Forum Romanum (CODE)

Programma (2025-2026)

• 28 oktober: Dr. Maurits den Hollander: Icarus of Nausikaa? Het Amsterdamse insolventierecht in de zeventiende eeuw

  In de zeventiende eeuw werd Amsterdam gekenschetst door een explosieve economische en demografische groei. Deze ontwikkelingen gingen gepaard met ingrijpende institutionele, sociaaleconomische en juridische veranderingen. Gebaseerd op mijn recent verschenen boek Court, Credit, and Capital bespreek ik in deze lezing de rol die innovaties in het insolventierecht speelden in de bloei van vroegmodern Amsterdam. Centraal staat de introductie en het functioneren van een subalterne rechtbank voor insolventiezaken, de Desolate Boedelskamer (1643). De Amsterdamse regenten ontwikkelden een innovatief reguleringskader dat faillissementen milder en efficiënter afhandelde dan gebruikelijk was in deze periode. In plaats van elke insolvent als een moreel falende crimineel te beschouwen, erkende men in toenemende mate dat de oorzaak van insolventie vaak buiten de persoonlijke schuld lag. Door de transparante en onafhankelijke procedure van de Desolate Boedelskamer kon het vertrouwen van crediteuren, en daarmee het krediet van talloze Amsterdamse insolventen, worden hersteld.

  Dr. Maurits den Hollander is als universitair docent rechtsgeschiedenis verbonden aan het Department of Public Law and Governance, Tilburg Law School, Tilburg University

  M. den Hollander, Court, Credit, and Capital: Amsterdam’s Insolvency Legislation in the Dutch Golden Age (Cambridge University Press, 2025).

• 25 november: Mr. dr. Michael Milo: Sol iustitiae setting? The Utrecht law school and its relation to slavery

  Sol iustitiae setting? doet verslag van een onderzoek, verricht door studenten en medewerkers van de Utrechtse rechtenfaculteit. De bijdragen gaan zowel in op hedendaagse juridische aspecten in omgang met een verleden van slavernij, als op historische juridische aspecten in omgang met slavernij – in het bijzonder ook in verhouding tot rechtsgeleerdheid in Utrecht. Elk van die opstellen confronteert op eigen wijze geldend recht met rechtvaardigheid, over grenzen van tijd en plaats, waarbij onderwerpen worden geanalyseerd als opvattingen over slavernij; uitbetaalde vergoedingen na afschaffing; hedendaagse aansprakelijkheden en slavernij in het rechtsgeleerd curriculum. Tijdens deze bijeenkomst zal worden ingegaan op een keuze uit de behandelde onderwerpen – ook in verband met de mogelijke aanwezigheid van andere betrokkenen. Ik zal in ieder geval ook aandacht besteden aan de inhoudelijke en methodische standpunten van de Utrechtse hoogleraren Van Hall, Opzoomer en Ackersdijck – hoogst illustratief want zeer uiteenlopende onderbouwingen van opvattingen over slavernij in Europees Nederland, en in overzeese delen van het Koninkrijk. Bijgevoegd inhoudsopgave en inleiding van de te bespreken uitgave.

  J.M. Milo, J.A. Fraser, B.N. McGonigle Leyh and E.G.D. van Dongen (eds.), Sol Iustitiae Setting? The Utrecht Law School and its Relation to Slavery, De Haag 2024.

  Mr. dr. Michael Milo is Universitair Hoofddocent bij het Molengraaff Instituut voor Privaatrecht, Universiteit Utrecht

• 27 januari: Mr. dr. Emese von Bóné: Delicten gepleegd door een Scheveningse dominee in de Franse tijd (1811-1813) bekeken vanaf het Panorama Mesdag

  In de Franse tijd (1811-1813) toen Nederland als provincie van Frankrijk deel uitmaakte van het Keizerrijk van Napoleon gold het continentaal stelsel: Handel tussen Engeland en Nederland was verboden. Echter op Scheveningen werd door vissers deze regel doorbroken. Ook een Scheveningse dominee, wiens kerk afgebeeld staat op het Panorama Mesdag, overtrad deze regel. De dominee was namelijk naast zijn kerkelijke ambt ook werkzaam als reder van een aantal bomschuiten die te zien zijn op het Panorama Mesdag. 

  De lezing voert u via archiefmateriaal mee naar de 'escapades' van deze dominee die verschillende delicten pleegde. Hij werd in de boeien geslagen door de Franse politie en de afloop was dramatisch. Na de bevrijding, was de Scheveningse dominee niet in staat de Prins van Oranje te ontvangen in de Scheveningse kerk waar hij predikte, omdat hij nog gevangen zat. Zijn dochters ontvingen de Prins van Oranje bij aankomst op 30 november 1813 in de Scheveningse kerk.  

  Mr. dr. Emese von Bóné is rechtshistorica en werkzaam in Panorama Mesdag

• 24 februari: Dr. Ana Luiza Ferreira Gomes Silva: Championing Catholic Reform in Leuven? Petrus Peckius' (1529-1589) canon law lectures and treatises on reparation of churches and clerical discipline

  The lecture is about the Shaping Canon Law in an Age of Reform: Petrus Peckius on Church Reparation and Clerical Discipline. This book examines the contributions of Petrus Peckius (1529–1589), a law professor at the University of Leuven, focusing on how he shaped canon law during a period marked by the rise of Protestantism, political conflict, and the Catholic Reform movement, especially the Council of Trent (1545–1563). While Peckius largely adhered to established canons and the jurisprudence of the ius commune, he also engaged with reform, introduced methodological innovations, and adapted to contemporary challenges. Drawing on Peckius’ published works and student lecture notes from Leuven (1575–1577), the book offers insight into his role as both jurist and educator. The study centers on two key issues Peckius explored: (1) the reparation of churches damaged during the Iconoclastic Fury and (2) the regulation of clerical conduct.

  Published in the series Law & Religion, by Brill | Schöningh, this book is expected to appear in Winter 2025.

  Dr. Ana Luiza Ferreira Gomes Silva is research fellow at the Katholieke Universiteit Leuven

• 7 april: Prof. dr. Elena Giannozzi: Conventio in Digest 2.14 and its interpretation in the Basilica

  The beginning of the title de pactis D. 2.14, in which we find the definition of conventio, has been the subject of much doctrinal debate. These debates focused, particularly in the first half of the twentieth century, on the presence of interpolations in the passage, but also on the value, subjective or objective, to be attached to the notion of conventio. This concept is analyzed in several ancient scholia handed down through the Basilica. Their study reveals that Byzantine jurists were first confronted with the problem of translating this notion into Greek, which was then rendered differently. Conventio is repeatedly understood subjectively, but we also find examples of objective interpretation.

  Prof. dr. Elena Giannozzi is professor of legal history at the University of Lille

• 19 mei: Dr. Herman Hermans: Lodewijk Ernst Visser (1871-1942), President van de Hoge Raad der Nederlanden (1939-1941)

  Tekst volgt.