Overzicht prijzen en toekenningen

• Veni toekenningen

  Caribisch Rood: Socialistische droombeelden in postkoloniale kunst en architectuur, kunsthistorica Adrienne Rooney

  Tijdens de Koude Oorlog werden de Engels-Caribische naties onafhankelijk en begon hun toekomst zich te vormen. Rooney's project richt zich op de Caribische naties die na koloniale overheersing het socialisme omarmden. Het laat zien hoe het socialistisch gedachtegoed kunst, architectuur en cultureel beleid beïnvloedde, en leidde tot uitwisseling met gelijk denkende landen in de regio en Europa. Ook wordt onderzocht hoe dit zich verhoudt tot de vrijheidsdroom in deze landen. De resultaten vormen een bron voor iedereen die wil begrijpen hoe cultuur is gebruikt om ongelijkheid, ontstaan uit het koloniaal verleden, aan te vechten.

  Gelijkwaardige kennisuitwisseling in de langdurige zorg, organisatiewetenschapper Marieke van Wieringen

  Het grootste deel van de langdurige zorg in Nederland komt op de schouders terecht van verzorgenden IG, vooral de verpleeghuiszorg en de wijkverpleging, maar hun unieke kennis en kunde wordt vaak ondergewaardeerd door collega’s. Dat heeft gevolgen voor hun professionele eigenwaarde en beroepstrots, maar ook voor de toekomst van de zorg.

  Van Wieringen kijkt in haar onderzoek hoe die onderwaardering – wat ze epistemisch onrecht noemt – zich manifesteert in sociale systemen, beleidsregels en in de dagelijkse interacties op de werkvloer. Ze onderzoekt hoe verzorgenden IG deze dynamieken ervaren en hoe ze daar mee omgaan. Het doel is om, naast theoretische vernieuwing, praktische handvatten te bieden voor meer gelijkwaardige kennisuitwisseling in de zorg. In het project werkt ze nauw samen met de Afdeling Verzorgenden van Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN), de beroepsvereniging.

• NWA ORC-ronde 2024

  DeMoCraft: Breed onderzoek naar democratisch moreel vakmanschap

  Hoe kunnen politieke ambtsdragers hun democratisch moreel vakmanschap erkennen, terugwinnen en versterken? Met die vraag start op 1 januari 2026 het zevenjarige onderzoeksproject DeMoCraft, geleid door bestuurskundige Leonie Heres. Het project ontvangt 6,6 miljoen euro van NWO en bestaat uit een consortium van vijf universiteiten, twee hogescholen en 27 maatschappelijke partners, waaronder beroepsverenigingen en grote gemeenten.

  DeMoCraft wil politici helpen het democratisch moreel vakmanschap te ontwikkelen dat nodig is voor een rechtvaardige en veerkrachtige samenleving. Onderzocht wordt welke kennis, houding en vaardigheden daarbij horen, hoe de omgeving dat bevordert of belemmert, en wat dit betekent voor de kwaliteit van beleid en het vertrouwen van burgers. Samen met praktijkpartners worden concrete handvatten ontwikkeld om het morele handelen van politici te versterken.

  JUST ART Het creëren van gemeenschappelijke grond voor klimaatrechtvaardigheid via artistiek onderzoek

  JUST ART werpt licht op de vele manieren waarop klimaatverandering bestaande onrechtvaardigheden versterkt, gerelateerd aan ras, klasse, geslacht, geografie, koloniale geschiedenis of de relatie tussen mensen en andere levensvormen. Kunst brengt mensen in beweging door ze op een andere manier naar de wereld te laten kijken. Kunst biedt fantasierijke scenario's voor de toekomst en onconventionele benaderingen. Zo kan kunst mensen raken en in hun kracht zetten om door co-creatie de kloof tussen bewustzijn en actie te overbruggen.

