De resultaten bieden nieuwe inzichten voor talentselectie en training in aanloop naar de Olympische Spelen van Los Angeles 2028.
Kortere race, andere fysieke eisen
Met de Wereldkampioenschappen Roeien in aantocht staat de sport volop in de belangstelling. Tegelijkertijd verandert het olympische programma. Voor de Spelen van Los Angeles in 2028 is een kortere roeiafstand van 1500 meter voorgesteld. Dat roept de vraag op of daarvoor andere fysieke kwaliteiten nodig zijn dan voor de klassieke race over 2000 meter.
Om dat te onderzoeken liet Hofmijster ervaren roeiers meerdere maximale inspanningen uitvoeren op een roeiergometer. Tijdens deze testen meten onderzoekers onder meer het zuurstofverbruik en het geleverde vermogen. Op basis daarvan berekenen zij hoeveel energie afkomstig is uit de aerobe en anaerobe energiesystemen van het lichaam: het aerobe systeem levert energie met behulp van zuurstof en ondersteunt langdurige inspanningen, terwijl het anaerobe systeem energie levert zonder zuurstof en vooral belangrijk is bij korte, explosieve inspanningen.
Explosiviteit wordt belangrijker
De resultaten laten zien dat de bijdrage van de anaerobe energievoorziening sterk toeneemt naarmate de race korter duurt. Bij een inspanning vergelijkbaar met een 2000 meter-race in een skiff kwam gemiddeld 17,5 procent van de energie uit anaerobe systemen. Bij een inspanning die overeenkomt met de voorgestelde 1500 meter-race in een acht steeg dat naar 27,5 procent. Ook het gemiddelde geleverde vermogen lag bijna 12 procent hoger.
‘Dat betekent dat explosiviteit een grotere rol gaat spelen,’ zegt Hofmijster. ‘Voor de nieuwe olympische afstand heb je waarschijnlijk een iets ander type roeier nodig: een atleet die naast een uitstekende conditie ook meer sprintvermogen heeft.’
Volgens Hofmijster zullen de beste huidige roeiers daardoor niet ineens uit beeld verdwijnen. Duurvermogen blijft ook over 1500 meter heel belangrijk. Maar we verwachten wel dat succesvolle roeiers gemiddeld beter in staat zullen zijn om snel en anaeroob energie te leveren dan voorheen.’
Sprintvermogen onderscheidt toproeiers
Recent vervolgonderzoek, uitgevoerd in nauwe samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Roeibond (KNRB), bevestigt dat beeld. Daarbij werden metingen uitgevoerd bij zowel top- als talentvolle roeiers uit het Nederlandse roeiprogramma.
‘We zagen dat alle toproeiers een uitzonderlijk goede conditie hebben,’ vertelt Hofmijster. ‘Juist het sprintvermogen blijkt onderscheidend voor prestaties, vooral op de 1500 meter.’
Uit aanvullende testen bleek dat roeiers met een hoog piekvermogen tijdens korte, explosieve inspanningen ook beter presteren op de kortere wedstrijdafstand. Volgens Hofmijster kunnen dergelijke testen coaches helpen om toekomstige talenten beter te herkennen en trainingsprogramma's doelgerichter vorm te geven.
Onderzoek direct naar de praktijk
De onderzoeksresultaten vinden snel hun weg naar de sportpraktijk. De VU werkt hiervoor nauw samen met de KNRB, roeiverenigingen en sportwetenschappers die dagelijks betrokken zijn bij de begeleiding van Nederlandse roeiers.
‘Veel studenten die aan onze projecten meewerken zijn zelf roeier of coach,’ zegt Hofmijster. ‘Sommigen zijn inmiddels werkzaam bij de roeibond of bij verenigingen. Daardoor kunnen we onderzoeksresultaten snel vertalen naar de trainingspraktijk. We streven er altijd naar dat metingen niet alleen wetenschappelijke kennis opleveren, maar ook direct bruikbaar zijn voor coaches en sporters.’
Geen standaardrecept voor topsport
Eerder onderzoek van Mathijs Hofmijster, Stephan van der Zwaard en collega's liet zien dat topsporters niet allemaal op dezelfde manier reageren op training. Hoewel alle roeiers vooruitgang boekten, verschilden de aanpassingen in spieropbouw en fysiologie sterk per individu.
Volgens Hofmijster onderstreept dat het belang van maatwerk. ‘Toproeiers hebben allemaal uitzonderlijke fysieke eigenschappen. Hun conditie ligt vaak meer dan twee keer zo hoog als die van leeftijdsgenoten. Juist op dat niveau kunnen individuele verschillen veel uitmaken. Door die goed te monitoren kunnen coaches trainingen beter afstemmen op de sporter.’
Grenzen van menselijk prestatievermogen
Hofmijster raakte al tijdens zijn eigen roeicarrière gefascineerd door de sport. Die belangstelling vormt nog altijd een belangrijke drijfveer voor zijn onderzoek.
‘Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in de vraag wat mensen fysiek kunnen bereiken met de juiste combinatie van training, techniek en technologie. Roeien is daarin een bijzonder interessante sport. Het gaat niet alleen om hoeveel vermogen een atleet kan leveren, maar ook om hoe efficiënt dat vermogen wordt omgezet in snelheid. Juist die combinatie maakt roeien wetenschappelijk zo interessant.’