De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft 109 talentvolle wetenschappers, waarvan elf van de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC, affiliatie VU, een Vidi-financiering toegekend. Hiermee kunnen zij een eigen onderzoekslijn verder ontwikkelen en hun eigen onderzoeksgroep opstarten of verder uitbouwen.
De laureaten zijn, in alfabetische volgorde:
Politicoloog Loes Aaldering ontvangt de Vidi voor haar onderzoek Politiek seksisme onder jongeren: gender-bias in kaart brengen en aanpakken.
Adolescentie is een cruciale fase voor het vormen van ideeën over politiek en gender. In het huidige gepolariseerde klimaat worden tieners - vooral jongens - steeds vaker blootgesteld aan seksisme, wat hun politieke houdingen beïnvloedt. Aaldering onderzoekt twee vormen van politiek seksisme: de ideologie van mannelijke suprematie en gender-bias bij de beoordeling van politici. Samenwerkend met jongeren en via interviews, enquêtes, experimenten en klassikale interventies in de VS, het VK en Nederland, brengt zij in kaart hoe wijdverspreid deze attitudes zijn en ontwikkelt het strategieën om ze te bestrijden, zodat jongeren actief gendergelijkheid en democratische waarden omarmen.
Lees verder
Microbioloog en microbieel ecoloog Matti Gralka ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Microbiële vrienden en vijanden in een opwarmende oceaan.
Microscopisch kleine algen in de oceaan produceren de helft van onze zuurstof, maar ze leven niet in hun eentje: ze worden omringd door bacteriën die hen kunnen helpen of schaden. Op dit moment weten we niet hoe deze interacties veranderen naarmate de oceaan opwarmt, maar dit is belangrijk om te voorspellen hoe de oceaan op klimaatverandering zal reageren. Gralca zal honderden van deze interacties bestuderen om een model te bouwen dat deze voorspellingen kan doen en ons helpt te begrijpen hoe we onze eigen gemeenschappen van algen en bacteriën kunnen maken voor biotechnologie.
Lees verder
Neuroloog Colin Groot van Amsterdam UMC ontvangt de Vidi voor het onderzoek Biomarkerontwikkeling voor neurodegenerative aandoeningen in een euthanasie-autopsiecohort.
Bij de meeste vormen van dementie hopen schadelijke eiwitten zich op in de hersenen. Met biomarkers kunnen we deze eiwitten meten via hersenscans, en bloed, maar voor veel vormen van dementie ontbreken biomarkers nog. De BEACON-studie wil dit veranderen. In dit onderzoek nemen 100 mensen deel die hebben gekozen voor euthanasie en schadelijke eiwitophopingen hebben. Kort voor het overlijden worden biomarkers gemeten. Direct daarna wordt het hersenweefsel onderzocht om te bepalen hoe goed deze metingen de eiwitophopingen weerspiegelen. Zo testen we de betrouwbaarheid van biomarkers en verbeteren we diagnostiek, prognostiek en behandelingen.
Lees verder
Wiskundige Renee Hoekzema krijgt de Vidi voor haar onderzoek Knippen, Plakken, en Evolueren: Van Gladde Vormen naar de Vorm van het Leven.
Netwerken en boomachtige structuren worden in de wetenschap gebruikt als modellen, van de deeltjesfysica tot de evolutie van soorten. Een sleutelidee in de moderne wiskunde is om niet alleen individuele netwerken te bestuderen, maar volledige ruimtes van zulke structuren, waardoor vergelijking, gemiddelden nemen en statistische analyse mogelijk worden. Nieuwe methoden gebaseerd op knippen, plakken en evolueren in de tijd, ontwikkeld voor het bestuderen van gladde vormen, geven een uniforme beschrijving van ruimtes van netwerken en bomen. Hiermee ontwikkelen we het eerste geometrische model voor co-evolutie in de biologie en leggen we nieuwe verbanden tussen fundamentele wiskunde en biologische toepassingen.
Lees verder
Systeemecoloog Vasilis Kokkoris ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Kernzwermen.
Mycorrhiza schimmels vormen bondgenootschappen met planten en helpen planten om beter te groeien. Sommige van deze schimmels zijn anders dan alles wat we in de basisbiologie leren. In plaats van één celkern per cel, hebben ze er duizenden die samenwerken binnen één meterslange cel. Kokkoris zal onderzoeken hoe de celkernen van de schimmel samenwerken. Door deze schimmel beter te begrijpen, kunnen onderzoekers nieuwe manieren vinden om plantengroei op natuurlijke wijze te ondersteunen en de landbouw duurzamer te maken.
Lees verder
Criminoloog Elanie Rodermond ontvangt de Vidi voor haar onderzoek Radicale Adolescentie: Ontwikkeling van Gewelddadig Extremisme Onder Jongeren (RADICAL).
Steeds meer adolescenten raken betrokken bij gewelddadig extremisme, van deelname aan online netwerken tot het plegen van aanslagen. Onduidelijk is hoe deze betrokkenheid verloopt. Bestaand onderzoek schiet tekort door methodologische beperkingen en sluit onvoldoende aan bij recente ontwikkelingen, zoals de rol van het online domein en de verschuivende relatie tussen geweld en ideologie. Rodermond combineert inzichten uit de criminologie, ontwikkelingspsychologie en terrorismestudies met unieke primaire en longitudinale data om ontwikkelpaden van adolescenten naar gewelddadig extremisme te analyseren. Daarnaast identificeert zij factoren die escalatie voorkomen en uitstroom bevorderen. De resultaten dragen bij aan effectievere en proportionele preventie- en interventiestrategieën.
