Uit eerder onderzoek weten we al dat omstanders vaak actiever zijn dan lang werd gedacht. Ze grijpen bijvoorbeeld in om een conflict te stoppen of bieden steun na afloop. Toch was nog niet eerder onderzocht of omstanders in echte conflictsituaties ook zelf contact zoeken met anderen om spanning te verminderen. De onderzoekers wilden daarom weten of zulk gedrag, zoals nabijheid zoeken, praten of fysiek contact maken, ook voorkomt bij omstanders van straatconflicten, en wat het effect daarvan is.
Voor de studie analyseerden de onderzoekers camerabeelden van echte straatconflicten in Amsterdam die door de politie waren vastgelegd met toezichtcamera’s. Ze onderzochten 30 videoclips met in totaal 131 omstanders en vergeleken hun gedrag vlak vóór en vlak nadat zij het conflict opmerkten. Opvallend is dat zij daarvoor een methode gebruikten die ook wordt toegepast in gedragsonderzoek naar primaten. Daardoor konden ze nagaan of mensen in spannende situaties op een vergelijkbare manier reageren als andere sociale diersoorten.
Resultaten
De resultaten laten zien dat omstanders na het zien van een straatconflict vaker stressgerelateerd gedrag vertonen. Tegelijk zoeken zij ook vaker toenadering tot anderen. Ze gaan dichter bij iemand staan, praten vaker met elkaar en hebben ook vaker langer fysiek contact. Korte, vluchtige aanrakingen namen juist niet duidelijk toe. Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat vooral langer durend contact een rol kan spelen bij het verminderen van spanning.
Dat maakt de studie bijzonder. Niet eerder werd in echte, alledaagse conflictsituaties tussen mensen zo duidelijk aangetoond dat sociale nabijheid kan functioneren als een stressbuffer voor omstanders. Opvallend is bovendien dat omstanders geen duidelijke voorkeur hadden voor wie zij opzochten: andere omstanders of juist de direct betrokkenen. Dat suggereert dat contact zoeken in zulke situaties vooral een algemene reactie op spanning is.
Sociologie en biologie
Volgens de onderzoekers laat de studie zien dat omstandersgedrag bij straatconflicten niet alleen sociaal, maar ook emotioneel en biologisch moet worden begrepen. Juist de combinatie van sociologische en biologische inzichten geeft een completer beeld van hoe mensen reageren op geweld in de openbare ruimte.
Het onderzoek ‘Affiliation as a Social Tension Buffer in the Aftermath of Street Fights’ is hier te lezen. Vanuit de Vrije Universiteit Amsterdam zijn Laura Pighini, Marie Rosenkrantz Lindegaard & Virginia Pallante betrokken.
