Sorry! The information you are looking for is only available in Dutch.
Deze opleiding is bewaard in Mijn studiekeuze.
Deze opleiding kan niet bewaard worden.
Je bent nog niet ingelogd in Mijn studiekeuze. Log in of maak een account aan om jouw opleidingen op te slaan.
Er gaat iets mis, probeer het later nog een keer.

Juridisch kader voor transitie naar een CO2-neutrale samenleving

Leergang Klimaatverandering en energietransitie

De leergang bestaat uit acht bijeenkomsten; verspreid over twee maanden volgt u zeven colleges die worden gegeven door docenten uit wetenschap en praktijk. Tijdens deze colleges delen zij hun specifieke kennis en ervaring met u. Ook stimuleren zij u om casussen te bediscussiëren en op te lossen. Daarnaast is er één slotbijeenkomst met paperpresentaties, paneldebat en diploma-uitreiking.

Programma en planning van de leergang
Bekijk een uitgebreid overzicht van alle bijeenkomsten en onderwerpen bij programma-omschrijving onderaan deze pagina. De planning met de onderwerpen, docenten en data voor het najaar 2022 wordt binnenkort bekend gemaakt.

Cursusleiding en docenten
Deze leergang staat onder leiding van prof. mr. dr. Marjolein Dieperink, bijzonder hoogleraar ‘Klimaatverandering en Energietransitie’ aan de rechtenfaculteit van de Vrije Universiteit Amsterdam en partner en advocaat bij AKD Benelux Lawyers. Bekijk het overzicht met informatie over alle vaste docenten (.pdf) die betrokken zijn bij deze leergang.

Paper
De leergang heeft geen examen. Deelnemers aan de leergang wordt de mogelijkheid geboden om onder begeleiding een korte, juridische paper te schrijven, over een onderwerp dat aansluit bij hun werkterrein. Het schrijven van de paper is verplicht als de deelnemer een diploma wil ontvangen. Qua thematiek is vereist dat het paper-onderwerp aansluit bij het wet- en regelgevingskader dat in de leergang wordt behandeld. Over onderwerpen die niet tijdens de colleges zijn behandeld (denk bijvoorbeeld aan biomassa, groen-gasprojecten of duurzame brandstoffen) kan na voorafgaand overleg een paper worden geschreven. Verder kan in samenspraak met de docenten worden bezien of het mogelijk is om de paper in de vorm van een concept-artikel voor een juridisch tijdschrift te schrijven. Deelnemers dienen in beginsel zelf een tijdschrift te benaderen.

Diploma
Deelnemers ontvangen het diploma van de leergang als zij tenminste zes van de zeven colleges hebben bijgewoond, een paper hebben geschreven en gepresenteerd tijdens de laatste bijeenkomst, en deze paper met een voldoende is beoordeeld.

Hoeveel tijd kost het?
Voor elke bijeenkomst geldt een voorbereidingstijd van 3 tot 4 uur.
U sluit de leergang af door een paper te schrijven. Voor dit afsluitende paper dient u ongeveer 20 tot 25 uur uit te trekken.

Programma: onderwerpen per college
Bekijk verder onderaan deze pagina een uitgebreide omschrijving van alle thema's en onderwerpen die tijdens deze leergang behandeld worden.

Meer informatie over deze leergang
Inleiding
Resultaat
Data, kosten en contact

Cursusleider: prof. mr. dr. Marjolein Dieperink

Cursusleider: prof. mr. dr. Marjolein Dieperink

Bijzonder hoogleraar ‘Klimaatverandering en Energietransitie’ aan de rechtenfaculteit van de Vrije Universiteit Amsterdam en partner en advocaat bij AKD Benelux Lawyers. In haar onderzoek en onderwijs staat het juridisch kader voor projecten die nodig zijn voor een CO2-neutrale samenleving centraal. Daarnaast is zij werkzaam in de praktijk, waar zij zich vooral bezig houdt met zon-, wind- en warmteprojecten en energieinfrastructuur, het verduurzamen van de bouw- en vastgoedsector, en adviseert en procedeert op het grensvlak van het energierecht met andere rechtsgebieden (zoals het ondernemingsrecht en het aansprakelijkheidsrecht). 