  Om die beweging in gang te zetten werken kunstenaars op het snijvlak tussen de academische wereld en de maatschappij. Kunst en wetenschap kunnen zo een belangrijke stap richting klimaatrechtvaardigheid vormen.

  Namens SGW betrokken als PI: hoogleraar Moderne en Hedendaagse Kunst Katja Kwastek, trekker van een workpackage samen met Hogeschool van Amsterdam. Toegewezen project: 6,8 miljoen euro.

• NWA Innovatieve projecten in routes

  Krijgsmacht en samenleving: de Nederlandse publieke opinie over defensie en het leger in vergelijkend perspectief. Hoogleraar Internationale Veiligheid, Wolfgang Wagner

  De rol van het leger in westerse democratieën is ingrijpend aan het verschuiven. Het beëindigen van internationale interventies en de oorlog in Oekraïne hebben geleid tot een hernieuwde focus op nationale en territoriale verdediging. Deze transitie stelt Europese strijdkrachten voor structurele uitdagingen, waaronder beperkte middelen, langdurige planningscycli en jarenlange onderfinanciering. Duurzame hervorming vereist brede maatschappelijke legitimatie, waaronder steun voor verhoogde defensie-uitgaven en een grotere bereidheid tot dienstplicht. Er is echter beperkt inzicht in publieke verwachtingen ten aanzien van defensie.

  Bestaande opiniepeilingen, zoals het Clingendael Barometer, bieden slechts oppervlakkige inzichten. Verdieping is nodig om beleid beter te kunnen afstemmen op maatschappelijke verwachtingen.

• NWO - Open competitie M ronde 2024

  TEND: De aard van sociaal ontwrichtende technologieën. Hoogleraar filosofie Catarina Dutilh Novaes en filosoof Guido Löhr

  Nieuwe technologieën veroorzaken aanzienlijke verstoringen voor individuen en samenlevingen. Hoewel technologische innovatie doorgaans bedoeld is om het leven van mensen te verbeteren, heeft innovatie vaak ook ongewenste, destructieve effecten. Het meest voor de hand liggende voorbeeld zijn de fossielebrandstoftechnologieën. Deze leidden tot efficiëntie in productie en mobiliteit, maar ook tot catastrofale klimaatverandering. Dutilh Novaes en Löhr zullen een nieuwe ecologische aanpak van technologische verstoring ontwikkelen om te onderzoeken hoe dergelijke verstoringen het beste kunnen worden aangepakt.

  Logisch redeneren in Alexandrië in de 5e-6e eeuw na Christus. Hoogleraar filosofie Marije Martijn
  Alexandrië, het "Oxford" van de 5e-6e eeuw, was getekend door politieke onrust. De filosofische scholen concentreerden zich op logisch en wiskundig redeneren. Door "op praktijk gebaseerde geschiedschrijving van de filosofie" onderzoekt Martijn met haar team of dat was omdat logica en wiskunde onpartijdig leken. En waren ze dat eigenlijk wel?

  De Irires-taal – Heden, verleden en toekomst van een onlangs onthulde taal van Nieuw-Guinea. Linguïst Antoinette Schapper

  Irires is een bedreigde en bijna volledig ongedocumenteerde taal die gesproken wordt op de Vogelkop van Nieuw-Guinea. In onze geglobaliseerde wereld is een voorheen onbekende taal als Irires een zeldzaamheid. De taal laat ons door een nieuwe bril kijken naar linguïstische diversiteit en de ontwerpruimte van menselijke taal evenals modellen van bevolkingsgeschiedenis en theorieën over taalverandering. Het project van Schapper vormt een zeer gerichte, synthetische studie van het heden, het verleden en de toekomst van de Irires-taal.

