Inzending 1: Sustainability University Assembly
De Sustainability University Assembly is het eerste burgerberaad op een universiteit in Nederland. Het is een participatief proces waarin studenten en medewerkers samen het duurzaamheidsbeleid van de universiteit helpen vormgeven. Door middel van een reeks bijeenkomsten tussen april en juni 2025 buigen 130 gelote deelnemers uit de VU-gemeenschap zich over de vraag: “Hoe kan de VU Amsterdam een duurzame universiteit worden?”
Waarom is dit een best practice?
De Sustainability University Assembly is een innovatief voorbeeld van democratische vernieuwing binnen het hoger onderwijs. In plaats van top-down beleidsontwikkeling, kiest de VU voor een bottom-up aanpak waarbij studenten en medewerkers via een burgerberaad inspraak krijgen in de strategische koers van de universiteit. Dit is niet alleen vernieuwend, maar ook inclusief: door middel van loting krijgen deelnemers met verschillende achtergronden een gelijke kans om mee te doen. Deze aanpak past binnen de bredere maatschappelijke beweging waarin participatieve democratie en gezamenlijke besluitvorming steeds belangrijker worden. Het burgerberaad maakt het bovendien mogelijk om op een veilige, onafhankelijke manier complexe thema’s te bespreken. Het volgt daarmee het model van het Nationaal Klimaatberaad dat afgelopen jaar in Nederland werd gehouden. Het innovatieve is dat wij dit binnen de universiteit, met de eigen gemeenschap hebben gedaan!
Resultaten en impact
- Brede participatie: 10.000 willekeurig geselecteerde studenten en 2250 medewerkers ontvingen een uitnodiging, waaruit 160 deelnemers zijn geloot. Deze groep vormt een afspiegeling van de gehele VU-gemeenschap.
- Versterking van de gemeenschap: Het proces draagt bij aan onderlinge verbinding tussen studenten, docenten, onderzoekers en ondersteunend personeel en bevordert een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid en eigenaarschap over duurzaamheid aan de VU.
- Sustainability University Agreement (juni 2025): Aan het einde van het proces overhandigde de deelnemers hun gezamenlijke aanbevelingen aan het College van Bestuur in de vorm van een Sustainability University Agreement. Deze aanbevelingen vormen input voor het nieuwe duurzaamheidsbeleid tot 2030.
Het Assembly-model
De organisatie en begeleiding van het beraad is in handen van de onafhankelijke stichting G1000.nu, die al sinds 2014 burgerberaden in Nederland faciliteert. Dankzij deze onafhankelijke organisatie is het proces transparant, onpartijdig en professioneel begeleid. VU Amsterdam bemoeit zich nadrukkelijk niet met de inhoud of de uitkomst van het beraad. Dit zorgt ervoor dat deelnemers zich vrij voelen om hun stem te laten horen, en verhoogt de legitimiteit van de aanbevelingen. Deze vorm van deliberatieve democratie is niet alleen vernieuwend binnen de context van universiteiten, maar biedt ook een inspirerend voorbeeld voor andere kennisinstellingen die duurzaamheid op een inclusieve manier willen verankeren in hun beleid.
Samenvatting
De Sustainability University Assembly is een prachtig voorbeeld van hoe een universiteit haar gemeenschap centraal kan stellen in het vormgeven van duurzaamheid strategie. Door studenten en medewerkers via een onafhankelijk burgerberaad te betrekken, laat VU Amsterdam zien dat echte verandering begint bij samenwerking, inclusie en vertrouwen in de kracht van haar eigen gemeenschap.
Link naar het project: vu.nl/sustainability-university-assembly
Inzending 2: Biomimicry for Sustainability
Biomimicry for Sustainability: Learning from Nature to Innovate for Planetary Health is een van de vier ASI Seed Money-projecten van 2025. Dit initiatief richt zich op het ontwikkelen van een interdisciplinair en co-creatief vak waarin studenten leren van de natuur om oplossingen te ontwerpen voor actuele duurzaamheidsvraagstukken. Door principes van biomimicry te combineren met het concept van planetary health, laat het project zien hoe ecologische systemen en menselijk welzijn onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Waarom is dit een best practice?
