Hoe houd je rekening met studenten met ADHD?

Zo houd je rekening met studenten met ADHD

• Tip 1: zorg voor een voorspelbare onderwijsstructuur

  Studenten met ADHD hebben vaak baat bij een duidelijke en consistente structuur. Dit helpt hen om overzicht te houden en vooruit te plannen. Onverwachte veranderingen kunnen voor verwarring en stress zorgen. Zorg dat cursusinformatie op Canvas, in de syllabus en tijdens lessen eenduidig en volledig is. Houd je aan wat je communiceert, en kondig wijzigingen tijdig en expliciet aan. 

  Deel aan het begin van elke periode een overzichtelijke week- of lesplanning. Gebruik een vaste indeling voor lessen en opdrachten, zodat studenten weten wat ze kunnen verwachten. Maak belangrijke deadlines en taken visueel met een tijdlijn of checklist. Begin elke les met een agenda of kort overzicht, zodat studenten weten wat er gaat gebeuren. 

• Tip 2: geef expliciete en concrete instructies 

  Vage of impliciete aanwijzingen kunnen verwarrend zijn. Studenten met ADHD geven aan dat ze behoefte hebben aan concrete instructies waarin duidelijk staat wat ze moeten doen, hoe ze het moeten doen en waarom. Benoem ook het verwachte eindproduct en de beoordelingscriteria. 

  Bijvoorbeeld: 

  Niet zo: "Bereid je voor op de volgende les door de literatuur door te nemen." 

  Wel zo: "Lees voor dinsdag hoofdstuk 3 en 4 (pagina 45-78). Maak bij elk hoofdstuk notities van de drie belangrijkste punten. Neem deze mee naar de les, we bespreken ze in groepjes van vier." 

  Splits opdrachten op in korte, duidelijke stappen. Check mondeling of de student de opdracht goed heeft begrepen. Gebruik visuele hulpmiddelen zoals video's, bullet points, infographics of stappenplannen. Lever materiaal zoals presentaties vooraf online aan. Zet live ondertiteling aan bij het gebruik van PowerPoint, dit helpt ook bij het verwerken van gesproken informatie. 

• Tip 3: help bij het onderscheiden van hoofd- en bijzaken 

  In teksten, slides of uitleg is het voor studenten met ADHD vaak onduidelijk wat de kern is en wat minder belangrijk is. Ze kunnen zich snel verliezen in details of essentiële informatie missen. Help hen door kernpunten te markeren, samenvattingen te geven of visualisaties aan te bieden. In digitale leeromgevingen kun je met opmaak, koppen of iconen duidelijk maken wat centraal staat. 

  Geef aan het einde van elke les een korte samenvatting van de belangrijkste leerdoelen en kernboodschappen. Dit helpt studenten om de essentie vast te houden.

• Tip 4: creëer een passende omgeving wat betreft prikkels

  Te veel prikkels zoals fel licht, achtergrondgeluiden en visuele afleiding maken het moeilijk om focus te houden. Ook digitale leeromgevingen kunnen overprikkelen door drukke lay-outs. Maak informatie toegankelijk via één centraal kanaal - hoe meer bronnen (Canvas, e-mail, verschillende platforms), hoe meer last studenten met ADHD hiervan ondervinden.  

  Let op: niet alle studenten met ADHD hebben behoefte aan een volledig prikkelarme omgeving. Sommigen hebben juist bepaalde prikkels nodig om alert te blijven, zoals achtergrondmuziek of beweging. De balans is heel persoonlijk. Ga daarom in gesprek met de student over wat voor hen werkt. 

  Las tijdens colleges korte pauzes in, zodat studenten hun focus kunnen herpakken. Kondig deze pauzes vooraf aan. Wijs studenten op stilteplekken en prikkelarme studieplekken, zoals de stille zones in de Universiteitsbibliotheek. Gebruik rustige kleuren en een overzichtelijke lay-out in presentaties en studiemateriaal. Vermijd te veel animaties of visuele effecten op slides.

• Tip 5: bied flexibiliteit in toetsing en opdrachten

  ADHD kan invloed hebben op de manier waarop een student kennis en vaardigheden laat zien. Lange toetsen vragen veel concentratie, wat uitputtend kan zijn. Het opdelen van grote opdrachten in kleinere delen met tussentijdse deadlines helpt studenten om overzicht te houden. 

  Geef tijdig schriftelijke informatie over de toetsvorm, inhoud, beoordeling, lokaal en betrokken docent. Overweeg variatie in toetsvormen (mondelinge tentamens, digitale toetsen, take-home opdrachten) en vraagtypen (meerkeuze, open vragen, kennisvragen). Spreid toetsmomenten en deadlines goed uit. Bied visuele ondersteuning bij vragen. 