  Synthetische avonturen: (on)houdbaarheid en (on)gemak bij het ontwerpen, maken en gebruiken van buitenkleding, cultuurhistorica Jane Tynan

  Synthetische stoffen met een petroleumbasis kunnen zeer efficiënt zijn wanneer het gaat om het droog houden van mensen, maar afhankelijkheid van niet-hernieuwbare textielsoorten voor buitenrecreatie is qua duurzaamheid onhoudbaar. Tynan onderzoekt de culturele drijfveren achter de groei van de consumptie van buitenkleding in het licht van milieuproblemen. Door ontwerpers en consumenten te volgen, onderzoekt zij in welke mate normatieve opvattingen over het weer de niet-duurzame praktijken in de kledingindustrie in stand houden. De focus op weerbestendige kleding benadrukt wat het decarboniseren van kledingcultuur de praktijk betekent en biedt tegelijkertijd handvatten om culturele en sociale belemmeringen bij het aanpakken van de klimaatproblematiek te begrijpen.

   

  Echt Nep: Hoe immersieve desinformatie beïnvloedt wat mensen geloven. Hoogleraar Virtual Reality en Communicatie Tilo Hartmann

  Immersieve desinformatie—realistische, door AI gemaakte inhoud die echt aanvoelt, zoals deepfakes of misleidende 3D-video’s in virtual reality—vormt een nieuw risico. Traditioneel desinformatieonderzoek richt zich vooral op tekst, maar immersieve inhoud kan wellicht mensen sterker beïnvloeden door levensechte ervaringen te creëren. Hartmann onderzoekt hoe deze realistische digitale ervaringen ons denken beïnvloeden en mensen mogelijk tot foute overtuigingen kunnen brengen. Met vier studies probeert hij te verklaren hoe sterk immersieve desinformatie mensen beïnvloedt, hoe dat gebeurt, en wat nieuwe manieren zijn om deze krachtige vorm van misleiding tegen te gaan.

  Waarom desinformatie blijft hangen: Onderzoek naar onderliggende mechanismes en effectievere interventies. Communicatiewetenschappers Ivar Vermeulen en Ellen Droog

  Huidige interventies tegen desinformatie-effecten (bijv. weerleggingen, waarschuwingen, inoculatie, mediawijsheidstrainingen) verminderen weliswaar geloof in desinformatie, maar zijn minder effectief in het tegengaan van haar bredere persuasieve effecten (bijv. negatieve attitudes en institutioneel wantrouwen). Vermeulen en Droog betogen dat desinformatie-interventies hun doel missen door te focussen op het weerleggen van de desinformatie zelf, in plaats van wat mensen uit desinformatie afleiden. Voortbouwend op klassieke en moderne (media-) psychologische paradigma's ontwikkelen zij een model dat verklaart waarom abstracte overtuigingen beter bestand zijn tegen correctie dan specifieke overtuigingen. Op basis van deze inzichten ontwikkelen en testen ze enkele nieuwe interventies.

• NWO financiering voor nieuwe promovendi

  Naar nabijheid: Inzicht in intersoortelijke en intrasoortelijke relaties door belichaamde interactie. Promovendus Guste Staseviciute

  Hechte relaties zijn belangrijk voor ons welzijn, maar hoe zit dat bij koeien? We weten nog weinig over de communicatie tussen mens en koe of tussen koeien onderling. Vooral in de industriële en biologische melkveehouderij is deze kennis beperkt. Dit project onderzoekt hechte relaties vanuit een taalkundig, multimodaal perspectief. Het richt zich op lichamelijke interacties tussen mens en dier en tussen dieren onderling, met speciale aandacht voor aanraking en stemgebruik.

• Horizon Europe Projecten

  AMALTHEA-consortiumproject onder leiding van organisatiewetenschapper Ioana Vrabiescu

  Recente wetenschappelijke literatuur over de genderdimensie in preventie- en bestrijdingsprogramma’s van gewelddadig extremisme (P/CVE) wijst op een structureel tekort aan gendersensitieve dataverzameling en analyse. Hoewel een empirisch onderbouwde, gendersensitieve benadering cruciaal is voor duurzame veiligheid, ontbreekt het aan een algemeen aanvaarde definitie van ‘gewelddadig extremisme’. Bestaande literatuur over terrorismebestrijding is veelal gebaseerd op genderneutrale of -blinde kaders, waarin vrouwen enkel additioneel worden benaderd, zonder kritische reflectie op bredere gender- en machtsverhoudingen.