Marjolein Dieperink

Programma

  • College 1: Inleiding, beleids- en wetgevingsagenda

    Thema's:

    Introductie juridisch kader

    Europees en Nationaal beleidskader

    • Coalitieakkoord, EU Fit-for-55 en Klimaatakkoord
    • Beleid voor energiesector, Industrie en Bedrijfsleven & Vastgoedontwikkeling en gebouwde omgeving 
    • Introductie beleid voor mobiliteit, scheepvaart en luchtvaart & landbouw en landgebruik; deze beleidsterreinen komen verder niet aan de orde
    • Overige thema’s: energiearmoede en omgaan met generatieverschillen

    [Het internationale beleidskader wordt niet uitgebreid behandeld]

    Mededingingsrecht

    • Achtergrond Europees en nationaalrechtelijk mededingingskader
    • Richtsnoeren horizontalen en leidraad duurzaamheidsafspraken
    • Guidance en de praktijk van het toezicht

    Algemene inleiding op het sectorspecifieke staatssteunrecht

    Leerdoelen:

    • kennismaking
    • inzicht in overkoepelende leerdoelen en opzet en structuur van de leergang
    • introductie en inzicht in de juridisch kaders, zowel nationaal als Europees, zowel huidig als toekomstig recht, zowel publiekrecht als privaatrecht
    • inzicht in het nationale en Europese klimaatbeleid
    • inzicht in de geldende regels en ontwikkeling van het toetsingskader
    • begrip van de werkwijze van Europese Commissie en ACM
    • waar zit de ruimte in de beoordeling?
  • College 2: Regulering elektriciteits- en gassector

    Thema's:

    Beleidskader en wetgevingsagenda

    • Inleiding Elektriciteitswet 1998 en Gaswet: netbeheerders en netaansluitingen
    • Garanties van Oorsprong (GvO’s)
    • Private netten (GDS)
    • Opslag
    • Congestie

    Clean Energy Package
    (niet het gaspakket; dat zal op hoofdlijnen worden behandeld tijdens het college over waterstof)

    Energiewet

    • Bredere context (opbouw wetsvoorstel, link naar CEP, nationale keuzes)  
    • Meten en data
    • Nieuwe actoren:
      • Aggregator   
      • Energiegemeenschappen 
    • Wijziging consumentenbescherming (apart, niet als onderdeel ‘nieuwe actoren’
    • Rolverdeling EZK – ACM
    • Groen gas  

    Leerdoelen:

    • inzicht in en begrip van hoe de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet zijn opgesteld, wat de belangrijkste definities zijn en welke onderwerpen er in deze wetten worden geregeld.
    • Inzicht in en begrip van hoe de certificering van elektriciteit en gas werkt en waarom dit van belang is.
    • Inzicht in en begrip van hoe de relatie is tussen deze wetgeving enerzijds, en klimaatverandering en de energietransitie anderzijds en waarom de huidige elektriciteits- en gaswetgeving het behalen van de klimaatdoelen en de energietransitie soms lijken tegen te werken (verhouding energietransitie en bijv. congestieproblematiek).
    • Medio 2019 is in Brussel het ‘Clean Energy Package’ (CEP) vastgesteld, waarmee de Europese Lidstaten qua elektriciteit de transitie naar een CO2-arme energievoorziening zullen inzetten. De implementatie van het CEP krijgt nu, samen met meer nationale beleidskeuzes, vorm in het wetsvoorstel voor de Energiewet. In dit onderdeel krijgt u inzicht in de impact van het CEP op de Nederlandse wet- en regelgeving en de keuzes die daarbij zijn gemaakt in het wetsvoorstel voor de Energiewet. Specifieke aandacht zal besteed worden aan (i) de herziening van het meet- en datastelsel, (ii) de inbedding van nieuwe actoren zoals de aggregator en  energiegemeenschap, (iii) bescherming van de eindafnemer en (iv) de rolverdeling tussen de regulator (ACM) en de wetgever.
  • College 3: hernieuwbare elektriciteit: zon- en windenergieprojecten

    Thema’s:

    Inleiding in het omgevingsrecht; ruimtelijke toestemming en benodigde vergunningen en ontheffingen,
    zowel onder huidig recht als onder de Omgevingswet

    • Voorbeeld casus windpark op land
    • Hoe werkt het bij Wind op zee 
    • (Steeds meer) maatschappelijke tenders
    • Participatie
    • Actuele jurisprudentie; bedrijfswoningen, Nevele, Varkens in nood etc.
    • Stikstof; zit Nederland op slot?

    Privaatrechtelijk kader:

    • Goederenrecht en (project)financiering
    • Praktijkcasus

    Leerdoelen:

    • kennis van de belangrijkste juridische kaders en begrippen in het omgevingsrecht die van belang zijn voor zon- en windprojecten.
    • inzicht in de actuele uitdagingen in het omgevingsrecht.
    • Inzicht in het goederenrechtelijk kader van hernieuwbare energieprojecten en de laatste ontwikkelingen.
    • Inzicht in de structuur en belangrijkste kenmerken van projectfinancieringen.
    • Inzicht in een praktijkcasus.
  • College 4: CO2-beprijzing en waterstof

    Thema's:

    CO2-beprijzing

    • Beleidskader en wetgevingsagenda
    • EU ETS
    • CBAM
    • Overige CO2-beprijzing
    • Carbon Capture (Usage and) Storage (CCS / CCUS)

    Waterstof

    Leerdoelen:

