“Je zag echt hoeveel macht daar op een paar vierkante kilometer samenkwam,” vertelt Siema Ramdas, programmamanager Value Based Education en ontwikkelaar van het VU MIXED model bij het VU Centre for Teaching & Learning. “Dat maakte indruk. Wat daar werd besproken, raakt ook onze collegezalen.”
Wereldmacht en tegengeluid
Terwijl in Davos economische agenda’s werden bepaald, werd elders in de stad gesproken over ongelijkheid, AI, representatie en verantwoordelijkheid. “De vragen die daar op tafel lagen, spelen net zo goed in onderwijs,” zegt ze. “Wie krijgt het woord? Welke perspectieven tellen mee?”
Dat was de inzet van The Shift, een internationaal platform dat vijftig geselecteerde changemakers samenbracht met een bredere internationale gemeenschap rond mondiale vraagstukken. Opvallend genoeg was Ramdas de enige deelnemer met een achtergrond in onderwijs. “Dat zegt ook iets. Onderwijs wordt niet altijd gezien als een motor voor systeemverandering, terwijl het dat bij uitstek kan zijn.”
Inclusie is geen afvinklijst
Lang voordat Ramdas in Davos het podium nam over inclusief onderwijs, ontstond haar drijfveer in haar eigen studententijd. “Met terugwerkende kracht kan ik zeggen: ik heb me toch wel verloren gevoeld als student,” vertelt ze. “Ik heb een aantal keer van studie gewisseld. Ik voelde me nergens écht thuis.” Wat we nu ‘sense of belonging’ noemen, had toen nog geen vaste plek in het onderwijsdebat.
“Maar ik weet precies hoe het voelt als dat ontbreekt. Als studenten zich niet vrij en gezien voelen, heeft dat gevolgen voor hun leerproces.” Die ervaring werd richtinggevend. Tien jaar geleden gaf ze haar eerste workshop over diversiteit en inclusie, een onderwerp dat sindsdien de rode draad in haar werk vormt.
Kun je me vertellen wat ik moet dóen?
“Over het belang van een veilig en inclusief leerklimaat is brede overeenstemming,” vertelt Ramdas. “Maar wat ik bij docenten vaak zag, was handelingsverlegenheid. Docenten vroegen ons: kun je me vertellen wat ik moet dóén?”
Zo ontstond het VU MIXED model (voormalig Mixed Classroom): Multi-perspective Inclusive Exchanges on Equity and Diversity, een praktische aanpak die docenten helpt om verschillende perspectieven bewust in hun onderwijs in te bouwen. “Je kunt studenten pas écht met verschillende perspectieven laten werken als het veilig genoeg voelt om ze uit te spreken. En dat vraagt om bewust ontwerp van het leerklimaat.”
VU als koploper in Nederland
Wat binnen de VU gebeurt, is volgens Ramdas nog geen vanzelfsprekendheid. “Wat ooit begon als losse trainingen over diversiteit, is inmiddels onderdeel van de basis van het onderwijs aan de VU. Het VU MIXED model is verankerd in de Basis Kwalificatie Onderwijs en komt terug tijdens de Start to Teach-dag voor docenten. Daardoor bereiken we niet alleen collega’s die hier al warm voor lopen,” zegt ze. “Ook docenten die er anders misschien niet vanzelf mee bezig zouden zijn.”
En precies daar zit volgens haar het verschil. Bij veel instellingen blijft inclusie afhankelijk van individuele bevlogenheid. “Maar systeemverandering kan geen extraatje zijn van een paar docenten. Als er geen steun is op facultair en instellingsniveau, blijft het kwetsbaar.”
Vraagt blijvende aandacht
“En ook bij ons is het werk niet af,” vult Ramdas aan. “Soms schuurt het, en soms gaat het ook gewoon echt mis. Dat kan confronterend zijn, maar het hoort er ook bij als je serieus werk wilt maken van inclusie. Het is geen onderwerp dat je een keer invoert en daarna kunt afvinken. Het vraagt blijvende aandacht en de bereidheid om kritisch naar je eigen organisatie te kijken.”
Dat inclusie inmiddels onderdeel is van de basis van het onderwijs aan de VU, laat zien dat het geen los project meer is, maar een opdracht die blijvende aandacht vraagt.
Terug van Davos met trots
Na Davos keerde Ramdas terug naar Amsterdam met één gedachte: “We mogen echt trotser zijn op wat we hier doen.” In Davos zag ze hoe sterk mensen zichzelf en hun werk kunnen verkopen. “Wij zijn aan de VU vaak bescheiden. We zijn druk met het dóén. Maar wat we aan onze universiteit hebben opgebouwd, van A Broader Mind voor studenten tot initiatieven rond docentprofessionalisering, is gewoon echt sterk.”