  Een diepgaander begrip van de relatie tussen gender en radicalisering vereist aandacht voor structurele ongelijkheden, sociale uitsluiting en gendergerelateerde ervaringen zoals trauma, verbondenheid en verhalen van empowerment. Feministische en intersectionele benaderingen zijn noodzakelijk om deze dynamieken adequaat te onderzoeken.

  Het consortiumproject, beoogt deze kennislacune te adresseren door middel van interdisciplinair onderzoek en innovatieve interventies op drie niveaus: kennisontwikkeling gericht op professionals binnen P/CVE-domeinen; het modelleren, beheren en delen van kennis over de rol van gender in extremisme; en de ontwikkeling van op maat gemaakte instrumenten ter ondersteuning van samenwerking, beleidsvorming en besluitvorming.

  Partnerschap in het GUARDIANS-project. Hoogleraar Organisatorische en Technologische Innovatie en Maatschappelijke Veerkracht Kees Boersma en organisatiewetenschapper Nathan Clark

  De toegenomen bezorgdheid over nieuwe dreigingen, zoals een ernstig incident in een kerncentrale of een tactische kernexplosie, dwingen de EU-lidstaten om hun capaciteiten voor voorbereiding en respons op grootschalige crisissituaties substantieel te verbeteren. De urgentie voor geavanceerde technologieën, interoperabele risicobeoordelingsinstrumenten en geïntegreerde coördinatiestrategieën is daarbij ongekend hoog.

  Het GUARDIANS-project beoogt door middel van innovatieve en kosteneffectieve technologieen het Europese crisisbeheer te verbeteren. Dit omvat de ontwikkeling van geavanceerde radiologische technologieën (zoals sensoren voor radioactieve gassen en netwerken van actieve dosimeters), schaalbare triagestrategieën (waaronder videoanalyse en digitale triage), decontaminatieoplossingen en medische tegenmaatregelen, waaronder hydrogels en verbeterde distributie van stabiel jodium.

  Daarnaast worden autonome systemen zoals drones en robots ingezet, uitgerust met meetapparatuur en observatietechnologie, ter versterking van de operationele capaciteit. Het centrale platform GUARDNET faciliteert realtime dataverwerking, missiebeheer en simulaties ter ondersteuning van besluitvorming.

  Door structurele samenwerking met eerstelijns hulpverleners en beleidsmakers, en via veldtesten en evaluaties van publieke behoeften, draagt GUARDIANS bij aan beter afgestemde en effectievere responsstrategieën. Het project versterkt zo het vermogen van lidstaten om adequaat te reageren op nucleaire en radiologische noodsituaties en bevordert de bescherming van mens en milieu.

• TDCC SSH Project

  Hoogleraar Filantropie René Bekkers: Research Transparency Check

  Bekkers en zijn team ontwikkelen software die automatisch de transparantie van empirisch onderzoek beoordeelt voordat het gepubliceerd is en aanbevelingen doet voor het verbeteren van de documentatie van data en methoden. De software helpt medewerkers van universiteiten en onderzoeksinstituten, wetenschappelijke tijdschriften en financiers van onderzoek. De onderzoekers betrekken zeven groepen van gebruikers van gegevens in de sociale en geesteswetenschappen bij de ontwikkeling van criteria voor transparantie, en maken afstreeplijsten voor deze criteria.

