Erfgoedwetenschapper en architect Marilena Mela heeft een Veni-beurs ontvangen voor haar onderzoeksproject Unearth, Re-earth: Heritage activism and local knowledge in extraction landscapes under transition.
In dit project onderzoekt ze hoe erfgoed, lokale kennis en historische ervaringen kunnen bijdragen aan een rechtvaardige en duurzame aanpak van de klimaat- en energietransitie.
De klimaat- en energietransitie vereist ingrijpende veranderingen, maar leidt op veel gebieden ook tot nieuwe spanningen. Tegelijkertijd kan de manier waarop mensen zich via geschiedenis, cultuur en plaats tot hun omgeving verhouden, essentiële kennis opleveren te midden van de klimaatcrisis. Marilena Mela, universitair docent Erfgoedstudies aan de VU, onderzoekt hoe cultureel erfgoed wordt ingezet om milieuschade aan de kaak te stellen en alternatieve toekomstvisies te ontwikkelen voor mensen en hun leefomgeving. Daartoe richt zij zich op drie landschappen die zijn gevormd door mijnbouw en energiewinning: in Nederland, Griekenland en Chili. Deze gebieden spelen ook een sleutelrol in de energietransitie vanwege nieuwe plannen en infrastructuur voor de winning en opslag van grondstoffen en energie.
Bijdragen aan milieubeheer en zorg
Door middel van veldwerk, archiefonderzoek en intensieve samenwerking met lokale partners onderzoekt Mela hoe protestbewegingen, historische ervaringen en intergenerationele landschapskennis bijdragen aan milieubeheer en -zorg. Het onderzoek toont aan dat erfgoed niet alleen het verleden weerspiegelt, maar ook een actieve rol kan spelen bij het vormgeven van duurzame toekomstvisies.
De maatschappelijke relevantie van het onderzoek ligt in de bijdrage aan een rechtvaardigere sociaal-ecologische transitie. Mela toont aan dat klimaatbeleid en technologische innovaties op zichzelf niet volstaan als lokale gemeenschappen, historische ongelijkheden en cultureel verankerde kennis over het hoofd worden gezien. Door de nadruk te leggen op de ongelijk verdeelde gevolgen van grondstofwinning en de historische strijd van gemeenschappen tegen milieuschade, biedt het project nieuwe inzichten voor de empowerment van gemeenschappen en besluitvorming.
Uiteindelijk beschouwt het onderzoek lokale kennis en protestpraktijken als waardevolle middelen voor het aanpakken van klimaatverandering en milieuschade. Op deze manier draagt „Unearth, Re-earth“ bij aan een meer plaatsgebonden en inclusieve benadering van de klimaatcrisis en toont het aan dat lokale geschiedenissen een bredere, zelfs planetaire, betekenis kunnen hebben.