Schrijven als denk- en leerproces in het AI-tijdperk

Schrijven als denk- en leerproces

• Tip 1: laat studenten hoofd- en bijzaken onderscheiden

  Vraag studenten om uit leesmateriaal het belangrijkste argument, concept of voorbeeld te kiezen en hun keuze kort te onderbouwen. Je kunt dit inzetten aan het begin van een werkgroep of online laten doen ter voorbereiding op een bijeenkomst. Door te moeten kiezen wat er echt toe doet, activeren studenten hun voorkennis en analyseren ze de kern van de stof. Kies bijvoorbeeld tijdens de onderwijsbijeenkomst een paar studenten uit om dit toe te lichten (zonder dat ze op een spiekbriefje mogen kijken). Dit helpt je om te zien waar hun aandacht naartoe gaat, welke misvattingen er zijn en hoe je het gesprek kunt richten. Je hoeft dit niet te beoordelen; een korte, formatieve reactie is voldoende. 

• Tip 2: laat studenten het in eigen woorden vertellen  

  Nodig studenten uit om tijdens de onderwijsbijeenkomst een complex begrip uit jouw vakgebied zelf om te zetten in toegankelijke taal – zonder gebruik van generatieve AI.  Bijvoorbeeld door het fenomeen uit te leggen aan een fictieve middelbare scholier, het samen te vatten in drie zinnen of een begrip te beschrijven via een metafoor. Studenten merken tijdens het schrijven waar hun begrip nog wankel is, omdat ze geen vaktaal of AI-output kunnen gebruiken. Voor jou als docent biedt dit directe feedback op waar verdere uitleg nodig is.

• Tip 3: laat studenten verbanden leggen met de praktijk 

  Vraag studenten om tijdens de bijeenkomst een verbinding te leggen tussen de leerstof en een praktijkvoorbeeld, maatschappelijke situatie of casus uit hun eigen omgeving (zonder gebruik van generatieve AI). Dit helpt hen om verbanden te leggen tussen concepten en situaties buiten de universiteit. Denk aan: economische ongelijkheid vergelijken met een sportcompetitie, een biologisch proces verbinden met een dagelijkse routine of een statistisch idee illustreren via een eenvoudige observatie. Door zulke verbindingen met hun eigen leefwereld wordt de stof betekenisvoller en blijft deze beter hangen.

• Tip 4: gebruik schrijven voor, tijdens en na de les 

  Schrijven werkt het beste als je het op meerdere momenten inzet. Voor de les kun je studenten een korte prioriterende vraag geven, zodat ze voorbereid binnenkomen. Tijdens de les kun je korte herformuleringsopdrachten inzetten in duo’s of kleine groepjes, zodat studenten elkaar helpen om complexe ideeën helder te krijgen. Na de les kun je ze vragen om in enkele zinnen een concreet voorbeeld of toepassing te formuleren. Zo bouw je een doorlopende lijn van denkstappen, zonder grote tijdsinvestering.

• Tip 5: wees laagdrempelig, maar behoud 'productieve frictie’ 

  Informele schrijfopdrachten vragen weinig tijd en hoeven niet beoordeeld te worden.  Je kunt ze bijvoorbeeld via een quiz inzetten, in Canvas verzamelen, laten delen op een discussieforum of in de les op papier laten maken. Door de drempel laag te houden, blijft de aandacht op het denkproces en niet op het eindproduct. Studenten ervaren meer ruimte om te experimenteren, fouten te maken en hun begrip te verdiepen.

  Het doel is hierbij niet om studenten extra werk te geven, maar om een vorm van zogeheten ‘productieve frictie’ te behouden: het nadenken, herformuleren en verbinden van ideeën dat nodig is om te leren. Studenten gebruiken soms AI om deze stappen versnellen, maar juist deze cognitieve inspanning en ‘frictie’ helpt ze om de stof beter te begrijpen. Benoem dit ook letterlijk, zodat studenten begrijpen waarom schrijven een belangrijke stap in hun leerproces is. Gebruik hierbij eventueel de Schrijftaart als gespreksstarter over het schrijfproces. Lees meer over de Schrijftaart in Tip 7 van dit artikel.

• Tip 6: integreer informele teksten in grotere opdrachten

  Laat studenten hun voorgaande korte schrijfopdrachten gebruiken als bouwstenen voor een grotere paper, presentatie of portfolio-opdracht. Hierdoor worden losse denkstappen onderdeel van een groter geheel. Studenten ervaren hoe prioriteren, herformuleren en verbinden, samenkomen in academisch werk. Zo hoef je ook minder tijd te besteden aan uitgebreide instructies, omdat de basis al is gelegd via de informele schrijfopdrachten.

• Tip 7: gebruik de ‘Schrijftaart’ om schrijfopdrachten te ontwerpen 

  Schrijven bestaat uit verschillende vaardigheden, zoals het organiseren van inhoud, ideeën helder formuleren en omgaan met bronnen. De Schrijftaart van het Academic Language Programme maakt deze vaardigheden zichtbaar – van moeilijk reproduceerbaar door AI tot gemakkelijk. Door schrijfopdrachten te koppelen aan specifieke onderdelen van deze Schrijftaart kun je gerichter bepalen wat studenten precies oefenen: bijvoorbeeld inhoud ordenen, een concept uitleggen of een coherente tekst opbouwen.

Meer didactische tips