Duurzaamheid bij de VU

Organisatie - duurzaam

• Duurzame Campus

  De VU Campus wil een gastvrije en inspirerende omgeving zijn waar wetenschappelijk onderwijs en onderzoek excelleren. Het is een omgeving waar studenten, medewerkers en bezoekers zich thuis voelen, en die attractief is voor alle betrokkenen. Een duurzame VU Campus werkt aan een zo klein als mogelijke footprint. Voor afval, eten en drinken, energie, gebouwen, IT, etc. maken we bewuste, duurzame keuzes om de milieuvoetafdruk per student en medewerker zo gering als mogelijk te maken.

  Concrete VU-doelen

  De VU heeft haar commitment aan duurzaamheid op verschillende momenten uitgesproken. Zo onderschrijft de VU de 17 milleniumdoelen (SDG’s) en het Parijs-akkoord. Met de Europese Aurora universiteiten is het Common Footprint Reduction Plan onderschreven. We streven naar ‘net carbon neutrality’ in 2040. Dit betekent een 50% reductie in CO2-equivalent emissies in 2030. De VU heeft ook de Race to Zero Universities & Colleges onderschreven. Dit is een wereldwijd VN initiatief om te komen tot een absolute reductie van broeikasgassen (net-zero en 50% CO2-reductie in 2030).

  Samenwerking

  Om bij te dragen aan de VU-doelen werken de bedrijfsvoeringsprofessionals ze veel als mogelijk samen met de facultaire Green Ambassadors, het Green Office, de Studentenraad en de medezeggenschap. Ook werkt de VU-gemeenschap samen met haar omgeving, zoals bijvoorbeeld met de Green Business Club Zuidas en de gemeente Amsterdam. In het International Sustainable Campus Network vergelijken wij ons en laten ons inspireren door andere leidende universiteiten.

  Als VU willen we op systematische wijze onze voetafdruk beheersen, continu verminderen en daar transparant over zijn. Daarom rapporteren we in jaarverslagen, grotendeels over de ontwikkeling van onze milieuprestaties op de thema’s energie en CO2, vervoer en mobiliteit, (afval)water en afval(stoffen) inkoop en social return, en voedsel, planeetvriendelijk eten en drinken. Alle verbruiksgetallen, prestatie-indicatoren en omrekeningen naar footprints nemen we ook op in ons milieubarometerrapport, dat we sinds 2003 opstellen.

  In onderstaande thema’s lees je meer informatie over het verkleinen van de milieuvoetafdruk van de VU Campus te vinden.

• Water en biodiversiteit – een groene campus op de toekomst voorbereid

  De VU Campus: een groene oase in het kenniskwartier

  Het Campusplein is in 2024 omgebouwd tot groene oase. In 2025 is de campus een van de grootste groene locaties op de Zuidas. Door het plein te vergroenen en goede waterbeheersystemen aan te leggen spelen we in op de binnenstedelijke opwarming (hete zomers) en creëren we een lokaal een aangenaam microklimaat. Met minder stenen en meer groen wordt het een aangename plek om te verblijven.

  Het groen, in de vorm van diverse bomen, vaste planten en gras, is niet alleen goed voor de gezondheid, maar ook voor de biodiversiteit en zorgt voor waterberging bij een grote hoeveelheid neerslag. De verschillende groene daken op de campus spelen daar ook op in.

  Groen-blauwe daken

  Het Hoofdgebouw en het Nieuw Universiteitsgebouw hebben groen-blauwe daken en ook het in aanbouw zijnde Onderzoeksgebouw krijgt er een. Het Hoofdgebouw heeft ook een veelgebruikte daktuin. Het groene dak op het Nieuwe Universiteitsgebouw staat zomers volop in bloei en trekt veel insecten en vogels aan. Zo zijn de langkopsmaragdgroefbij, gekraagde roodstaart, klavers, ratelaar, klaproos, en verschillende soorten hommels en vlinders gesignaleerd.

  Campus als living lab

  Op het dak van het Hoofdgebouw vindt ook duurzaam onderzoek plaats. Er zijn lokale grassen en kruiden ingezaaid, vijvers aangelegd voor vogels en een wilde bijenkolonie heeft er een huis gevonden. Wetenschappers en studenten gebruiken het polderdak ook voor onderwijs en onderzoek. Denk aan onderzoek naar verandering in luchttemperatuur, luchtvochtigheid, waterbalans en isolerende werking. Zo vergroten we de kennis over groene daken in Amsterdam. Bekijk de film over de onderzoeksdaktuin.

