ALP Gids: Schrijfvaardigheid bevorderen en beoordelen in tijden van AI

Schrijfvaardigheid bevorderen en beoordelen in tijden van AI

• Is een schrijfopdracht een gepaste toetsing voor mijn cursus?

  De eerste vraag om jezelf te stellen is of een schrijfopdracht een gepaste manier van toetsing is voor je cursus. De Schrijftaart kan helpen om na te denken over wat je leerdoelen nou echt zijn en welke rol schrijfvaardigheid hierin speelt. Vervolgens kun je bepalen of een schrijfopdracht een geschikte aanpak is om de leerdoelen te toetsen.

  Schrijfopdrachten worden vaak gebruikt om de kennis van studenten te beoordelen. De linkerkant van de Schrijftaart geeft vaardigheden weer die verband houden met kennis, inhoud, denken en het schrijfproces. Bij deze leerdoelen is het belangrijk om je af te vragen of een take-home schrijfopdracht de beste manier is om de kennis voor je cursus te beoordelen, gezien het gemak waarmee AI-schrijftools teksten kunnen maken die kennis nabootsen. Als het om deze leerdoelen gaat, kun je overwegen om een toetsvorm te kiezen waarbij studenten geen toegang hebben tot AI-tools, bijvoorbeeld bij mondelinge examens of een tentamen op de campus.

  Hier zijn enkele specifieke vragen die je kunnen helpen bij het bepalen of een schrijfopdracht een gepaste toetsvorm is.  

  • Wat zijn de leerdoelen van de cursus? Is leren schrijven een onderdeel van de leerdoelen?
  • Is een schrijfopdracht de beste manier voor studenten om te laten zien wat ze hebben geleerd?
  • Is de cursus ontworpen om studenten te helpen hun schriftelijke communicatie te verbeteren?
  • Geef je feedback op schrijfvaardigheid?
  • Hoe kwetsbaar is je beoordeling voor misbruik van AI-tools? Zie het onderstaande gedeelte voor een handleiding om dit te controleren.
  • Kun je de opdracht herontwerpen om deze kwetsbaarheid te verminderen? 
  • Kun je de opdracht zo herontwerpen dat deze alleen gericht is op de leerdoelen die je wilt beoordelen? Als de opdracht bijvoorbeeld vooral gericht is op toetsen van begrip en leren parafraseren, dan kun je studenten toestaan om op een meer persoonlijke en informele manier te schrijven.
  • Wil je dat de studenten leren schrijven met behulp van AI, of ook zonder?

  Hoe kwetsbaar is je opdracht voor AI?

  Een intuïtieve en eenvoudige suggestie om je te helpen bepalen wat voor soort antwoorden een AI tool zou kunnen genereren op uw opdracht, is om het zelf uit te proberen. Volg hiervoor de onderstaande stappen:

  1. Voer opdrachtinstructies, beoordelingsmatrijsen en ander cursusmateriaal in een AI tool in en vraag de tool om een antwoord te genereren. Probeer het soort prompt te gebruiken dat je studenten zouden kunnen gebruiken.
  2. Doe dit een aantal keer. Probeer verschillende AI tools uit, zoals ChatGPT of Copilot, en kijk hoe de antwoorden verschillen.
  3. Bekijk het resultaat en stel jezelf de volgende vragen:
     • In hoeverre verschilt deze output van de teksten van studenten die ik zou verwachten?
     • Lijkt de output op een van de teksten van studenten waar ik mijn twijfels over had?
     • Waar komt de output overeen met of wijkt het af van de instructies, rubric en het cursusmateriaal?
     • Wat voor soort taal en onderwerpen bevat de output? Zijn deze relevant voor de cursus? Of zijn het te algemene uitspraken? Zijn het uitspraken die je van een student kan verwachten, of doet het meer denken aan het soort werk van een ervaren onderzoeker?
     • Bevat de output overdreven sterke beweringen en uitspraken zonder veel onderbouwing?
     • Hoe effectief gaat het artikel om met terminologie uit het vakgebied? Is er sprake van inconsistentie in het gebruik van terminologie, of wordt de terminologie slecht uitgelegd?
     • Zitten er vreemde dingen in de analyse?
  4. Studenten gebruiken soms opvolgende prompts om de tekst verder aan te passen. Probeer dit zelf ook uit om te zien hoe verschillende prompts de output veranderen.

