Aanvankelijk probeerden de eerste Griekse filosofen, de zogeheten presocraten, de natuurlijke wereld rationeel inzichtelijk te maken vanuit een oerbeginsel, een archè. Sommigen dachten aan een materieel principe, anderen, waaronder Pythagoras, eerder aan immateriële beginselen, zoals getallen. Empedokles, Anaxagoras en Demokritos ontwierpen in reactie hierop een elementenleer of atoomtheorie. De tegenstelling tussen permanente verandering en eeuwige onveranderlijkheid werd het hoofdthema in de werken van Herakleitos en Parmenides.
Geïnspireerd door deze intrigerende speculaties hebben met name de drie onbetwiste kopstukken uit de bloeitijd van de klassieke filosofie – Sokrates, Plato en Aristoteles – een moeilijk te overschatten en blijvende invloed uitgeoefend op de latere filosofiegeschiedenis. Sokrates richtte de aandacht bovenal op de mens en diens sociale en ethische leven. Plato en zijn leerling Aristoteles ontwikkelden alomvattende wijsgerige systemen en lieten elk een groot en indrukwekkend oeuvre na, naast eigen scholen, die grote faam verwierven.
In de voetsporen van deze filosofische reuzen ontstonden vervolgens nieuwe wijsgerige denkbeelden en stromingen. De stoïcijnen zochten geluk en gemoedsrust vooral in de overheersing van de ontregelende emoties door de kalme, weloverwogen rede. Epikouros legde daarentegen juist de nadruk op gematigd genot en de afwezigheid van pijn als recepten voor het goede leven. Cynici meenden dat een leven volgens de natuur te prefereren was boven verstikkende maatschappelijke normen en conventies. Volgens de sceptici tenslotte bestaat gemoedsrust bovenal in het inzicht dat menselijke kennis beperkt en feilbaar is.
Aldus hebben de Griekse filosofen het fundament gelegd voor de westerse beschaving en mede vorm gegeven aan het moderne mens- en wereldbeeld.
Onderwijsvorm: 10 hoorcolleges met ruimte voor vragen aan het einde van elk college.
Studiebelasting: nihil.
Literatuur: Leessuggesties - De boeken zijn als aanvullende naslagwerken te raadplegen, maar worden tijdens de cursus niet als leidraad voor de behandeling van de stof behandeld. Ze vormen voor wie dat wenst een ondersteunende toelichting bij de gehele leergang.
- A.C. Grayling, De geschiedenis van de filosofie, Spectrum, 2022
- H.J. Störig, Geschiedenis van de filosofie, Spectrum, 2010
- J. Bor (red.), 25 Eeuwen westerse filosofie, Boom, 2003
- J. Bor / E. Petersma, De verbeelding van het denken, Contact, 1995 e.v.
Verwachte voorkennis: Er zijn geen specifieke eisen aan vooropleiding en voorkennis.
Overige informatie: Deze cursus maakt deel uit van de leergang ‘Filosofiegeschiedenis’. Alle cursussen uit deze leergang zijn onafhankelijk van elkaar te volgen; beginnen bij deel I is niet nodig. Meer informatie over deze en andere leergangen vindt u op onder het informatieblokje Leergangen bij HOVO.
Meer over deze cursus
Inleiding
Data, kosten en inschrijven
