De mysterieuze “van Essen-set”
Binnen het vak Het geheim van de kaarten aan de UvA krijgen studenten te maken met een fysieke set kaarten uit de kaartencollectie van de VU universiteitsbibliotheek. Over de mysterieuze “van Essen-set” – zoals de kaartencollectie is gedoopt – is weinig bekend. Tijdens een startbijeenkomst krijgen studenten uitgebreid de tijd om de historische kaarten te bestuderen. Vooraf deelt conservator Jeroen Bos van de Bijzondere Collecties bewust zo min mogelijk informatie over de kaarten.
Bos: “Dit vak staat open voor studenten van alle disciplines. Ze zijn geen getrainde cartografen1. Het doel van de groepsopdracht is dat de studenten zich onderdompelen in de wereld van de historische cartografie en ons meenemen in hun speurtocht en bevindingen.” De eerste observaties van de studenten zorgen voor een globale datering, herkomst en enkele bekende feiten, maar er blijven veel vraagtekens. Wat valt er op? Wat roept verwondering op? En waar kan meer informatie gevonden worden? Deze vragen vormen het vertrekpunt voor een onderzoek naar de set kaarten.
Onderzoekend leren
De case study is een typisch voorbeeld van onderzoekend leren. Deze leermethode berust op het principe van exploratie, analyse en discussie. Studenten worden aangemoedigd om materialen te verkennen, hier vragen over te stellen en ideeën over uit te wisselen. De fysieke aanwezigheid van objecten, in dit geval de kaarten, neemt hierbij een belangrijke rol in. Docent Marissa Griffioen: “fysieke objecten wakkeren nieuwsgierigheid aan, dat in onderzoek vaak een belangrijk startpunt is.” Bovendien wekken objecten een sterke affectieve connectie met het verleden op. Een student geeft aan gefascineerd te zijn door de kaarten: “Het is gek om je te beseffen dat iemand deze kaarten zo lang geleden, in een specifieke tijdsperiode heeft gemaakt.” De zintuiglijke en emotionele dimensies die worden geactiveerd bij het bestuderen van de kaarten zorgen ervoor dat informatie niet alleen cognitief, maar ook affectief wordt verwerkt, waardoor kennis dieper en langduriger beklijft.
De onderwijsvorm is daarom een typisch voorbeeld van Object Based Teaching and Learning (OBTL). Binnen OBTL staat een object centraal als bron van kennis en als katalysator voor leren. In het vak het geheim van de kaarten wordt de set kaarten ingezet als primaire kennisdrager, als beginpunt van het leerproces. Door studenten te laten starten met een diepgaande observatie werden zij gestimuleerd om nauwkeurig te kijken en vervolgens verbanden te leggen en een onderzoeksstrategie te formuleren.
Historisch speurwerk met impact
Na de eerste observaties en het formuleren van onderzoeksvragen gaat het onderzoek verder. Tijdens een excursie naar Antwerpen, waar de maker van de kaarten vermoedelijk vandaan komt, zoeken de studenten aanvullende informatie in archieven en bibliotheken. Hier doen ze enkele interessante ontdekkingen. Zo blijkt dat de maker Joannes Francisus van Essen werkzaam was als notaris en dat de set kaarten niet zijn enige cartografische productiviteit was. In 1994 werd bij Christie’s een manuscriptatlas geveild met maar liefst 221 met de hand getekende kaarten van Van Essen.
De ontdekkingen die de studenten doen presenteren ze aan het einde van het vak publiekelijk, voorafgaand aan de jaarlijkse Jansonius lezing. De presentaties gaan verder dan een academische oefening, ze leveren concrete nieuwe inzichten op over de set kaarten en dragen bij aan de kennis die er over de set beschikbaar is. Dit geeft de studenten een gevoel van impact en motiveert hen om zich écht in het onderzoek vast te bijten.
Ontdek Object Based Teaching and Learning bij de Universiteitsbibliotheek
De case study laat zien hoe krachtig het inzetten van (erfgoed)objecten in onderwijs kan zijn. De VU Universiteitsbibliotheek ondersteunt docenten bij het integreren van objecten in hun onderwijs en bij het toepassen van Object Based Teaching and Learning als didactische methode. Denk hierbij aan het selecteren van geschikte objecten, het ontwerpen van onderzoeksopdrachten en het begeleiden van studenten in objectgericht leren.
Benieuwd naar de mogelijkheden? Ga naar de VU webpagina Object Based Teaching and Learning om je te laten inspireren door anderen en te ontdekken hoe objecten jouw onderwijs kunnen aanvullen.