  Gebaseerd op de resultaten van deze verkenning, kun je overwegen om je opdrachtinstructies – of zelfs de hele opdracht – aan te passen zodat het minder kwetsbaar is voor AI.

  Alternatieve toetsvormen

  Als je besluit dat je een alternatieve vorm van toetsing wilt gebruiken, kun je andere schrijfopdrachten overwegen, zoals:

  • praktijkgerichte probleemoplossende taken en scenario's, zoals casestudy's of simulaties op basis van praktijken uit de industrie (Evangelista, 2025)
  • multimodale projecten zoals podcasts, video-essays, posterpresentaties;
  • portfolio's.

  Je kunt ook vormen overwegen waarbij de student niet hoeven te schrijven:

  • mondelinge tentamens, zoals presentaties en live vraag-en-antwoordsessies;
  • prestatiegerichte evaluaties, zoals het beoordelen van vaardigheden in de klas of praktijkexamens (Evangelista, 2025);
  • projectmatig leren.

  Het is wel belangrijk om mee te nemen dat ook deze beoordelingsvormen niet altijd volledig "AI-proof" zijn. Liu (2024) heeft bijvoorbeeld aangetoond hoe AI-tools kunnen worden gebruikt om multimodale opdrachten effectief uit te voeren.

  Als schrijven een leerdoel is

  Als het ontwikkelen van schrijfvaardigheid een van uw leerdoelen is, kan de ALP Schrijftaart je helpen om na te denken over welke aspecten van schrijven je wilt ontwikkelen in je cursus. Dit kan helpen om de opdracht te herontwerpen, omdat je kunt kiezen om je te concentreren op de leerdoelen die echt belangrijk zijn voor de cursus. Als je bijvoorbeeld wilt dat studenten leren om een academische tekst effectief te structuren, kun je studenten – in plaats van een groot essay – ook een artikel uit hun vakgebied laten analyseren en ze laten schrijven over wat ze daarvan hebben geleerd. Je kunt studenten ook toestaan om informeler en reflectiever te schrijven, zodat ze zich meer kunnen concentreren op de structuur en zich minder zorgen hoeven te maken over het volgen van academische conventies. Oftewel, niet elk aspect van schrijven hoeft in elke opdracht geoefend en getoetst te worden. Het kan juist goed werken om één van de aspecten van schrijfvaardigheid in meer detail te oefenen.

• Hoe kan ik mijn opdracht minder kwetsbaar voor AI maken?

  Hoewel het niet mogelijk is om een opdracht volledig 'AI-proof' te maken, kun je wel op verschillende manieren je opdrachten aantrekkelijker en motiverender te maken voor studenten, waardoor de kans kleiner wordt dat ze te veel op AI gaan vertrouwen.

