Nederland en Europa bouwen aan een energiesysteem dat schoner, betrouwbaarder, betaalbaar en toekomstbestendig moet zijn. Dat vraagt niet alleen om meer duurzame opwek, maar ook om nieuwe energie-infrastructuur, andere marktordening, versnelling van projecten, herverdeling van schaarse netcapaciteit, verduurzaming van industrie, nieuwe energiedragers en integratie van elektriciteit, warmte, waterstof, duurzame gassen en opslag en CO₂-infrastructuur.
Inhoud van de leergang
In deze leergang staat het recht van de energietransitie centraal. U krijgt verdiepend inzicht in het Europese en nationale juridische kader waarbinnen overheden, bedrijven, netbeheerders, toezichthouders en projectontwikkelaars moeten opereren. Daarbij is klimaatverandering niet langer het afzonderlijke vertrekpunt van de leergang, maar de juridische en beleidsmatige achtergrond waartegen de energietransitie wordt vormgegeven. Klimaatmaatregelen zoals CO₂-beprijzing (EU ETS), CCS en klimaataansprakelijkheid worden behandeld voor zover zij de transitie sturen, versnellen of juridisch afdwingbaar maken.
De leergang biedt een actueel en verdiepend overzicht van de belangrijkste rechtsgebieden die samenkomen in de energietransitie: energierecht, omgevingsrecht, staatssteunrecht, mededingingsrecht, privaatrecht, aansprakelijkheidsrecht, alle met zowel een nationale als een Europese invalshoek. De nadruk ligt steeds op de juridische vragen die in de praktijk spelen: wie mag sturen op de inrichting van het energiesysteem, wie krijgt toegang tot schaarse infrastructuur, hoe worden energieprojecten juridisch mogelijk gemaakt, welke ruimte bestaat er voor publieke financiering en samenwerking, welke verantwoordelijkheid dragen fossiele en energie-intensieve ondernemingen, en hoe worden nieuwe energiedragers en systeemintegratie juridisch vormgegeven?
Leerdoelen
Na afloop van deze leergang kunt u:
- het Europese en nationale wet- en regelgevingskader voor de energietransitie beter duiden en toepassen;
- de Energiewet plaatsen binnen de bredere ontwikkeling naar een geïntegreerd energiesysteem;
- juridische vraagstukken rond energieprojecten op land analyseren, waaronder vergunningverlening, grondposities, contractering, projectfinanciering en bankability;
- beoordelen welke ruimte bestaat voor publieke sturing via subsidies, staatssteun, PPS-constructies en samenwerking tussen marktpartijen;
- juridische risico’s rond fossiele en energie-intensieve industrie, in het bijzonder klimaataansprakelijkheid en CO₂-beprijzing (EU ETS);
- het juridische kader van offshore energie-infrastructuur, windenergie op zee, interconnectoren en CCS duiden;
- de marktordening en regulering van warmte en waterstof plaatsen binnen de bredere energietransitie;
- systeemintegratie juridisch analyseren, waaronder energieplanning, netcongestie, conversie, opslag, energiehubs en leveringszekerheid;
- beter adviseren over beleidskeuzes, projecten en investeringen binnen de energietransitie.
Programma en onderwerpen per bijeenkomst
De leergang bestaat uit zeven bijeenkomsten, verspreid over twee maanden. De colleges worden gegeven door docenten uit de wetenschap en praktijk. Tijdens deze colleges delen zij hun specifieke kennis en ervaring met u.
1. Inleiding: introductie, beleidskader en introductie Energiewet
Het college introduceert de juridische en beleidsmatige basis van de leergang. Na een kennismaking en toelichting op de opzet van de leergang worden het Europese en nationale beleidskader, de wetgevingsagenda en de belangrijkste transitie-instrumenten besproken. In de middag staat de Energiewet centraal als nieuw ordeningskader voor het energiesysteem, met aandacht voor marktordening, systeembeheerders, nieuwe marktrollen, bescherming van afnemers, nettoegang, netcongestie en alternatieve transportrechten.
2. Energieprojecten op land: vergunningen en kernenergie
Het college behandelt de juridische realisatie van energieprojecten op land en de publiekrechtelijke toestemmingen die daarvoor nodig zijn. Eerst wordt ingegaan op de Omgevingswet, ruimtelijke besluitvorming en vergunningen. Daarna wordt ingegaan op de realisatie van kernenergie, in welk kader vooral wordt uitgewerkt hoe de vergunningverlening zal verlopen en het regulatoire kader van de Kernenergiewet wordt besproken.
3. Energieprojecten op land: grondposities en contractuele projectstructuren
Tijdens dit college staan de privaatrechtelijke aspecten van projectrealisatie centraal. In dat kader wordt ingegaan op grondposities, zakelijke rechten, financierbaarheid en projectfinanciering, en contractuele projectstructuren. Tijdens het tweede blok wordt de dagelijkse praktijk bellicht aan de aan van concrete voorbeelden van contracten in de context van energieprojecten
4. Publieke sturing van de energietransitie: staatssteun en mededinging
Het college behandelt de juridische mogelijkheden en grenzen van publieke sturing in de energietransitie. De nadruk ligt op staatssteun, subsidiëring, PPS-constructies, samenwerking tussen marktpartijen en mededingingsrechtelijke randvoorwaarden.
5. Fossiele en energie-intensieve industrie in transitie: aansprakelijkheid en CO₂-prijzing
Het college behandelt de rol van fossiele en energie-intensieve ondernemingen in de energietransitie. De nadruk ligt op klimaataansprakelijkheid, maatschappelijke zorgvuldigheidsnormen, uitfasering van fossiele activiteiten, en CO₂-prijzing. Carbon Capture and Storage (CSS) is ook essentieel voor de industrie en wordt in college 6 behandeld.
6. De Noordzee als strategische plek voor energie-infrastructuur: wind op zee, interconnectoren en CCS
Het college behandelt de Noordzee als knooppunt van de energietransitie. De nadruk ligt op windenergie op zee, het net op zee, aanlanding, interconnectoren, CCS, CO₂-transport en -opslag, ruimtelijke ordening op zee en Europese infrastructuurontwikkeling.
7. Nieuwe energiedragers en marktordening: warmte en waterstof
Het college behandelt warmte en waterstof als nieuwe energiedragers binnen de energietransitie. De nadruk ligt op marktordening, publieke belangen, infrastructuur, toezicht, tariefregulering, gemeentelijke regie, industriële toepassingen en de verhouding tot elektriciteit en gas.
Planning van de leergang
De planning 2027 (.pdf) met data en docenten per bijeenkomst verschijnt binnenkort.
Let op: alle genoemde data zijn onder voorbehoud. Na aanmelding ontvangt u per e-mail uiterlijk zes weken voor aanvang van de leergang de meest recente versie van de planning.
Cursusleiding en docenten
Deze leergang staat onder leiding van prof. mr. dr. Marjolein Dieperink, bijzonder hoogleraar ‘Klimaatverandering en Energietransitie’ aan de rechtenfaculteit van de Vrije Universiteit Amsterdam en partner en advocaat bij Norton Rose Fulbright. De docenten zijn afkomstig uit wetenschap, overheid, advocatuur, toezicht en praktijk. Zij behandelen de juridische kaders niet abstract, maar steeds aan de hand van actuele ontwikkelingen, praktijkvoorbeelden en concrete transitieopgaven.
Hoeveel tijd kost het?
Voor elke bijeenkomst geldt een voorbereidingstijd van 3 tot 4 uur.
Meer informatie over deze leergang
Inleiding
Data, kosten en contact