    • Inzicht in en begrip van de werking van het EU Emissions Trading Scheme, en van de positie die dit systeem inneemt binnen het EU Fit-for-55-programma.
    • Inzicht in en begrip van de werking van het Carbon Border Adjustment Mechanism en van de belangrijkste discussiepunten die rond de invoering van dit systeem spelen.
  • College 5: Financiële regulering, ESG-reporting en aansprakelijkheid voor klimaatschade

    Thema's:

    Financiële regulering

    • Non-financial ESG disclosures door financiële ondernemingen en de inkadering in de EU Taxonomy Verordening
    • Sustainability Index en de nieuwe kaders in de Benchmark Verordening
    • ESG-factoren bij de compliance en het risicomanagement door financiële ondernemingen
    • ESG-voorkeuren bij beleggingen door particuliere en institutionele beleggers

    Duurzaam ondernemingsrecht

    • ESG-reporting en corporate governance
    • Aandeelhoudersactivisme

    Leerdoelen:

    • Inzicht in de regelgevende kaders van de Sustainable Finance onderdelen van de Europese Klimaatagenda.
    • Gevolgen van de nieuwe ESG-kaders voor de financiële sector.
    • Mechanismen voor het stimuleren in duurzame beleggingen door particuliere en institutionele beleggers.
    • De wijze waarop klimaatrisico’s door financiële ondernemingen dienen te worden verdisconteerd in het eigen risicomanagement.
    • Het effect van ESG op bestaande ondernemingsrechtelijke begrippen en kaders. In dit onderdeel krijgt u inzicht in de diversiteit aan wet- en regelgeving met betrekking tot ESG en het effect daarvan op het Nederlands Ondernemingsrecht en meer in het bijzonder het effect op de corporate governance binnen Nederlandse vennootschappen.
    • Inzicht in het aandeelhoudersactivisme in het kader van ESG aan de hand van een behandeling van de recente rechtspraak.
  • College 6: Verduurzaming van (bestaand) vastgoed en mijnbouwprojecten

    Thema's:

    • Civielrechtelijke aspecten van (i) circulair bouwen en (ii) nieuwe energietoepassingen voor bestaand vastgoed.
    • Praktijk en instrumentarium (opstalrechten, erfpachten, erfdienstbaarheden, netregistratie, opstalrechtloos financieren).
    • Inleiding Mijnbouwwet (activiteiten, systematiek en actualiteiten).
    • Een nieuw vergunningstelsel voor geothermie (achtergrond, systematiek, complexiteit en samenloop met de Omgevingswet).

    Leerdoelen:

    • Inzicht in de privaatrechtelijke begrenzingen en mogelijkheden bij circulair bouwen.
    • Begrip van het vormgeven van eigendomsverhoudingen bij energietoepassingen op bestaand vastgoed.
    • Overzicht van het intstrumentarium van zakelijke rechten waarmee de praktijk zich bedient.
    • een globaal beeld krijgen van de systematiek van de Mijnbouwwet.
    • inzicht krijgen in het nieuwe vergunningstelsel voor geothermie.
  • College 7: Warmtetransitie en duurzame warmtenetten

    Thema’s:

    • Beleidskader en wetgevingsagenda
    • Warmtenetten en alternatieven
    • Warmtewet
    • Marktordening warmtenetten (wetsvoorstel Wet collectieve warmtevoorziening)
    • Duurzame warmtebronnen
    • Praktijkcasus
    • Aansprakelijkheid klimaatschade:
        • Internationale ontwikkelingen en de rol van mensenrechten
        • Wat is de rol van de civiele rechter? Toets aan algemene zorgvuldigheidsnorm en/of toets aan mensenrechten?
        • Urgenda-arrest
    • Shell/Milieudefensie

    Leerdoelen:

    • Inzicht in de huidige praktijk, waarin de marktordening voor warmtenetten niet nationaal bij wet is geregeld;
    • Aan kunnen geven welke juridische wijzigingen er worden doorgevoerd met inwerkingtreding van de Wet collectieve warmtevoorziening. 
    • Inzicht in aansprakelijkheid klimaatschade.

Contact en meer informatie

Inhoudelijke vragen

Heeft u na het lezen van de informatie op deze site nog vragen over de inhoud of opzet van de leergang? Neem dan contact op met de coördinator van deze leergang, Branka Dasović via b.dasovic@vu.nl

Of bel Branka Dasović op 020-598 36 12.

Ben je student van een bachelor- of masteropleiding aan de VU en heb je vragen aan een docent of je faculteit?
Neem dan contact op met de studentenbalie van de VU

Praktische vragen

Heeft u vragen over plaatsing of betaling? Bel of mail dan naar Ilse Herweijer via vulaw@vu.nl

Of bel ons op 020-598 62 55.

Kijk op 'Coronavirus: updates' voor alle updates omtrent coronamaatregelen aan de VU Amsterdam.
Kijk op 'Informatie over fysiek en online onderwijs bij VULaw' voor informatie over hoe wij ons onderwijs aanbieden.

Contactpersoon

Branka
Ilse Herweijer foto