  Tips om je beoordeling minder kwetsbaar te maken voor AI

  • Verdeel langere projecten in kleinere stappen: in plaats van je te concentreren op het beoordelen van één groot werkstuk aan het einde van een cursus, kun je grotere projecten opdelen in kleinere delen. Dit maakt het project beter beheersbaar en minder intimiderend voor studenten. De kleinere stappen kunnen formatieve toetsen zijn die worden beoordeeld met een voldoende/onvoldoende, zodat deze stappen minder gericht zijn op het beoordelen van de studenten en meer op het ondersteunen van hun schrijfproces. Zo’n opzet kan het leerproces van studenten ondersteunen en ook een geschiedenis van de tekst opleveren, wat ook nuttig kan zijn bij het opsporen van mogelijk misbruik van AI-tools. Je kunt je bijvoorbeeld op aspecten van de Schrijftaart richten. Een student kan bijvoorbeeld een tekstplan maken om aan te tonen dat hij een tekst logisch kan indelen. Je kunt in deze kleinere stappen ook individuele gesprekken en mogelijkheden voor peer feedback en feedback van de docent opnemen (Savini, 2025). Feedback kan studenten meer zelfvertrouwen geven, maar hoeft je niet altijd veel tijd te kosten. De feedback kan betrekking hebben op korte delen van de tekst, bijvoorbeeld 1 of 2 alinea's aan het begin van de opdracht, om te controleren of de student op schema ligt.  
  • Laat studenten handgeschreven opdrachten tijdens college maken: je kunt een korte opdracht tijdens college inzetten, waarbij de leerlingen iets met de hand schrijven zonder (of met beperkte) toegang tot technologie. Zo krijg je zicht op hun schrijfvaardigheid onafhankelijk van hulpmiddelen en heb je een voorbeeld waar je latere teksten mee kunt vergelijken. Als studenten weten dat je een voorbeeld hebt van een tekst die zonder hulpmiddelen is geschreven, kan dit ervoor zorgen dat ze minder snel AI-tools gebruiken. Je kunt studenten toestaan om voorafgaand aan de sessie wat voorbereidend werk te doen. Dit kan de opdracht minder intimiderend maken en ervoor zorgen dat studenten zich meer kunnen concentreren op de ideeën en inhoud.
  • Creëer authentieke opdrachten: je kunt schrijfopdrachten op verschillende manieren authentieker en zinvoller maken: richt je bijvoorbeeld op authentieke genres met een echt publiek, deel geschreven teksten buiten de cursus, behandel onderwerpen belangrijk zijn voor studenten, en leg een link tussen de schrijfopdrachten en toekomstige doelen van de studenten (Savini, 2025). Zinvolle en authentieke opdrachten kunnen studenten motiveren om zelfstandig te schrijven doordat de nadruk ligt op hoe het zelf maken van de opdracht hen ten goede komt. In plaats van een essay kunnen studenten bedrijfskunde bijvoorbeeld een LinkedIn-artikel schrijven over leiderschapsstrategieën voor starters, kunnen studenten van technische studies een ontwerpvoorstel voor hernieuwbare energie voor de universiteit opstellen, en kunnen studenten gezondheidswetenschappen een bewustzijnscampagne opzetten over een onderwerp dat relevant is voor studenten.
  • Controleer of de opdrachtinstructies toegankelijk en boeiend zijn: Savini (2025) merkt op dat opdrachtinstructies soms op een manier zijn geschreven die intimiderend kan zijn voor studenten, met een grote hoeveelheid compacte tekst en een focus op vereisten. Door opdrachten te herformuleren als 'uitnodigingen' (Savini, 2025) kunnen ze motiverender worden voor studenten. Dit kan worden bereikt door de nadruk te leggen op de doelstellingen van de opdracht en minder op grammaticale correctheid, academische stijl en vereisten voor layout. Het Transparency in Learning and Teaching in Higher Education Framework biedt enkele nuttige voorbeelden van toegankelijke en boeiende opdrachtinstructies.
  • Voeg persoonlijke elementen en reflectie toe aan de opdracht: je kunt studenten vragen om persoonlijke ervaringen en reflecties op te nemen in hun schrijfopdracht, waardoor ze meer betrokken raken bij de opdracht. Door persoonlijke ervaringen in het schrijven op te nemen, zullen de teksten ook meer unieke en gepersonaliseerde details bevatten. Een AI-tool zal eerder meer algemene antwoorden produceren; Goulart et al. (2024) ontdekten bovendien dat AI-tools formeler klinkende teksten produceerden  wanneer ze werden gevraagd om opdrachten te schrijven waarvoor persoonlijke informatie nodig was. Daarentegen ontdekten Li et al. (2023) echter dat ChatGPT in staat was om overtuigende reflectieve teksten te genereren. Het is dus belangrijk om goed na te denken over de prompts voor persoonlijke elementen en reflectie.
  • Relateer de opdracht nauw aan de cursusstof: je kunt van studenten verwachten dat ze specifieke tools en kaders gebruiken die in de cursus zijn behandeld. Als studenten deze niet gebruiken, kan dat een duidelijke aanwijzing zijn dat de student de opdrachtinstructies niet heeft opgevolgd of dat de tekst door AI is gegenereerd. Deze aanpak is vooral nuttig als deze tools en kaders specifiek zijn voor je cursus, of als je meer gangbare tools op een bepaalde manier hebt behandeld.
  • Zet groepswerk in: Door groepswerk in opdrachten op te nemen, kunnen studenten worden aangemoedigd om zelf toezicht te houden op het gebruik van AI-tools binnen hun groep (Perkins et al., 2024)​. Sommige leden van een groep zijn misschien volledig tegen het gebruik van AI-tools, terwijl anderen zich zorgen maken over overmatig gebruik van de tools. Groepswerk kan opdrachten ook minder bedreigend maken voor studenten, omdat ze met hun medestudenten kunnen samenwerken en hun ideeën samen kunnen controleren. Dit kan betekenen dat ze minder snel hun toevlucht nemen tot AI-tools, omdat ze meer vertrouwen hebben in hun eigen ideeën.