  Naast onze campus ligt de Botanische tuin Zuidas, waar een enorme verscheidenheid aan planten te vinden is. De Botanische tuin Zuidas wil mensen van alle leeftijden inspireren door ze de schoonheid en diversiteit van planten te laten zien en zo hun kennis over planten te vergroten. Studenten en medewerkers zoeken deze plek graag op om tot rust te komen.

  Water

  Daarnaast zijn er verschillende andere initiatieven voor de beste toepassing van ons water.

  • Join The Pipe
    We stimuleren het drinken van kraanwater door middel van Join the Pipe drinkwater tappunten op drukke plekken op de VU Campus. De bijbehorende hervulbare waterfles is te koop via de vendingautomaat. Voor iedere verkochte fles wordt er een fles aan een schoolkind in een ontwikkelingsland gedoneerd.
  • Groen-blauwe daken
    De Zuidas is inmiddels grotendeels 'verhard' door de intensieve bebouwing, waardoor de riolering bij hevige regenbuien de afvoer van hemelwater niet altijd aankan. Waterberging op platte daken draagt bij het aan het bufferen van water tijdens deze buien. Op de daken van het Hoofdgebouw en het Nieuwe Universiteitsgebouw zijn blauw-groene daken aangelegd om het water te bufferen en wateroverlast te verminderen. Een voorbeeld hiervan is het sedumdak op het O|2 Labgebouw dat water opneemt en isolerend werkt.
  • Waterconvenant
    De VU en Amsterdam UMC hebben een waterconvenant afgesloten met Waternet. Om wateroverlast te voorkomen moet er voldoende waterberging beschikbaar blijven. Door het bebouwen dreigt wateroverlast te ontstaan, en is er minder oppervlak om het water te bergen. Dit compenseren we door de aanleg van eenzelfde oppervlak water of met alternatieve waterbergingsystemen op de campus. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van de Buitenveldertsegracht en het groene dak op het Nieuwe Universiteitsgebouw.

• Afval en hergebruik - samen zorgen voor minder verspilling en meer hergebruik

  Zero waste in 2030: dat is het doel. De roadmap Zero Waste VU 2030 geeft de route hier naartoe aan. Het doel is de hoeveelheid restafval ieder jaar verminderen en het scheidingspercentage ieder jaar verhogen, tot ‘zero waste’ in 2030. Dit doen we door het voorkomen, gescheiden inzamelen en hoogwaardig verwerken van afval. Het is onze ambitie om de hoeveelheid afval aan de VU te verminderen, onder meer door preventie, afvalstromen beter te scheiden en de bewustwording onder studenten en medewerkers te vergroten. De inzameling van afval is eenvoudig, gebruiksvriendelijk en past in het ‘straatbeeld’ van de VU. De afvoer en verwerking van afval is uitbesteed aan een erkende afvalleverancier. Afval wordt op een veilige en duurzame manier opgeslagen, afgevoerd en zo milieuvriendelijk mogelijk verwerkt. Dit alles doen we op een efficiënte en effectieve manier, waarbij we samenwerken met onze partners. De resultaten van het afvalbeleid staan in het milieubarometerrapport.

  Wij scheiden onze afvalstoffen in meer dan 20 fracties (papier, glas, elektronisch afval etc.) Voor de toekomst zetten we nog meer in op het scheiden van kunststoffen uit het restafval en op betere afvoer van elektronisch afval. We verminderen de hoeveelheid afvalstoffen door bij het inkopen van goederen eisen te stellen aan terugname van verpakkingen door leveranciers en ook aan de verpakkingen zelf om zo bij te dragen aan een meer circulaire economie.

  Meubilair en boeken worden gerecycled. Telefoons en laptops worden gerefurbished bij de VU en aangeboden aan medewerkers.

• Eten en drinken - inclusief voor iedereen

  We zijn ons ervan bewust dat ons voedselaanbod en consumptie een deel is van onze milieu-impact. Een belangrijke stap om impact te maken is reductie van de CO2 voetafdruk. Ook vinden wij het belangrijk om een gezond en divers aanbod van voedsel aan te bieden.

  Wij willen hiermee bijdragen aan een gezonde leefstijl, rekenschap geven op biodiversiteit in de natuur, en bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering. Met de Sustainable Development Goals (SDG’s) als ijkpunten zetten we de transitie naar een nog duurzamer VU Campus in gang. Voor eten en drinken zetten we de transitie in naar planeetvriendelijk eten en drinken

  Met de transitie bieden we (steeds meer) duurzaam en gezond eten en drinken aan en wordt voedselverspilling verminderd, waarbij telkens gestuurd wordt op de impact voor de aarde en de mens. We stimuleren dat veganistisch en vegetarisch vaker als eerste wordt gekozen, en door de impact te laten zien starten we ook het gesprek over deze verandering. We gaan het minder duurzame aanbod verminderen.

