Forum Romanum (CODE)

Programma (2026-2027)

• 27 oktober: Mr. Clemens Lokin: Isaäc Abraham Levy, de geleerdste advocaat van Nederland

  Isaäc Abraham Levy (1836‑1920) was één van de geleerdste juristen van zijn tijd. Hij hield zich bezig met bijna alle gebieden van het recht en ook daarbuiten was hij zeer actief. Zo was hij, naast rechtsgeleerde, politicus (hij was tweemaal lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal), advocaat, publicist, filosoof en filantroop. Hij geloofde dat de taak van jurist (of hij nu werkte als advocaat, rechter of academicus) bestond uit het ‘voorlichten van het volk’ en uit het verder helpen van de rechtsontwikkeling. Het was zijn vaste overtuiging dat iedereen de plicht had om bij te dragen aan de verheffing van de maatschappij.   

  Levy’s bijdrage aan de rechtsontwikkeling is onmiskenbaar. Hij was prominent aanwezig in de juridische wereld van zijn tijd, vooral binnen de Nederlands(ch)e Juristen-Ver(e)eniging maar ook als schrijver in de juridische tijdschriften. Ondanks deze aanwezigheid is betrekkelijk weinig over hem geschreven en ontbreekt er een schets van zijn visie op en zijn plaats binnen de (privaatrechtelijke) rechtsontwikkeling in Nederland.  

  In de literatuur is kritiek te lezen op Levy. Gelet op het belang van de discussies waaraan hij deelnam, de kritiek op zijn handelwijze en standpunten en het ontbreken van een samenhangend betoog over zijn ideeën, hoop ik met deze lezing een lacune op te vullen in de geschiedenis van de rechtswetenschap en (eventuele) tegenstrijdigheden in de gedachten van Levy te plaatsen in het licht van de opvattingen van zijn tijd. 

  Mr. Clemens Lokin is gepromoveerd bij prof. mr. Corjo Jansen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij is nu werkzaam bij Ten Holter Noordam advocaten.

• 24 november: Dr. Christine Mertens: Partus Sequitur Ventrem in Virginia

  Dr. Christine Mertens is Postdoctoraal onderzoeker Servus Project, Universiteit van Amsterdam

• 26 januari: Dr. Jurriaan Wink: Het thuisfront springt bij! Juridische steun aan kooplieden en schippers in het buitenland

  Zakendoen in het buitenland was niet zonder risico’s in de vijftiende en zestiende eeuw. Piraten en kapers aasden op schepen, muitende troepen maakten de landwegen onveilig en zakelijke geschillen konden ook voor heel wat problemen zorgen. Kooplieden en schippers met problemen stonden er echter niet alleen voor: zij konden rekenen op steun van hun thuisfront. Dat wil zeggen: hun thuisstad en vorst. Vooral die eerste deed er alles aan om de belangen van haar onderdanen in den vreemde te beschermen. Steun van het thuisfront varieerde van het verkrijgen en beschermen van gunstige handelsprivileges, het bevorderen van infrastructuur, tot het afdwingen van schadevergoedingen. Dit bleek in ieder geval uit onderzoek naar kooplieden en schippers uit de steden Kampen, Utrecht en Zutphen tussen 1440-1560.

  Het thuisfront deed ook moeite om de commerciële belangen van onderdanen voor buitenlandse rechtbanken te beschermen. Zo werden er rechtszaken aangespannen om privileges te doen naleven. Ook werden processen die tégen een stad waren aangespannen adequaat afgehandeld om een ongunstig vonnis te voorkomen. Steden combineerden hierbij vaak de formele juridische procedure met (veelal informele) diplomatie om het verloop van een rechtszaak gunstig te beïnvloeden. Tot slot kregen ook procederende onderdanen steun om succesvol voor vreemde rechtbanken te kunnen procederen.

  Deze juridische steun van het thuisfront, samen met alle andere vormen van steun, dient in acht te worden genomen als we willen begrijpen hoe laatmiddeleeuwse handel ondanks alle risico’s tóch lucratief was.

  Dr. Jurriaan Wink is gastprofessor aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij is daarnaast verbonden aan de onderzoeksgroep SHOC (Social History of Capitalism).

• 23 februari: Prof. dr. Matthias Armgardt (wordt nader bekend gemaakt)

  Prof. dr. Matthias Armgardt

• 6 april: Prof. dr. Manon van der Heijden (wordt nader bekend gemaakt)

  Prof. dr. Manon van der Heijden

• 18 mei: Dr. mr. Derk Venema, MEd: Rechterlijke dwalingen in en rond Arnhem 1944-1945

  Waar werd in Arnhem recht gesproken na de evacuatie van de stad in september 1944? Ondersteund met vele afbeeldingen wordt deze bijzondere periode in de Arnhemse rechtspraak toegelicht. Het eerste deel van de lezing is gewijd aan het in de oorlog verwoeste eerste Paleis van Justitie en zijn voor­geschiedenis. Deel twee gaat over de impact van de Slag om Arnhem op de rechtspraak tijdens de laatste fase van de bezetting. In het derde en laatste deel komt de periode na de bevrijding aan bod, waarin de afwezigheid van een deugdelijk gerechtsgebouw rechters en rechtszoekenden nog bijna twintig jaar langs verschillende locaties in de stad deed dwalen.

  Dr. mr. Derk Venema, MEd is Universitair docent Encyclopedie van de Rechtswetenschap, Faculteit Rechtswetenschappen, Open Universiteit.