Lees verder
Architectuur- en stedenbouwhistoricus Gabriel Schwake ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek DEBTSCAPES: Een nieuwe ruimtelijke geschiedenis van krediet, kapitaal en verstedelijking.
Moderne steden worden gekenmerkt door schuld, maar de fysieke impact daarvan op onze straten blijft meestal onzichtbaar. Het project van Schwake onthult schuld juist als een generatieve kracht die architectuur- en planningspraktijken fundamenteel heeft getransformeerd. Door te focussen op het cruciale interbellum (1918–1938), vergelijkt hij hoe verschillende financiële regimes in Amsterdam en Wenen unieke stedelijke landschappen en woningtypes creëerden. Door historische hypotheekregisters via digitale cartografie te koppelen aan architecturale bouwplannen, fungeert de stad als archief. Dit biedt essentiële inzichten in de historische wortels van de huidige woningcrisis en toont hoe onze leefomgeving al decennia verweven is met mondiale financiële systemen.
Lees verder
Cognitief psycholoog Giuliana Spadaro ontvangt de Vidi voor haar onderzoek Wanneer instellingen succesvol zijn maar burgers juist wantrouwig worden.
Waarom wantrouwen mensen soms goed functionerende instellingen? En hoe beïnvloedt dit hun bereidheid om bij te dragen aan de samenleving?Dit project onderzoekt de kloof tussen hoe instellingen functioneren en hoe ze worden ervaren. Spadaro onderzoekt wanneer zulke misvattingen ontstaan, hoe ze gedrag beïnvloeden, en hoe ze kunnen worden gecorrigeerd. Door een combinatie van experimenten en grootschalige onderzoeken toe te passen, zal zij strategieën ontwikkelen die het publiekelijke begrip voor instellingen verbetert en samenwerking in de samenleving versterkt.
Lees verder
Neuroloog Eva Stijbis van Amsterdam UMC, affiliatie VU ontvangt de Vidi voor haar onderzoek Gezond ouder worden met multiple sclerose (MS).
De gemiddelde leeftijd van mensen met MS stijgt. Meer dan 50% van alle mensen met multiple sclerose (MS) is inmiddels ouder dan 50 jaar. De behandeling van MS op latere leeftijd brengt echter uitdagingen met zich mee, want over ouder worden met MS weten we opvallend weinig. Zo is onbekend hoe de diagnose het beste gesteld kan worden, of voordelen en nadelen van behandeling anders wegen dan bij jongere mensen en op welke manier het normale ouder worden invloed heeft op beloop en kwaliteit van leven. Met het onderzoek van Stijbis zetten we de stap naar zorg die écht aansluit bij de behoeften van deze groeiende groep mensen met MS.
Lees verder
Communicatiewetenschapper Kasper Welbers ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Verschillende werkelijkheden lezen: Hoe schrijf je nieuws voor een gepolariseerde samenleving?
Waarom lezen twee mensen exact hetzelfde nieuwsartikel, maar zien ze een compleet andere werkelijkheid? In onze gepolariseerde samenleving verschillen burgers steeds vaker over fundamentele feiten. Welbers onderzoekt hoe de taal van journalisten onbedoeld deze uiteenlopende interpretaties uitlokken. Door grootschalige enquêtes te combineren met inhoudsanalyse en kunstmatige intelligentie, brengt hij deze 'blinde vlekken' in het Nederlandse nieuws in kaart. Uiteindelijk ontwikkelt het project een tool die journalisten helpt te anticiperen op hoe verschillende groepen hun teksten lezen. Zo kunnen zij nieuws brengen op een manier die maatschappelijke kloven overbrugt in plaats van verdiept.
Lees verder
Lotte de Winde van Amsterdam UMC, affiliatie VU ontvangt de Vidi voor haar onderzoek De matrix ontrafeld: hoe de weefselstructuur van lymfeklieren kankerverspreiding en immuunregulatie stuurt.
De Winde zal bestuderen hoe veranderingen in de weefselstructuur van lymfeklieren, ook wel matrix genoemd, de beweging van kanker- en afweercellen beïnvloedt. Door het combineren van een geavanceerd model voor lymfeklierkanker en mechanistisch onderzoek, zal zij fundamentele processen ontrafelen die de verspreiding van lymfeklierkanker en de regulatie van het immuunsysteem aansturen. De resultaten zullen het wetenschappelijke inzicht in weefselbiologie en kanker vergroten, en kunnen leiden tot nieuwe therapieën voor lymfeklierkanker en andere tumoren die naar lymfeklieren uitzaaien.
Lees verder
NWO-Talentprogramma
Het doel van het NWO‐Talentprogramma is creatieve ruimte scheppen voor avontuurlijke, talentvolle, baanbrekende onderzoekers, waarin zij onderzoek naar eigen keuze kunnen doen, een onderzoekslijn kunnen ontwikkelen en hun talent verder kunnen ontplooien. De Vidi-doelgroep bestaat uit onderzoekers die zich bevinden in het stadium van hun transitie naar leiderschap, waarvoor de Vidi kan bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de onderzoeker op dit gebied. Onderzoekers die in aanmerking komen voor een Vidi-subsidie hebben academische kwaliteiten die duidelijk uitstijgen boven wat gebruikelijk is en geven blijk van ontwikkeling van leiderschaps- en mentorkwaliteiten.
De toekenning is maximaal 850.000 euro.
Lees meer op de website van NWO.