• Hoe kan ik mijn studenten helpen hun schrijfvaardigheid te ontwikkelen in tijden van AI?

  De beschikbaarheid van AI-schrijftools heeft ons gedwongen om opnieuw na te denken over hoe we studenten kunnen helpen hun schrijfvaardigheid te verbeteren, zowel zonder AI-tools als met behulp van AI-tools. Door studenten te leren hoe ze goed kunnen schrijven zonder gebruik te maken van AI-tools, wordt hun kritisch denken en leren verbeterd en krijgen ze het vertrouwen om zonder AI te schrijven. Bovendien kunnen ze zo leren herkennen wat goed schrijven is, en dat is belangrijk wanneer ze AI-tools inzetten voor schrijven. Het verbetert hun vermogen om AI-gegenereerde teksten effectief te beoordelen en daarover beslissingen te nemen. Door studenten te leren schrijven met AI-tools kunnen ze de mogelijkheden en beperkingen van deze tools beter begrijpen, vertrouwen krijgen in het gebruik ervan en hun gevoel van eigen verantwoordelijkheid bij het gebruik van AI-tools ontwikkelen.

  Ook hier biedt de ALP Schrijftaart een handig kader om na te denken over welke aspecten van het schrijven je wilt dat je studenten ontwikkelen tijdens de cursus. Hieronder geven we enkele suggesties voor activiteiten met AI-schrijftools.

  Uiteraard kunnen schrijfoefeningen die bestonden voor de introductie van AI-tools nog steeds goed ingezet worden om de schrijfvaardigheid van studenten te verbeteren – zonder AI-tools. We werken momenteel aan een Toolkit Taal die studenten ondersteunt bij hun taal- en schrijfvaardigheid. Er zullen zowel materialen zijn die je in je eigen colleges kunt gebruiken, als een set zelfstudiematerialen voor studenten. Je kunt al deze materialen in je eigen cursussen inzetten en aanpassen zodat ze goed bij de cursus aansluiten. Stuur een e-mail naar alp.sgw@vu.nl als je op de hoogte wilt worden gehouden.

  Schrijven met behulp van AI-schrijftools

  • Een AI-tool gebruiken om een tekst te redigeren en taalvaardigheden te ontwikkelen: Vraag studenten om een concept van een alinea in een AI-schrijftool in te voeren en om feedback te vragen. Dit kan een voorbeeldalinea zijn of een alinea die ze zelf hebben geschreven. Begeleid hen bij het ontwikkelen van een prompt. De e-learning van de universiteitsbibliotheek Slim studeren met AI geeft goede tips om prompts specifieker te maken. Bij taalrevisie is het goed om de AI-tool te instrueren om meerdere opties te geven en uitleg te geven over de wijzigingen in plaats van alleen maar correcties. Moedig studenten aan om kritisch en sceptisch te zijn over de output van de AI. Je kunt deze activiteit gebruiken als je met studenten wilt werken aan correcte grammatica en interpunctie, een goed samenhangende en coherente tekst, of stijl.
  • AI-gegenereerde samenvattingen vergelijken met samenvattingen van studenten: Vraag studenten om zelfstandig een deel van de tekst samen te vatten en hun werk vervolgens te vergelijken met samenvattingen die zijn gegenereerd met AI-tools. Dit kan studenten helpen om zich te verdiepen in bronnen en ideeën, en om concepten en theorieën uit te leggen. Elke samenvatting is individueel, omdat het ieders eigen begrip en evaluatie van de tekst weergeeft. Moedig de studenten aan om na te denken over de resultaten. Je kunt enkele reflectievragen toevoegen. Bijvoorbeeld:
    • Benoemt de samenvatting van de AI-tool dezelfde punten of andere punten?
    • Krijgen dezelfde aspecten de prioriteit?
    • Welke aspecten van kritisch denken (evalueren, bevragen, interpreteren) vallen buiten de mogelijkheden van een AI-samenvatting?
    • Hoe verschilde je leerproces bij het zelf lezen en samenvatten ten opzichte van het gebruiken van de AI-tool?
  • AI-gegenereerde tekst bewerken: Als je studenten binnen je cursus toestaat om AI tools te gebruiken om hun tekst te corrigeren, kun je hen helpen de problemen van dit proces te herkennen. En als je studenten toestaat om tekst te genereren met AI, dan is het goed om studenten te leren over de kenmerken van AI teksten. Je kunt studenten vragen om een korte tekst te maken met behulp van een AI-tool (2-3 zinnen). De studenten kunnen vervolgens problemen met de tekst aanwijzen en de tekst vervolgens corrigeren en de redenen voor hun beslissingen uitleggen. Je kunt het proces eerst demonstreren en samen met de studenten bepalen welke wijzigingen gepast zijn en waarom die wijzigingen nodig zijn.
  • Analyse van door AI gegenereerde tekst en door mensen geschreven tekst: Door de verschillen tussen menselijke en AI teksten te onderzoeken, kunnen studenten zich meer bewust worden van de kenmerken van AI-teksten en mogelijk meer waardering krijgen voor hun eigen stem. Leg de studenten twee teksten voor en vraag hen deze te lezen en aan te geven welke volgens hen door een mens is geschreven en welke door een AI-tool. Vraag de studenten om de redenen voor hun antwoord te geven. Deze activiteit kan studenten helpen zich meer bewust te worden van stem en stijl, maar ook van de beperkingen van AI-teksten wat betreft inhoud en structuur.
  • Reflecteren over het gebruik van AI-tools: Je kunt activiteiten opnemen die studenten aanmoedigen om na te denken over de feedback van AI op hun teksten. Bijvoorbeeld door na een stukje tekst een korte reflectie op te nemen. Khojasteh et al. (2025) geven een voorbeeld waarin studenten wordt gevraagd om de volgende vragen te bespreken: Inzicht in de redenering van AI; Overeenstemming met AI-feedback; Impact op het schrijfproces; en Verwarrende punten.