• Nederlandse Onderwijspremie 2025

  3D-NEWConnective combineert community building, dialoogvoering en zingeving, en brengt die samen in de 3D-ruimte op de campus. Vanuit die ‘huiskamer’ ontdekten al ruim 7000 studenten hun plek in de wereld. Het concept heeft zijn oorsprong in de VU School voor Religie en Theologie en werd onlangs beloond met de Nederlandse Onderwijspremie van 800.000 euro.

• Promotiebeurzen voor leraren

  Wat is voor jou wezenlijk belangrijk? Een onderzoek naar het op hermeneutisch-communicatieve wijze vergroten van de aandacht voor levensbeschouwelijke vorming en de zingevingsvragen van kinderen in het basisonderwijs. Promovenda Carolina Blanken – Bolk, docent Saxion Hogeschool

  In een context van groeiende eenzaamheid en levensbeschouwelijke diversiteit is er behoefte aan zingeving. Basisschoolleraren ervaren echter belemmeringen bij het bieden van ruimte hiervoor. Dit onderzoek verkent werkzame principes van professionalisering die leraren ondersteunen om op hermeneutisch-communicatieve wijze levensbeschouwelijk onderwijs en de zingevingsvragen van kinderen vorm te geven.Blanken wordt begeleid door Gerdien Bertram-Troost en Peter-Ben Smit.

  Het Onuitgesprokene Interpreteren: Contrafactische Historische Redenering voor de Reconstructie van Vroegchristelijk Heterodox Denken met Behulp van 'Large Language Models. Promovendus Andrew Elrod, docent Hogeschool Vlissingen

  Dit project gebruikt geavanceerde kunstmatige intelligentie, met name large language models, om de verloren ideeën van vroegchristelijke "ketterse" (oftewel "rebelse") denkers zoals Marcion van Sinope te reconstrueren. Deze figuren zijn vaak alleen bekend via de vijandige geschriften van hun tegenstanders. Door AI te trainen als "synthetische theologen," genereren we plausibele interpretaties van hun overtuigingen. Dit werpt licht op de diversiteit van het vroege christendom en hoe gemarginaliseerde stemmen door de geschiedenis heen behandeld zijn. Het project creëert tools en richtlijnen voor het verantwoord gebruiken van AI in historisch en theologisch onderzoek.

  Jonge mannelijkheid en seksueel burgerschap: de invloed van de manosfeer binnen Nederlandse hogeronderwijsinstellingen. Promovenda Ola Plonska, docent Hogeschool van Amsterdam

  Dit project onderzoekt hoe jonge mannen narratieven uit de online manosfeer interpreteren en hoe deze de constructie van hun seksueel burgerschap beïnvloeden. De manosfeer, gekenmerkt door hypermasculiene ideologieën, speelt een belangrijke rol in houdingen rondom gender en seksualiteit bij mannen van 18 - 25 jaar. Met een etnografische benadering, via digitale etnografie, klasobservaties en interviews, wordt de relatie tussen digitale discoursen en offline gedrag binnen hogeronderwijsinstellingen in Amsterdam en Den Haag verkend. Daarbij wordt de sociaal-culturele impact van online misogynie op identiteiten en interacties van jonge mannen onderzocht, evenals hiaten in theorieën over seksueel burgerschap en genderdynamiek in het onderwijs. Plonska wordt begeleid door Annemie Halsema en Younes Saramifar.

• NRO programma Higher Education

  Digitale technologie en geletterdheid

  Management en Organisatiewetenschapper Hille Bruns, hoogleraar Leesgedrag Roel van Steensel en hoogleraar Sustainable Organizing Christine Moser onderzoeken hoe digitale technologie vorm geeft aan geletterdheid, het kunnen lezen en schrijven.

