Communicatiewetenschapper Kasper Welbers ontvangt een Vidi van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). In zijn onderzoek 'Verschillende werkelijkheden lezen: Hoe schrijf je nieuws voor een gepolariseerde samenleving' gaat hij onderzoeken hoe verschillende groepen hetzelfde nieuws interpreteren en welke rol taalkeuzes daarin spelen.
Eén nieuwsbericht, verschillende werkelijkheden
Nieuws beïnvloedt hoe we naar de wereld kijken, maar andersom geldt hetzelfde: onze bestaande overtuigingen bepalen mede hoe we nieuws interpreteren. Vooral bij gepolariseerde onderwerpen zoeken mensen vaak, bewust of onbewust, naar een uitleg die aansluit bij wat ze al vinden. Een gevarieerd mediadieet is daardoor niet automatisch genoeg om polarisatie tegen te gaan.
Welbers onderzoekt daarom hoe journalisten de inhoudelijke kern van een bericht zo goed mogelijk kunnen overbrengen aan een publiek met uiteenlopende overtuigingen. Met grootschalig onderzoek naar Nederlands nieuws wil hij in kaart brengen hoe verschillende groepen dezelfde berichten lezen en welke invloed taalkeuzes daarop hebben. “Ik wil begrijpen welke formuleringen ervoor zorgen dat mensen met verschillende wereldbeelden toch dezelfde kern uit een nieuwsbericht halen.”
Polysemische inhoudsanalyse
Daarvoor ontwikkelt Welbers een nieuwe methode: polysemische inhoudsanalyse. Die methode gaat er niet vanuit dat een tekst maar één vaste betekenis heeft, maar brengt juist in kaart hoe verschillende groepen dezelfde tekst anders begrijpen “Bij traditioneel onderzoek probeer je teksten zo eenduidig mogelijk te meten. Verschillen in interpretatie worden dan al snel als een probleem voor de meting gezien. In mijn onderzoek zijn die verschillen juist het uitgangspunt: ik wil weten welke groepen dezelfde tekst anders lezen en waarom.” Zo wil hij zichtbaar maken welke formuleringen tot verschillende interpretaties leiden en welke taalkeuzes ervoor zorgen dat de kern van een bericht bij uiteenlopende groepen beter overeind blijft.
Hulpmiddel voor journalisten
Samen met journalisten wil Welbers de inzichten uit het onderzoek vertalen naar concrete richtlijnen voor wat hij ‘polysemische competentie’ noemt: het vermogen om taal zo te gebruiken dat een bedoelde boodschap zo goed mogelijk overkomt bij een groot en uiteenlopend publiek. Daarbij onderzoekt hij ook welke strategieën in de journalistieke praktijk haalbaar en wenselijk zijn.
Daarnaast ontwikkelt hij een praktisch hulpmiddel dat met behulp van geavanceerde taalmodellen voorspelt hoe verschillende groepen een tekst waarschijnlijk zullen interpreteren. De modellen worden getraind en getest met de gegevens uit het onderzoek. Het doel is om journalisten te helpen aanvoelen hoe gevoelig een tekst is voor onbedoelde interpretaties die de kernboodschap verstoren of verdraaien.