• Tip 6: stimuleer actieve en gevarieerde leerstrategieën

  Beweging en interactie helpen studenten met ADHD om de stof beter op te nemen. Langdurig stilzitten en passief luisteren is vaak lastig. Maak lessen interactief met groepsopdrachten, quizzen, discussiemomenten of praktische opdrachten. Faciliteer ook peer-ondersteuningsgroepen waar studenten elkaar kunnen helpen, ook omdat sommige studenten met ADHD moeite hebben intrinsieke motivatie en veel steun ondervinden van externe motivatie.  

  Geef studenten de mogelijkheid om staand of bewegend te leren. Bied loopmomenten in de les aan. Wissel studiemateriaal af door lezen te combineren met luisteren, zoals podcasts of kennisclips. Bekijk ook de mogelijkheden van de VU Onderwijswerkplaats voor interactieve werkvormen.

• Tip 7: ondersteun bij plannen en organiseren 

  Studenten met ADHD hebben vaak moeite met timemanagement en overzicht houden. Zogeheten uitvoerend functies zoals plannen, prioriteren en schakelen tussen taken kunnen uitdagend zijn. Stel daarom tussentijdse deadlines in en herinner studenten actief aan aankomende taken. Splits grote opdrachten op in kleinere subopdrachten. Help bij het afbakenen van onderwerpen. Monitor tussentijds de voortgang en bied extra ondersteuning waar nodig. Verwijs studenten door naar studiecoaches of workshops over planning en timemanagement die de VU aanbiedt. Werk waar mogelijk (en als dit past bij de student) in tweetallen of met een studiemaatje. Dit kan helpen bij planning en motivatie. 

• Tip 8: wees flexibel met aanwezigheid en participatie

  Voor sommige studenten met ADHD is het lastig om structureel fysiek aanwezig te zijn bij lessen, bijvoorbeeld door overprikkeling of uitputting tijdens de reis er naartoe of concentratieproblemen tijdens de les. Ook de manier van participeren kan verschillen. Niet iedereen is verbaal sterk in groepsdiscussies of heeft verwerkingstijd nodig voordat ze kunnen reageren. 

  Bied waar mogelijk online of hybride alternatieven voor colleges. Waardeer niet alleen mondelinge participatie, maar ook andere vormen van interactie zoals bijdragen in een discussieforum of schriftelijke reflecties. Geef studenten de mogelijkheid om zich na een les te melden als ze vragen hebben over de lesstof. Maak collegeopnames beschikbaar waar mogelijk. 

  ADHD kan ervoor zorgen dat een student zich snel uitgeput voelt door de extra inspanning die concentratie kost, of juist periodes van hyperactiviteit ervaart. Veel studenten met ADHD hebben ook moeite met in slaap vallen en komen daardoor misschien te laat of zijn 's ochtends minder alert. Dit betekent niet dat ze lui of ongemotiveerd zijn.

• Tip 9: creëer een open en begripvolle sfeer

  Veel studenten met ADHD ervaren stigma of voelen zich onbegrepen. Ze worden vaak gezien als ongemotiveerd of te druk, terwijl ze soms juist veel energie besteden om hun uitdagingen te camoufleren of maskeren. Dit kost enorm veel energie en kan leiden tot uitputting en verminderd zelfvertrouwen. 

  Sta open voor de behoeften van studenten en moedig hen aan om deze zonder oordeel bij je aan te kaarten. Verdiep je in ADHD en neurodiversiteit. Voorkom dat ADHD wordt gebagatelliseerd met uitspraken zoals "iedereen is wel eens afgeleid" of "je moet gewoon beter opletten". Deze opmerkingen kunnen kwetsend zijn en doen geen recht aan de dagelijkse impact van ADHD. Wees ook begripvol als een student dingen vergeet, kwijtraakt of impulsief reageert - dit zijn symptomen van ADHD, geen gebrek aan respect. 

• Tip 10: wijs op ondersteuningsmogelijkheden

  Studenten kunnen binnen de VU gebruik maken van voorzieningen zoals prikkelarme toetsruimtes, extra tijd, een studiecoach, begeleiding voor studenten met ADHD of het Studentenondersteuningsfonds. Maar niet alle studenten weten dat; wijs ze dus op deze mogelijkheden, te vinden via het Infopunt Studeren met een Functiebeperking. Verwijs bij aanhoudende stress of angst ook naar de studentenpsychologen van de VU of andere vormen van mentale ondersteuning.  

Meer didactische tips