Dit project is een sterk voorbeeld van innovatieve en toekomstgerichte onderwijsontwikkeling binnen het hoger onderwijs. In plaats van traditionele disciplinaire grenzen te volgen, brengt het vak studenten uit verschillende faculteiten – zoals natuurwetenschappen, geneeskunde en bedrijfskunde – samen om gezamenlijk te werken aan complexe duurzaamheidsvraagstukken.
Wat deze aanpak bijzonder maakt, is de combinatie van biomimicry (leren van natuurlijke systemen) en planetary health, waardoor studenten niet alleen technische oplossingen ontwikkelen, maar ook leren denken in samenhangende, systeemgerichte perspectieven. Daarnaast staat co-creatie centraal: studenten, docenten en externe partners ontwerpen het vak gezamenlijk. Dit zorgt voor onderwijs dat zowel academisch stevig als maatschappelijk relevant is.
De nadruk op ervaringsgericht leren – via workshops, veldwerk en projectontwikkeling – stimuleert actieve betrokkenheid en eigenaarschap. Daarmee sluit het project aan bij bredere trends in onderwijsvernieuwing waarin interdisciplinariteit, samenwerking en maatschappelijke impact centraal staan.
Resultaten en impact
Interdisciplinair onderwijs: Studenten uit diverse opleidingen werken samen aan natuurgeïnspireerde oplossingen voor duurzaamheidsuitdagingen, wat leidt tot nieuwe perspectieven en innovatieve ideeën.
Actieve en ervaringsgerichte leeromgeving: Door middel van interactieve workshops, veldbezoeken en hands-on projecten ontwikkelen studenten niet alleen kennis, maar ook praktische vaardigheden en een kritische, reflectieve houding.
Versterking van samenwerking: Het project brengt studenten, academici en externe partners zoals BiomimicryNL en het Biomimicry Center samen, wat leidt tot waardevolle kennisuitwisseling en netwerkvorming.
Opschaalpotentieel: De pilot in het studiejaar 2025/2026 dient als basis voor verdere ontwikkeling en opschaling van het vak, inclusief een subsidieaanvraag voor bredere implementatie.
Het onderwijsmodel
Het vak wordt ontwikkeld via een participatieve aanpak, waarin studenten, experts uit verschillende VU-faculteiten en externe partners gezamenlijk het curriculum vormgeven. Deze co-creatie zorgt ervoor dat het onderwijs aansluit bij zowel academische standaarden als praktijktoepassingen.
Belangrijke onderdelen van het vak zijn onder andere:
- Het observeren en analyseren van ecosystemen als inspiratiebron
- Het gezamenlijk ontwikkelen van projectvoorstellen
- Evaluatie via presentaties, peer feedback en reflectieve rapportages
De pilotfase combineert colleges, workshops en veldwerk om het onderwijsconcept in de praktijk te testen en verder te verfijnen.
Samenvatting
Biomimicry for Sustainability laat zien hoe onderwijs kan bijdragen aan systeemverandering door studenten centraal te stellen als co-creators van kennis en oplossingen. Door te leren van de natuur en interdisciplinair samen te werken, worden studenten uitgerust met de vaardigheden en mindset die nodig zijn om bij te dragen aan een duurzame en gezonde planeet.
Link: vu.nl/seed-money-biomimicry-for-sustainability
Inzending 3: Let’s meet on campus! (Verduurzamen en vergroenen VU Campus)
Het hart van de VU Campus – het campusplein – heeft een ware metamorfose ondergaan. Voorheen was dit een plek vol steen en parkeerplaatsen, nu is het een groene oase en bruisende ontmoetingsplaats voor de VU-gemeenschap en omwonenden.
Steen heeft plaatsgemaakt voor grasvelden, bomen, struiken en plantenperken waardoor het een aangename plek is om te verblijven. Een ideale ruimte om te sporten, te ontspannen, te studeren of te werken en lekker in het gras te liggen.
We hebben gewerkt om campus wereldwijd de meest groene en duurzame binnenstedelijke campus van de wereld te maken. Een belangrijke voorwaarde voor succes was de betrokkenheid van studenten en medewerkers bij deze vergroening en verduurzaming.
