De VU Onderwijswerkplaats heeft op basis van een aantal experimenten met AI in het onderwijs inmiddels flink wat kennis en ervaring opgedaan over wat wel en niet werkt. AI-tutors kunnen effectief zijn om het leren te bevorderen, maar dat vraagt wel een goede onderwijskundige aanpak en inbedding. In deze tips lees je hoe je dat doet.
Tip 1: integreer AI-tutors in je cursusontwerp, niet als los aanhangsel
Behandel een AI-tutor niet als een 'extraatje' maar als integraal onderdeel van je onderwijs. De tutor moet dezelfde begrippen en notaties gebruiken als in je colleges, zodat studenten geen vertaalslag hoeven te maken. Het is aan te raden dat de oefeningen die de AI aanbiedt, direct aansluiten bij je tentamenstof en de opbouw van je cursus qua tempo en volgorde volgen. Wanneer de feedback van de AI-tutor consistent is met jouw uitleg in het college, versterken beide elkaar in plaats van dat ze voor verwarring zorgen.
Beschrijf in je syllabus bijvoorbeeld expliciet wat de AI-tutor betekent in je onderwijs en hoe studenten deze het best kunnen gebruiken. Demonstreer de AI-tutor tijdens de eerste bijeenkomst, zodat studenten direct zien hoe ze er effectief mee kunnen werken. Uit onderzoek van Harvard (Kestin & Miller, 2024) blijkt dat studenten die werkten met een AI-tutor die zorgvuldig was afgestemd op de cursusopbouw, niet alleen beter scoorden, maar zich ook meer gemotiveerd voelden dan bij een reguliere actieve lesvorm.
Tip 2: stem af op je vakgebied
AI-tutors presteren het beste in vakken met duidelijke oplossingsstructuren, zoals wiskunde, natuurkunde of programmeren. Voor essays, creatieve opdrachten of filosofische discussies werken ze minder goed. Bij exacte vakken kun je AI effectief inzetten voor stapsgewijze begeleiding bij opgaven, terwijl je bij alfa- en gammavakken de AI beter kunt gebruiken voor brainstormen of het stellen van verdiepingsvragen. In praktijkvakken kan AI waardevol zijn door realistische scenario's aan te bieden waarin studenten hun vaardigheden kunnen oefenen.
Tip 3: behoud de didactische regie
Een AI-tutor is een hulpmiddel, geen vervanging van jou als docent. Als docent blijf je altijd bepalen welke leerdoelen centraal staan en hoe studenten de AI mogen gebruiken – als hulplijn of juist niet als antwoordmachine. Je beslist wanneer menselijke begeleiding noodzakelijk is en hoe je het AI-gebruik meeneemt in je toetsing. Deze pedagogische regie is belangrijk voor het succes van AI-tutors in je onderwijs. Uit een systematische review van de University of Queensland (Létourneau, A et al., 2025) blijkt dat AI-tutors vooral effectief zijn wanneer ze directe feedback geven, het leerproces personaliseren en ingebed zijn in een blended aanpak waarbij je als docent actief betrokken blijft.
Tip 4: overweeg wel of geen inzicht in de tutorbot
Als docent wil je misschien graag inzicht blijven houden in wat je studenten wel en niet beheersen. Als studenten een AI-tutor gebruiken, waar je niet in mee kan kijken, verlies je mogelijk een deel van dit inzicht. Daarom zou je misschien graag mee willen kijken wat je studenten precies leren met de tutorbot. De vraag daarbij is: voelen je studenten zich niet geremd wanneer je meekijkt over hun schouder? En hoe zit het met hun privacy? Wees daarom duidelijk of je dit wel of niet doet en wat je dan met de gegevens gaat doen. Ga daarom ook na of je inderdaad een tutorbot wilt inzetten, of juist andere alternatieven zoals een quiz of oefening op papier tijdens de onderwijsbijeenkomst. Daarbij hoef je je minder zorgen te maken over de ethische dilemma’s rond AI.
Tip 5: train studenten in effectief AI-gebruik
Studenten gebruiken AI-tutors vaak als 'antwoordgenerator' in plaats van leerondersteuning. Dat kan leiden tot wat critici van AI benoemen als ‘de-skilling’. Besteed daarom expliciet aandacht aan het ontwikkelen van AI-geletterdheid. Leer studenten goede vragen te stellen aan de AI en kritisch te beoordelen wat de AI antwoordt. Help ze de AI te gebruiken als sparringpartner in plaats van als spiekbriefje, en leer ze herkennen wanneer menselijke hulp beter is dan AI-ondersteuning. Gebruik hierbij bijvoorbeeld de AI-geletterdheid Companion - studenteneditie van de VU.
Wil je AI toepassen in jouw onderwijs? Neem contact op met de VU Onderwijswerkplaats voor advies op maat.