• Duurzame organisatie – mobiliteit, inkoop, financiële diensten, IT

  Vervoer en mobiliteit

  In de afgelopen jaren heeft de VU met succes het woon-werkverkeer en het zaken- of dienstenverkeer vergroend.

  De VU stimuleert om meer te fietsen. Er zijn deelfietsen beschikbaar voor VU-pashouders en we subsidiëren het gebruik van de eigen fiets voor woon-werkverkeer. De komende jaren zetten we ons in om de voorzieningen voor fietsers en elektrisch vervoer te verbeteren, zoals meer fietsplekken, oplaadpunten, lockers, douches, etc. Het woon-werkverkeer met de auto is al sterk gedaald en door het ondergronds brengen van (fiets)parkeren verbetert de kwaliteit van de openbare ruimte en ontstaat er meer ruimte voor groen op de campus. We zijn daarnaast, samen met twaalf andere hoger onderwijsinstellingen, aangesloten bij de Fietsmissie Hoger Onderwijs. De fietetsmissie is bedoeld om medewerkers te motiveren meer te fietsen.

  Parkeren

  We ontmoedigen autogebruik. Dit doen we met een restrictief parkeerbeleid. Een werknemer krijgt alleen in uitzonderlijke gevallen een parkeervergunning, bijvoorbeeld bij invaliditeit of een slechte ov-verbinding. Ook carpoolers komen ervoor in aanmerking.

  Het Parkeerbedrijf VU-VUmc heeft verschillende parkeerlocaties voorzien van oplaadpunten voor elektrische auto’s en plug-in hybride auto’s. De 25 oplaadplekken, waarvan 20 in de P2-garage onder het ACTA-gebouw, zijn met een universele laadpas toegankelijk voor medewerkers en bezoekers. Onder het Nieuwe Universiteitsgebouw is een parkeergarage waar naast ruimte voor 600 auto's ook plek is voor 1.600 fietsen. In de nieuwe parkeergarage P3 VU Campus zijn 25 oplaadpunten voor elektrisch vervoer, met de mogelijkheid om eenvoudig uit te breiden naar 120.

  Duurzaam reisbeleid

  Sinds 2022 kiest de VU voor duurzame reisopties bij dienstreizen, die medewerkers ertoe beweegt reiskeuzes te maken die minder belastend zijn voor het milieu.

  Inkoop

  De VU koopt duurzaam in. Bij de inkoop van goederen en diensten maken we altijd een afweging tussen economische, menselijke en milieuaspecten. Bij aanbestedingen wegen effecten op milieu en sociale aspecten standaard mee conform de richtlijnen van PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Bij de VU zijn de minimumeisen slechts de ondergrens. Wij kopen nu al bijna 100% duurzaam in, en waar mogelijk verduurzamen we verder. Bij relevante aanbestedingen, zoals catering en vending, betrekken we studenten en medewerkers bij het opstellen van de aanbestedingseisen en de gunning.

  Social return

  De VU-webwinkel beperkt het assortiment dat faculteiten en diensten kunnen afnemen. Alle producten hebben een basis duurzaamheidniveau en zijn geproduceerd in landen die de universele rechten van de mens respecteren.
  

• Internationale partnerships duurzaamheid

  Het Aurora netwerk is opgericht in 2016 als een consortium van 9 hoog aangeschreven, onderzoeksinstensieve universiteiten in de EU, die zich inzetten voor de sociale impact en betrokkenheid bij de gemeenschappen. 

  Met de gedachte ‘meten is weten’ heeft het Aurora-netwerk onder leiding van de VU het SDG-dashboard ontwikkeld. Deze bibliometrische tool maakt de wetenschappelijke publicaties over de SDG’s van Nederlandse universiteiten en Europese universiteiten uit het Aurora-netwerk inzichtelijk. Naast de wetenschappelijke impact, laat de tool zien of het onderzoek vrij toegankelijk is. Ook is inzichtelijk in hoeverre beleidsmakers het onderzoek oppikken. Komt het onderzoek bijvoorbeeld voor in rapporten van de Wereldgezondheidsorganisatie? Bij toetsing blijkt dat op het gebied van armoedebestrijding, gezondheid en welzijn, en duurzame energie veel publicaties zijn terug te vinden in beleidsdocumenten. Om nog meer impact te hebben, is het belangrijk dat onderzoek vrij toegankelijk is. Zo kunnen we nog meer bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen.

