uit te rollen. Door praktijkprojecten in Nederland en Europa te volgen, laat hij zien hoe samenhangende acties slagen of falen en welke lessen helpen om oplossingen sneller en betrouwbaarder te implementeren.
Lees verder
Hersenwetenschapper Tom Fuchs krijgt de Veni voor zijn onderzoek Onder de oppervlakte: het herkennen van verborgen cognitieve achteruitgang bij multiple sclerose.
Mensen met multiple sclerose (MS) krijgen vaak te maken met langzame cognitieve achteruitgang, ook wanneer hersenscans stabiel lijken en er geen schubs optreden. Deze verborgen achteruitgang kan grote gevolgen hebben voor werk, zelfstandigheid en het dagelijks functioneren, maar wordt vaak laat herkend. Fuchs volgt met zijn collega's mensen met MS thuis met korte maandelijkse digitale denktests, aangevuld met hersenscans en bloedonderzoek. Door deze gegevens te combineren met grote internationale patiëntendatabanken wil hij cognitieve achteruitgang eerder herkennen en beter voorspellen wie risico loopt.
Farmaceutusche wetenschapper Ariadni Geballa Koukoula krijgt de Veni voor haar onderzoek T3: Track, Trap, and Tag Giftige Eiwitten voor Vroege Parkinson-Detectie.
Stel je voor een dierbare last heeft van trillende handen; dit is de realiteit voor miljoenen mensen die zorgen voor iemand met de ziekte van Parkinson. De ziekte ontstaat wanneer eiwitten in de hersenen verkeerd vouwen en samenklonteren, waardoor zenuwcellen afsterven. Onomkeerbare schade treedt vaak al op voordat de symptomen beginnen. Geballa Koukoula ontwikkelt een innovatieve drie-stappen aanpak om schadelijke eiwitklontjes veel eerder te detecteren. De eerste stap volgt hoe eiwitten in real-time samenklonteren, de tweede markeert verdachte clusters, en de derde bevestigt hun identiteit. Detectie in bloed vóórdat symptomen verschijnen maakt eerdere diagnose mogelijk, waardoor ziekteprogressie kan worden vertraagd.
Neurobioloog Jara Tabitha Hees krijgt de Veni voor haar onderzoek Hoe hersencellen lokale eiwitproductie inschakelen en waarom dat belangrijk is bij ALS.
Onze hersencellen, ook wel neuronen genoemd, hebben lange uitlopers die lokale eiwitproductie nodig hebben om goed te functioneren en te overleven. Dit proces raakt verstoord bij ziekten zoals amyotrofische laterale sclerose (ALS). In dit project onderzoekt Hees hoe neuronen bepalen wanneer en waar eiwitten worden aangemaakt. De focus ligt op kleine contactpunten tussen twee belangrijke structuren in de cel: het endoplasmatisch reticulum, dat helpt bij eiwitproductie, en het cytoskelet, het transportsysteem van de cel. Met geavanceerde microscopie en genetische technieken zal Hees onthullen hoe deze contactpunten fungeren als controlecentra en wat er misgaat bij ALS.
Lees verder
Socioloog Laura Keesman krijgt de Veni voor haar onderzoek Betwiste Aanhoudingen: een Dual-Perspective, Integratieve Video Studie naar Gewelddadige Politie-Burger Interacties.
Politie-burgerinteracties zijn cruciale momenten waarin staatsgezag wordt uitgeoefend én betwist. Wanneer deze escaleren tot geweld, schaadt dit individuen, en ondermijnt het publiek vertrouwen en legitimiteit. Toch weten we weinig over hoe geweld ontstaat en hoe situaties (de)escaleren omdat real-life analyses vanuit beide perspectieven grotendeels ontbreken. Het project van Keesman pioniert dual-perspective video-elicitatie interviews met politie en burgers, gecombineerd met etnomethodologische/conversatieanalyse, om te onderzoeken hoe betrokkenen elkaars handelen interpreteren. Door het lang ontbrekende burgerperspectief te includeren en een integratieve dataset te construeren, identificeert zij mechanismen die (de)escalatieprocessen aansturen en levert het kennis die beleid en training ondersteunt voor het verminderen van geweld.
Lees verder
Neurowetenschapper Janina Kupke krijgt de Veni voor haar onderzoek Hoe de hersenen herinneringen behouden ondanks de voortdurende vervanging van eiwitten.
Herinneringen worden opgeslagen in specifieke hersencellen die hun verbindingen (synapsen) versterken tijdens leren. Hoewel synapsen stabiel moeten blijven om herinneringen te behouden, worden de moleculen waaruit synapsen bestaan voortdurend uitgewisseld, wat de vraag oproept hoe herinneringen over langere tijd blijven bestaan. Kupke onderzoekt of epigenetica, een mechanisme dat de expressie van genen reguleert, helpt om stabiele veranderingen in geheugensynapsen te ondersteunen. Door imaging te combineren met moleculaire analyses in geheugen hersencellen, gaat zij onderzoeken hoe herinneringen stabiel blijven, en mogelijke mechanismen identificeren die relevant zijn voor stoornissen waarbij de persistentie van herinneringen verandert, zoals bij traumatische herinneringen.