Waarom is dit een best practice?
Het groene campusplein heeft ook een grote maatschappelijke impact, het campusplein is voor iedereen vrij toegankelijk, zichtbaar en makkelijk bereikbaar. Het is een ware ontmoetingsplek voor de omgeving door de aanwezige cultuur- en horecagelegenheden. Bij de indeling van het plein is rekening gehouden met evenementen zoals de introductiedagen en het Déjà VU Festival.
Onze VU campus heeft ook een “Tiny Forest” gekregen. Dit kleine bos is een oase van rust, het is een plek waar je kunt ontsnappen aan de drukte van de dag. Het Tiny Forest is een symbolische toevoeging aan de campus, die het belang van duurzaamheid en biodiversiteit benadrukt. Hier kan iedereen even tot zichzelf komen, in stilte of met een goed boek.
Het vele groen is niet alleen goed voor de gezondheid, maar ook voor de biodiversiteit. De verschillende groene daken op de campus dragen daar ook aan bij. Het groene dak op het Nieuwe Universiteitsgebouw staat zomers volop in bloei en trekt veel insecten en vogels aan. Zo zijn de langkopsmaragdgroefbij, gekraagde roodstaart, klavers, ratelaar, klaproos, en verschillende soorten hommels en vlinders gesignaleerd. Het dak op het Hoofdgebouw is een daktuin en is ook een ‘living lab’ voor onderzoekers.
Bovendien zorgt het groen voor een beter microklimaat, vooral in hete zomers, door het herstel van de waterkringloop. Door het plein te vergroenen en goede waterbeheersystemen aan te leggen spelen we in op de binnenstedelijke opwarming (hete zomers) en creëren we lokaal een aangenaam microklimaat. Met minder stenen en meer groen wordt het een aangename plek om te verblijven. Ook helpt het groen in de opvang van water bij grote hoeveelheden neerslag.
Bomen die plaats moesten maken voor de sloop van het Wis- en Natuurkunde gebouw zijn behouden en verplaatst naar het campusplein. Van bomen die bij eerdere bouwprojecten gekapt moesten worden, is op circulaire wijze het hout gebruikt voor picknicktafels op het campusplein. Ook zijn bijenhotels van datzelfde hout gemaakt en op het plein geplaatst. Hiermee helpen we de bijen met het leggen van eitjes en bevorderen we bestuiving.
Bovendien nodigt het campusplein uit om in beweging te komen door de sportvelden die basketbal, beach tennis, beach volleybal en calisthenics faciliteren. De grasvelden nodigen uit tot ontspanning. De sportfaciliteiten tot beweging. Hier komt de VU-gemeenschap en omwonenden samen. Het plein biedt ook ruimte voor activiteiten als tai chi, barbecueën en tafeltennissen. De ideale plek om even alles los te laten en je op een andere manier met de VU Campus te verbinden. Funfact: de ondergrond van het calisthenicsveld is gemaakt van oude sportschoenen! Door het gebruik van natuurlijk aggregaat en gerecyclede rubbergranulaatkorrels van versleten sportschoenen is deze vloer circulair en innovatief. De vloer is bovendien in hoge mate waterdoorlatend; regenwater wordt snel door het oppervlak afgevoerd. (Nieuw op campusplein: calisthenics - Vrije Universiteit Amsterdam)
Last but not least: Vrije Universiteit Amsterdam, en dus ook het campusplein, is overgegaan op verbeterde afvalscheiding. Zo winnen we waardevolle materialen terug en verminderen we de belasting van het milieu.
Impact en resultaten
- Maatschappelijke impact voor zowel studenten en medewerkers van de VU, als omwonenden van de VU campus: Let’s meet on campus
- Bijdrage aan de biodiversiteit op de Zuidas
- Beter microklimaat op de campus
- Bijdrage aan opvang van water bij hevige neerslag voor de stad Amsterdam
- Uitnodigend voor studenten en medewerkers om in beweging te komen
- Waar mogelijk, circulair materiaalgebruik, zoals de vloer van het calisthenicsveld is gemaakt van oude sportschoenen!
- Verbeterde afvalscheiding
Zie hier de link naar het project: Campusplein - Vrije Universiteit Amsterdam