• Nuttige links

  • De VU AI-geletterdheid Companion biedt studenten een uitgebreide gids over hoe ze AI-tools kunnen gebruiken in hun studie.
  • De pagina met didactische tips van de VU bevat een selectie van tips over lesgeven en AI-tools.
  • De Canvas-cursus AI for Educators van de Universiteit van Sydney biedt veel tips en suggesties over hoe docenten AI-tools kunnen integreren in hun praktijk.

• Bronnenlijst

  Dreschler, G., Gambrel, A., & Branum, J. (2025). A Case Study in Mindfully Integrating AI Tools into Writing Classes. Journal of Academic Writing, 15(S2), 1–7. https://doi.org/10.18552/joaw.v15iS2.1117

  Evangelista, E. D. L. (2025). Ensuring academic integrity in the age of ChatGPT: Rethinking exam design, assessment strategies, and ethical AI policies in higher education. Contemporary Educational Technology, 17(1). https://doi.org/10.30935/cedtech/15775

  Goulart, L., Matte, M. L., Mendoza, A., Alvarado, L., & Veloso, I. (2024). AI or student writing? Analyzing the situational and linguistic characteristics of undergraduate student writing and AI-generated assignments. Journal of Second Language Writing, 66. https://doi.org/10.1016/j.jslw.2024.101160

  Khojasteh, L., Kafipour, R., Pakdel, F., & Mukundan, J. (2025). Empowering medical students with AI writing co-pilots: design and validation of AI self-assessment toolkit. BMC Medical Education, 25(1). https://doi.org/10.1186/s12909-025-06753-3

  Li, Y., Sha, L., Yan, L., Lin, J., Raković, M., Galbraith, K., Lyons, K., Gašević, D., & Chen, G. (2023). Can large language models write reflectively. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100140

  Liu, D. (2024, 6 Nov). Multiple Modalities and Generative AI. [Video] YouTube. www.youtube.com/watch?v=FUpoRTyNvVE.

  Perkins, M., Roe, J., Postma, D., McGaughran, J., & Hickerson, D. (2024). Detection of GPT-4 Generated Text in Higher Education: Combining Academic Judgement and Software to Identify Generative AI Tool Misuse. Journal of Academic Ethics, 22(1), 89–113. https://doi.org/10.1007/s10805-023-09492-6

  Savini, C. (2025, July 16). We Can’t Ban AI, but We Can Friction Fix It. Inside Higher Ed. https://www.insidehighered.com/opinion/career-advice/teaching/2025/07/16/we-cant-ban-generative-ai-we-can-friction-fix-it-opinion