Neurobioloog J. Tabitha Hees van VU Amsterdam ontvangt een Veni-beurs van NWO. Met deze financiering gaat zij onderzoeken hoe hersencellen eiwitten precies op de juiste plek en het juiste moment aanmaken. De inzichten uit dit fundamentele onderzoek kunnen op termijn bijdragen aan een beter begrip van neurodegeneratieve aandoeningen zoals ALS.
Slim transportsysteem in hersencellen
Hersencellen behoren tot de meest complexe cellen in het menselijk lichaam. Ze hebben lange uitlopers en vertakkingen die een leven lang goed moeten blijven functioneren. Om die cellen gezond te houden, zijn voortdurend nieuwe eiwitten nodig.
In plaats van eiwitten over grote afstanden te vervoeren, sturen neuronen vaak de genetische blauwdruk – messenger RNA (mRNA) – naar de plek waar een eiwit nodig is. Daar wordt het eiwit pas lokaal geproduceerd. Hoe hersencellen bepalen waar en wanneer dit proces plaatsvindt, is nog grotendeels onbekend.
Tabitha Hees onderzoekt of deze lokale eiwitproductie wordt aangestuurd vanuit specifieke contactpunten in de cel, waar het transportsysteem en de eiwitfabriek van de cel samenkomen. Met behulp van geavanceerde microscopie, RNA-sequencing en andere innovatieve technieken brengt zij deze processen in levende neuronen in kaart.
Nieuwe inzichten in ALS
Hoewel het onderzoek zich richt op de fundamentele werking van gezonde hersencellen, kan het ook belangrijke inzichten opleveren voor ziekten zoals amyotrofische laterale sclerose (ALS). Bij deze aandoening raken processen rondom het transport van mRNA en de lokale aanmaak van eiwitten al in een vroeg stadium verstoord.
Door te onderzoeken wat er op de cellulaire contactpunten misgaat in uit stamcellen gekweekte motorneuronen, wil Hees achterhalen welke veranderingen bijdragen aan het ontstaan van ALS. Deze kennis kan helpen om nieuwe aangrijpingspunten voor toekomstige behandelingen te vinden.
Met de Veni-beurs krijgt Hees de mogelijkheid om dit vernieuwende onderzoek de komende jaren verder uit te bouwen. De resultaten dragen niet alleen bij aan een beter begrip van de werking van hersencellen, maar leggen ook een belangrijke wetenschappelijke basis voor toekomstig onderzoek naar neurodegeneratieve ziekten.