Zo houd je rekening met studenten met een chronische ziekte

Zo houd je rekening met studenten met een chronische ziekte

• Tip 1: zorg voor voorspelbaar en gestructureerd onderwijs

  Structuur en voorspelbaarheid helpen studenten met een chronische ziekte om stress te verminderen en zich beter voor te bereiden. Dit kun je doen door: 

  • een duidelijke syllabus met lesplanning, leerdoelen, opdrachten en deadlines vooraf beschikbaar te maken op Canvas; 
  • consistente formats voor colleges, opdrachten en tentamens te gebruiken. Vermijd plotselinge wijzigingen in planning of beoordelingscriteria; 
  • elke les te starten met een agenda (programma) en deze op het bord te zetten, zodat studenten weten wat ze kunnen verwachten; 
  • veranderingen tijdig te communiceren via e-mail of Canvas; 
  • met studenten afspraken te maken over aanwezigheid en haalbaarheid.

• Tip 2: wees flexibel met aanwezigheid en participatie

  Studenten kunnen door hun aandoening lessen of tentamens missen doordat ze te ziek zijn om aanwezig te zijn, het reizen of aanwezig zijn te veel energie kost of symptomen verergert, maar ook door behandelingen. Ze kunnen daardoor periodes of acuut niet aanwezig zijn bij colleges, werkgroepen, practica of tentamens. Bied daarom ondersteuning door: 

  • hybride of online alternatieven beschikbaar te stellen voor colleges en lessen; 
  • niet alleen mondelinge participatie te waarderen, maar ook bijdragen in een discussieforum of schriftelijke reflecties toe te staan; 
  • duidelijke afspraken te maken over aanwezigheidsplicht en uitzonderingen te overwegen waar nodig, in overleg met de studieadviseur en examencommissie.

• Tip 3: creëer een prikkelarme en voorspelbare leeromgeving

  Overprikkeling en concentratieproblemen kunnen het leren bemoeilijken. Bij sommige chronische aandoeningen kan overprikkeling de symptomen verergeren. Denk bijvoorbeeld aan felle lichten of geluiden die een migraineaanval kunnen uitlokken. Ook wanneer iemand langdurig last van pijn heeft, kunnen prikkels harder binnenkomen. Houd hier rekening mee door: 

  • een prikkelarme ruimte aan te bieden voor tentamens en studiemomenten (aan te vragen via de studieadviseur); 
  • kalmerende kleuren en een overzichtelijke lay-out te gebruiken in presentaties en studiemateriaal. Gebruik bijvoorbeeld Arial of Verdana als lettertype en zorg voor voldoende contrast; 
  • tijdens colleges een rustige leeromgeving te creëren door achtergrondgeluiden te beperken en fel licht te dimmen; 
  • pauzes vooraf aan te kondigen, zodat studenten zich daarop kunnen voorbereiden; 
  • colleges op te nemen en beschikbaar te stellen, zodat studenten ze in hun eigen tempo kunnen terugkijken. 

• Tip 4: bied flexibiliteit in toetsing en opdrachten

  Chronische ziekte beïnvloedt de concentratie en belastbaarheid van studenten. Langdurige pijn kost bijvoorbeeld veel energie en aandacht, waardoor er soms minder ruimte overblijft voor andere dingen zoals studeren. Overweeg: 

  • extra tijd bij tentamens en een individuele toetsruimte aan te bieden (via de studieadviseur aan te vragen); 
  • mondelinge tentamens of alternatieve toetsvormen, zoals take-home exams, essays of digitale tentamens, als alternatief voor lange schriftelijke toetsen (in overleg met de examencommissie); 
  • te letten op voorspelbaarheid rondom toetsmomenten of feedback, omdat onverwachte veranderingen of tijdsdruk stressreacties kunnen versterken, die bij sommige ziektes de klachten verergeren. 

• Tip 5: ondersteun studieplanning en begeleiding

  Voor studenten met een chronische ziekte is studieplanning vaak een uitdaging, zeker als de planning onverwacht moet worden bijgesteld. Help hen door: 

  • grote opdrachten op te delen in kleinere taken met duidelijke deadlines; 
  • studenten te helpen bij het maken van een realistische studieplanning en hen hier regelmatig aan te herinneren; 
  • check-ins in te plannen om te zien hoe ze hun opdrachten aanpakken; 
  • studenten te verwijzen naar studiecoaches en workshops over planning en studievaardigheden via Studeren met een functiebeperking op de VU-website; 
  • studenten te wijzen op ontspanningstechnieken en ondersteuning via de studentenpsychologen van de VU. Dit is extra belangrijk voor studenten met een chronische aandoening omdat stress vaak direct invloed heeft op de ernst van de klachten. Ga er wel vanuit dat ze zelf de meeste technieken al kennen. Vraag dus waar ze behoefte aan hebben en geef geen ongevraagd advies.

• Tip 6: creëer een inclusieve en begripvolle omgeving

  Onbegrip en stigma komen vaak voor bij onzichtbare ziektes. Je ziet niet altijd aan chronisch zieke studenten dat ze ziek zijn of last ervaren van hun symptomen. Dit wordt nog extra versterkt doordat studenten die een aanval of opleving van hun ziekte ervaren vaak thuisblijven, waardoor je ze alleen ziet wanneer het relatief goed met ze gaat. Daardoor kunnen hun afwezigheid of wisselende prestaties soms verkeerd geïnterpreteerd worden als desinteresse of gebrek aan inzet.  

  Chronische pijn en ziekte vragen niet alleen fysieke aanpassing, maar ook mentale veerkracht. Door bewust te zijn van de wisselwerking tussen lichaam, stress en emoties kun je als docent studenten beter begrijpen en ondersteunen. Je kunt bijdragen aan een prettige leeromgeving door: 

  • niet te veronderstellen dat elke student met chronische klachten dezelfde behoeften heeft. Vraag naar wat werkt voor de student; 
  • actief stereotypes te vermijden, zoals ‘Iedereen is weleens moe’; 
  • als docent te laten merken dat er ruimte is om hun situatie te bespreken of even aan te geven wanneer het minder gaat. Een open houding verlaagt de drempel voor studenten om hulp te vragen of oplossingen te zoeken, vooral als ze voelen dat daar geen negatieve consequenties aan vastzitten;  
  • jezelf als docent te informeren over ondersteuningsbehoeften via trainingen of workshops; 
  • studenten - in samenwerking met studieadviseurs of studentenorganisaties - te wijzen op ondersteunende groepen of bijeenkomsten binnen of buiten de universiteit. Studenten kunnen veel steun vinden in lotgenotencontact, waar zij ervaringen kunnen delen zonder oordeel. 

Meer didactische tips