Lees verder
AI-wetenschapper Enrico Liscio krijgt de Veni voor zijn onderzoek AI die zich aanpast aan wat voor jou belangrijk is.
AI-systemen zoals chatbots worden steeds vaker gebruikt om mensen te ondersteunen in gevoelige sectoren zoals de publieke dienstverlening en de gezondheidszorg. Om betrouwbaar te zijn moeten deze systemen niet alleen onveilig gedrag vermijden maar ook reageren op een manier die aansluit bij menselijke waarden, zoals eerlijkheid en autonomie. Liscio onderzoekt hoe AI-systemen tijdens een gesprek kunnen leren wat belangrijk is voor individuele gebruikers en hoe ze hun reacties daarop kunnen aanpassen. Door technische AI-ontwikkeling te combineren met experimenten met echte gebruikers, draagt zijn project bij aan AI die verantwoord en flexibel is en in lijn met maatschappelijke verwachtingen functioneert.
Erfgoedonderzoeker en architect Marilena Mela ontvangt de Veni-beurs voor haar onderzoeksproject Unearth, Re-earth: Erfgoedactivisme en lokale kennis in extractielandschappen in transitie.
Het bestuderen van de relatie tussen mensen en hun omgeving door middel van geschiedenis, cultuur en plaats kan essentiële kennis opleveren in de klimaatcrisis. Mela onderzoekt hoe erfgoed – de collectieve herinneringen, interpretaties en kennissystemen van het verleden – wordt ingezet om milieuschade tegen te gaan en duurzamere toekomsten te bedenken. Ze bestudeert drie landschappen die gevormd zijn door mijnbouw en energie-extractie in Nederland, Griekenland en Chili. Deze locaties met een industriële geschiedenis en overgeërfde kennis raken nu via nieuwe plannen en infrastructuren verbonden met de energietransitie. Door veldwerk, archiefonderzoek en samenwerking met lokale partners te combineren, onderzoekt Mela hoe protestbewegingen en langdurige landschapskennis het hedendaagse milieubeheer beïnvloeden.
Lees verder
Onderzoeker op het gebied van vulkanische risico's Elinor Meredith krijgt de Veni voor haar onderzoek Impactgerichte meervoudige risico-scenario’s voor vulkanische dreigingen in Europa.
Vulkanische uitbarstingen kunnen samenlevingen verstoren. As van de IJslandse uitbarsting in 2010 legde het Europese vliegverkeer stil, terwijl de uitbarsting op La Palma in 2021 schade veroorzaakte en gassen richting Europa verspreidde. Zulke effecten hangen niet alleen af van de grootte van een uitbarsting, maar van de locatie van mensen en infrastructuur en de interactie van andere gevaren, zoals extreme neerslag of natuurbranden, met vulkanische activiteit. Doordat Europa’s bevolking en infrastructuur groeit, nemen deze risico’s toe. Meredith ontwikkelt nieuwe methoden om toekomstige blootstelling in kaart te brengen, risico-interacties te begrijpen en de meest ontwrichtende scenario’s voor Europa te identificeren.
Lees verder
Cultureel antropoloog en religiewetenschapper Lieke Schrijvers krijgt de Veni voor haar onderzoek Gebroken en Heel. Joodse jongvolwassenen op zoek naar vreugde in een tijd van politieke onzekerheid.
Sinds oktober 2023 is Joods leven in Nederland zichtbaarder geworden, vooral tegen de achtergrond van toenemende polarisatie. Te midden van deze onrust zoeken steeds meer jongvolwassenen naar verbinding en een positieve invulling van Joods-zijn, niet alleen bepaald door antisemitisme of angst. Schrijvers brengt met haar etnografische onderzoek in kaart of en hoe vreugde wordt gezocht en ervaren binnen diverse joodse gemeenschappen en via rituelen. Vreugde wordt hierbij geanalyseerd in relatie tot angst, (gender) normen en politiek. Zo laat zij zien dat vreugde geen ontkenning van crisis is, maar een ethische en politieke praktijk die essentieel is voor Joods leven.
Lees verder
Assistent-professor Bestuurskunde Kayla Schwoerer krijgt de Veni voor haar onderzoek Het Zichtbaarheidsdilemma: Onderzoek naar de Rol van Platformalgoritmes in Overheidscommunicatie.