  In de afgelopen vijftien jaar is het gebruik van digitale technologie toegenomen terwijl geletterdheid is afgenomen - volgens een recent PISA onderzoek is een derde van de Nederlandse adolescenten nu functioneel analfabeet. Deze alarmerende ontwikkeling motiveert dit onderzoek naar geletterdheid bij studenten aan de VU. Gedurende twee jaar vergelijken onderzoekers de lees- en schrijfvaardigheden van studenten in verschillende groepen die respectievelijk papier, laptops en/of kunstmatige intelligentie gebruiken om mee te lezen en te schrijven. Dit project brengt in kaart hoe wij de ontwikkeling van geletterdheid kunnen ondersteunen in verschillende condities.

• European Heritage Award

  Het internationale onderzoeksproject Odeuropa is bekroond met een European Heritage Award/ Europa Nostra Award 2025

  Dit is de belangrijkste onderscheiding op het gebied van cultureel erfgoed in Europa, voor het baanbrekende onderzoek naar het Europese geurverleden. Odeuropa zette geur letterlijk en figuurlijk op de kaart. Met behulp van kunstmatige intelligentie werden 43.000 historische beelden en 167.000 boeken in zes Europese talen, onderzocht. Het resultaat: de European Olfactory Knowledge Graph, een enorme database met zo’n 2,5 miljoen verwijzingen naar geuren, van rozenolie tot stadsluchten, uit de periode 1600–1920. Het internationale onderzoeksteam, onder leiding van het KNAW Humanities Cluster (Nederland) met hoofdonderzoeker hoogleraar Cultuurgeschiedenis Inger Leemans, werkte samen met musea, parfumeurs, erfgoedinstellingen en lokale gemeenschappen.

• Ammodo Science Award

  Hoogleraar Analytische en Interdisciplinaire Godsdienstfilosofie Rik Peels ontving dit jaar de Ammodo Science Award  De logica van Extremisme. Peels ontwikkelde een vernieuwend theoretisch kader dat verklaart hoe ogenschijnlijk rationele mensen tot extreme standpunten kunnen komen. Aan de hand van het concept niet-ideale rationaliteit laat hij zien dat complotdenkers niet per definitie onredelijk zijn maar juist volgens een eigen logica redeneren. Beperkte toegang tot informatie en bewuste afwijzing van bepaalde bronnen kunnen uiteindelijk leiden tot radicalisering.

• Instituut Gak-NIAS Fellow

  Socioloog Arjen de Wit is geselecteerd voor een Instituut Gak-NIAS Fellowship voor het academisch jaar 2025-2026. Het Instituut Gak Fellowship bij NIAS biedt onderzoekers de gelegenheid om te werken aan thema’s op het gebied van sociale zekerheid en arbeidsmarktbeleid. Arjen zal van februari tot en met juni 2026 aan NIAS verblijven. Tijdens het Fellowship zal hij werken aan een boek over maatschappelijke productiviteit, gericht op zowel een academisch-  als een breder publiek.

• URC-Leerstoelen

  URC leerstoel voor Nana de Graaff en Dion Forster

  Het College van Bestuur heeft besloten per 1 september van dit jaar twee onderzoekers van onze faculteit een University Research Chair (URC) toe te kennen. Wij feliciteren hoogleraar Global Politics and Networks Nana de Graaff en theoloog Dion Forster met de benoeming tot hoogleraar Publieke Theologie en Ethiek.

• ZonMw Kenniswerkplaats Zingeving en Geestelijke Verzorging 2025-2027

  De Kenniswerkplaats Zingeving beoogt kwalitatief goede geestelijke verzorging en zorg voor zingeving te bieden aan alle mensen in de thuissituatie, via samenwerking tussen praktijk, onderwijs en onderzoek, met actieve participatie van cliënten, hun naasten en vrijwilligers. Namens SRT is religiewetenschapper Gertie Blaauwendraad bij het project betrokken.

• Stichting Lezen

  VU-NT2 Research heeft subsidie van Stichting Lezen toegekend gekregen om een 9-weekse leesbevorderingsinterventie in de ISK (International Transition Classes) te ontwikkelen en de effecten van die interventie onderzoeken.