  Om de duurzaamheidsambitie extra kracht bij te zetten heeft het College van Bestuur de ISCN Charter onderschreven. Met de ondertekening van de Charter treedt de VU toe tot het International Sustainable Campus Network (ISCN), een non-profit organisatie van hogescholen en universiteiten die zich inzet voor duurzame ontwikkeling. De VU maakt hierdoor deel uit van een wereldwijd duurzaamheidsnetwerk met meer dan 80 universiteiten uit 30 landen. Door deze stap te zetten committeert de VU zich aan het integreren van duurzaamheid in alle aspecten van de universiteit. En onderschrijft tevens de 5 calls to action van het netwerk die gaan over institutioneel leiderschap en samenwerking op het gebied van duurzaamheid.

• Resultaten energiebesparing 2023

  Duurzaamheid is een speerpunt bij de VU, bij onderwijs, onderzoek én bedrijfsvoering. Elk jaar probeert de VU meer energie te besparen, want energie die we niet gebruiken is het meest duurzaam.

  Het afgelopen jaar wilden we extra energie besparen. De aanleiding was de gasprijs, maar het helpt ons ook weer een stap verder in verduurzaming. We hebben onder andere de gevelverlichting uitgezet en de verwarming aangepast: een graadje lager in de winter en de koeling een graadje hoger in de zomer. Wat heeft dat opgeleverd?

  Verwarmen

  Omdat al onze gebouwen op de VU Campus verschillend zijn en ook de functies en activiteiten variëren, zie je per gebouw grote verschillen. De ene functie is makkelijker te beïnvloeden dan andere. In een boekendepot, serverruimte, en cateringruimtes is een bepaalde temperatuur nodig en is besparing daarom niet mogelijk. Ook is het ene gebouw ouder en minder geïsoleerd dan nieuwe panden.

  Met name in kantoorruimtes, gangen en collegezalen kunnen we temperatuur beter beïnvloeden. De verwarming ging de afgelopen twee winters later aan (een uur na opening van de gebouwen) en eerder uit (een uur voor sluitingstijd). In 2023 heeft de VU campus 7% minder verwarming gebruikt, ten opzichte van 2022. Hiermee hebben we een besparing die gelijk staat aan het jaarverbruik van 23 gemiddelde huishoudens.

  Koelen

  In de zomer hebben we voor koeling hetzelfde gedaan als bij verwarming, maar andersom. De temperatuur iets hoger gezet. Daarmee behaalden we ook een flinke besparing. Over de hele campus verbruikten we in 2023 9% minder koeling dan het jaar ervoor. Hiermee hebben we een besparing die gelijk staat aan het jaarverbruik van 16 gemiddelde huishoudens.

  En dit is eens te meer een belangrijke reductie, omdat 2023 het warmste jaar ooit is, sinds er metingen worden gedaan.

  Green ICT

  ICT maakt ook onderdeel uit van de Taskforce Energie Besparen. ICT werkt mee aan de energietransitie op de campus. Zo schakelen we nu automatisch werkplekken uit die niet in gebruik zijn en wordt de stand by modus van beeldschermen sneller ingeschakeld. Ook is er een Green Team opgericht, voor zowel het verduurzamen van de eigen organisatie, als verduurzaming van de ICT. Voor vragen hierover kun je contact opnemen met Anne van Zeeland.

  Onderzoek

  Vanuit onderzoek is getracht om minder energie te gebruiken in de laboratoria. Apparatuur stond regelmatig de hele dag op stand by om experimenten uit te voeren. Er wordt nu strakker gepland zodat apparatuur niet onnodig lang aanstaat en stroom verbruikt.

  Daarnaast hebben de onderzoekers de -80 vriezers terug gezet naar -70. Het extra diep koelen kost veel energie. Door het terugbrengen wordt veel energie bespaard.

  Reductie elektriciteit

  Naast de maatregelen bij ICT en onderzoek, nemen we ook maatregelen in de gebouwen, zoals het eerder uitzetten van (gevel)verlichting en ventilatie. Dit heeft geresulteerd in een reductie in 2023 van 6% (ten opzichte van 2022). Dit is een besparing die gelijk staat aan ongeveer 950 gemiddelde huishoudens! En dat hebben we samen gedaan! Zie je onnodig verlichting aan staan, zet het dan uit of meld het bij de servicebalie.

  Vervolg

  Hiermee houdt het niet op, we gaan gewoon verder met reduceren! Wil je meer weten over de energietransitie op de campus, lees dan ons Energie Master Plan.