Neurowetenschapper Janina Kupke heeft een Veni-subsidie ontvangen voor haar onderzoek naar een fundamentele vraag over het menselijk brein: hoe kunnen herinneringen jarenlang bewaard blijven, terwijl de moleculen waaruit hersencellen zijn opgebouwd voortdurend worden vernieuwd?
Wanneer we iets leren, versterken hersencellen hun onderlinge verbindingen. Deze sterkere verbindingen vormen de basis van herinneringen. Toch worden de eiwitten die deze verbindingen opbouwen steeds vervangen. Hoe het brein ondanks deze voortdurende vernieuwing herinneringen intact houdt, is nog grotendeels onbekend.
In haar onderzoek gaat Kupke na of zogeheten epigenetische mechanismen hierbij een sleutelrol spelen. Epigenetica bepaalt welke genen in een cel actief zijn, zonder het DNA zelf te veranderen. Zij onderzoekt of deze processen ervoor zorgen dat hersencellen die herinneringen opslaan hun onderlinge verbindingen stabiel houden, ook wanneer de moleculaire bouwstenen voortdurend worden vervangen.
Hersencellen die betrokken zijn bij het opslaan van herinneringen
Met behulp van geavanceerde microscopie en moleculaire analyses bestudeert Kupke hersencellen die betrokken zijn bij het opslaan van herinneringen. Door veranderingen in de verbindingen tussen deze cellen te volgen en te onderzoeken hoe genregulatie en synaptische eiwitten samenwerken, wil zij beter begrijpen hoe langdurige herinneringen in stand blijven.
Hoewel het onderzoek fundamenteel van aard is, kan het op termijn ook maatschappelijke impact hebben. Een beter begrip van hoe het brein blijvende herinneringen opslaat, kan inzicht geven in aandoeningen waarbij het geheugen ontregeld raakt. Denk aan posttraumatische stressstoornis (PTSS), waarbij traumatische herinneringen hardnekkig aanwezig blijven, of de ziekte van Alzheimer, waarbij herinneringen juist verloren gaan. De kennis uit het onderzoek kan in de toekomst aanknopingspunten bieden voor nieuwe behandelingen van deze en andere geheugenstoornissen.
Met de Veni-subsidie kan Kupke haar eigen onderzoekslijn verder ontwikkelen aan de Vrije Universiteit Amsterdam en bijdragen aan een beter begrip van de biologische basis van geheugen.