Architectuur- en stadshistoricus Gabriel Schwake ontvangt een Vidi van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Hij gaat onderzoeken hoe leningen, hypotheken en andere vormen van krediet in Amsterdam en Wenen mede bepaalden welke woningen werden gebouwd, waar ze kwamen te staan en voor wie ze bedoeld waren.
“Wie naar een willekeurige straat met huizen en woonblokken kijkt, kijkt niet alleen naar architectuur, maar ook naar allerlei financiële beslissingen. Achter ieder gebouw zitten leningen en voorwaarden die mede hebben bepaald wat er gebouwd kon worden”, zegt Schwake. “Toch bestuderen we steden meestal aan de hand van hun gebouwen en plannen, en veel minder via de financiële keuzes en geldstromen die deze mogelijk maakten.”
DEBTSCAPES
In zijn project DEBTSCAPES onderzoekt Schwake daarom hoe financiering de stad heeft gevormd. “Ik draai de blik om. In plaats van bij een gebouw te beginnen en vervolgens te onderzoeken hoe het is gefinancierd, begin ik bij de lening. Vervolgens kijk ik wat die financiering heeft voortgebracht: welk gebouw, welk bouwblok en uiteindelijk welk deel van de stad.”
Schwake richt zich op het interbellum (1918–1938), toen overheden zich steeds nadrukkelijker gingen bemoeien met de financiering van woningbouw. Hij vergelijkt Amsterdam en Wenen, twee steden die daarbij verschillende keuzes maakten in de inzet van publieke en private leningen.
Daarvoor combineert hij bronnen die normaal gesproken los van elkaar worden bestudeerd. Hypotheekregisters, kredietregistraties en leningakten koppelt hij aan kadastrale gegevens en architectonische plannen. Met behulp van digitale kaarten brengt hij zo voor honderden bouwprojecten de relatie tussen financiering en stedelijke ontwikkeling in beeld. “Door die bronnen aan elkaar te koppelen, kan ik laten zien hoe een lening uiteindelijk medebepaalde wat er op een specifieke plek in de stad werd gebouwd.”
Relevantie onderzoek
De historische blik is volgens Schwake juist nu relevant. De verwevenheid tussen woningbouw en financiële markten wordt vaak gezien als een ontwikkeling van de afgelopen decennia, maar volgens hem kwam dit proces al ongeveer een eeuw geleden op gang. Door die geschiedenis beter te begrijpen, wordt ook duidelijker hoe financiële keuzes op lange termijn doorwerken in de ontwikkeling van steden.
“Schuld is een drijvende kracht geweest achter de ontwikkeling van de stad en heeft mede bepaald welke woningen werden gebouwd. Ook vandaag de dag speelt financiering een grote rol in de vraag wat er gebouwd wordt, voor wie en tegen welke prijs. Deze Vidi geeft mij de kans om die geschiedenis voor het eerst op grote schaal in kaart te brengen en beter te begrijpen hoe financiële keuzes onze steden hebben gevormd.”