Overheden gebruiken tegenwoordig socialemediaplatformen om publieke informatie te delen, maar deze platformen zijn niet neutraal. Door content te filteren en te prioriteren, bepalen algoritmes - geoptimaliseerd voor aandacht en betrokkenheid - welke overheidscommunicatie zichtbaar wordt en voor wie. Overheden worden daardoor gestimuleerd om hun boodschap af te stemmen op deze algoritmelogica, in plaats van op bureaucratische normen. Schwoerer analyseert het 'zichtbaarheidsdilemma' met een vergelijkende studie in vijf landen, en maakt gebruik van verschillende methoden, om te begrijpen hoe overheden hun communicatiepraktijken aanpassen aan algoritmes en hoe burgers deze aanpassingen evalueren, alsook de vraag of institutionele contexten hieraan weerstand kunnen bieden.
Lees verder
Assistent-professor in stedelijke economie Mathieu Steijn krijgt de Veni voor zijn onderzoek De rol van sociale infrastructuur in sociale mobiliteit.
Kansenongelijkheid neemt toe. Om de opgroeikansen in sociale mobiliteit van kinderen uit kansarme gezinnen te verbeteren is een belangrijke factor hun sociale relaties. In de hoop dit te beïnvloeden richt veel onderzoek en beleid zich daarom op welke demografische groepen in buurten samenwonen. Echter gaat het vormen van sociale relaties niet om samenwonen maar om samenkomen. Hierom is de rol van sociale infrastructuur interessant. Dit zijn buurtplekken waar men samenkomt zoals sportverenigingen. Steijn brengt deze plekken in kaart als ook diens gebruikers om opgroeikansen van vorige generaties te begrijpen en met die inzichten die van toekomstige generaties te verbeteren.
Lees verder
Biologisch psycholoog Lianne de Vries krijgt de Veni voor haar onderzoek Van Stress naar Veerkracht: Oorzaken en Gevolgen in de Adolescentie.
Iedereen ervaart stress, maar niet iedereen reageert altijd hetzelfde of herstelt even goed. De Vries onderzoekt veerkracht: hoe mensen zich aanpassen aan stressvolle ervaringen. Zij focust op de adolescentie, wanneer stress toeneemt en mentale gezondheidsproblemen kunnen ontstaan. Door langetermijngegevens te combineren met metingen in het dagelijks leven, onderzoekt De Vries hoe kindertijd factoren de veerkracht in de adolescentie vormen en hoe veerkracht zich ontwikkelt in de volwassenheid. Ook onderzoekt zij welke persoonlijke, sociale, leefstijl- en omgevingsfactoren, zoals optimisme, steun, en slaap, mentale gezondheid op de lange termijn beschermen. De resultaten kunnen helpen om mentale problemen eerder te herkennen en voorkomen.
Lees verder
Sociaal psycholoog Giulia Zoppolat krijgt de Veni voor haar onderzoek PARADOX: Parental Ambivalence and its Relational And Developmental Outcomes and eXperiences.
Ouderschap kan een paradox zijn: liefde en vreugde gaan vaak samen met frustratie en verdriet. Hoe vaak ervaren ouders zulke tegenstrijdige emoties, en wat betekent dat voor het gezinsleven? Zoppolat onderzoekt wanneer en waarom ouders tegenstrijdige emoties ervaren, hoe deze het gezinswelzijn beïnvloeden en wat helpt om met deze emoties om te gaan.
De beurs is een stimulans voor avontuurlijke, talentvolle en baanbrekende onderzoekers om de komende 3 jaar hun eigen onderzoeksideeën verder te ontwikkelen. Elke onderzoeker krijgt maximaal 320.000 euro. De Veni is een persoonsgebonden wetenschappelijke beurs die zich richt op onderzoekers die recent gepromoveerd zijn. Het financieringsinstrument maakt het mogelijk onderzoek naar eigen keuze te doen. De projecten die financiering ontvangen, richten zich dan ook op de meest uiteenlopende onderwerpen.
Talentprogramma
Het doel van het NWO‐Talentprogramma is creatieve ruimte scheppen voor avontuurlijke, talentvolle, baanbrekende onderzoekers, waarin zij onderzoek naar eigen keuze kunnen doen, een onderzoekslijn kunnen ontwikkelen en hun talent verder kunnen ontplooien. De Veni-doelgroep bestaat uit onderzoekers in het stadium van transitie naar zelfstandigheid, waarvoor de Veni kan bijdragen aan de ontwikkeling van de onderzoeker op dit gebied. Onderzoekers die in aanmerking komen voor een Veni-subsidie hebben academische kwaliteiten die duidelijk uitstijgen boven wat gebruikelijk is. De Veni-subsidie is bedoeld om wetenschappelijk innovatief onderzoek te financieren en hiermee deze onderzoekers de mogelijkheid te geven zich te ontwikkelen als zelfstandige onderzoekers.
De 205 beurzen uit de Veni-ronde van 2025 zijn verdeeld over 59 toewijzingen bij Exacte en Natuurwetenschappen (ENW), 81 bij Sociale en Geesteswetenschappen (SGW), 30 bij Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW), en 35 beurzen bij ZonMw.
Lees verder op de website van NWO.