De Frankfurter Schule is een sociologische en filosofische stroming die vanaf de jaren ’20 een belangrijk stempel op de filosofie heeft gedrukt. Centraal staat de maatschappijkritische, neomarxistische benadering. De stroming bestaat uit diverse, vaak Joodse intellectuelen. In 1933 sloten de nazi’s het instituut. In de daaropvolgende jaren weken meerdere denkers uit naar de Verenigde Staten, onder wie Horkheimer, Adorno en Marcuse. Daar ontwikkelden zij hun ideeën verder. In 1950 keerden de leden terug naar de universiteit van Frankfurt. Een latere generatie, met onder anderen Habermas, sloot zich pas na de Tweede Wereldoorlog aan bij de zogenoemde tweede Frankfurter Schule. Als Duitse denkers reageren zij op de crisis van het continentale denken na de oorlog.
In hun werk komen grote stromingen van de twintigste eeuw samen: fascisme, verlichting, kapitalisme, marxisme, positivisme, seksuele bevrijding, feminisme en de opkomst van massaconsumptie en massamedia. Hun denken zoekt ruimte voor zowel betrokkenheid als kritische reflectie. Het gedachtegoed van de Frankfurter Schule biedt daarmee diverse handvatten om problemen van deze tijd te begrijpen. Tussen de lezing van toen en de huidige interpretatie van hun ideeën bestaan grote verschillen, maar de verbinding met de actualiteit blijft. Vragen naar menselijke waardigheid, de rol van kunst en cultuur in de samenleving en inzichten in de psychologie van de mens blijven daarbij centraal staan.
De in maart 2026 op 96-jarige leeftijd overleden Habermas bleef tot aan zijn overlijden betrokken bij het ontwikkelen van ideeën over hoe menselijke waardigheid vorm kan krijgen in de publieke sfeer.
Onderwijsvorm: 10 hoorcolleges met ruimte voor vragen aan het einde van elk college.
Studiebelasting: Ongeveer 2 uur per week.
Literatuur: Cursusmateriaal, waaronder de PowerPointpresentaties, en eventuele leessuggesties staan op maieutiek.nl. Op maieutiek.nl is ook ruimte voor deelnemers om suggesties met elkaar te delen.
Verplicht boek (zelf aan te schaffen): Thijs Lijster, Frankfurter Schule, Elementaire deeltjes 82, uitgeverij Atheneum 2024, ISBN 9789025316303.
Leessuggesties: Martin Mittelmeier, Vrijheid en duisternis, hoe de Dialectiek van de verlichting het boek van de eeuw werd, uitgeverij Ten Have, 2022, ISBN 9789025910716
Verwachte voorkennis: Er zijn geen specifieke eisen aan vooropleiding en voorkennis.
Meer over deze cursus
Inleiding
Data, kosten en inschrijven
