Meer inzicht in toeschrijvingen Rembrandt en Rubens
Het herhalen van onderzoek is ook in de kunstgeschiedenis waardevol, mits er aandacht is voor expertise en interpretatie. Dat blijkt uit onderzoek van kunsthistoricus en curator Charlotte Rulkens. De aanpak leidt tot transparantere en beter vergelijkbare toeschrijvingen van werken van onder anderen Rembrandt en Rubens.
Replicatie in de kunstgeschiedenis
‘Aanleiding voor mijn onderzoek is de zogenoemde replicatiecrisis in de biomedische en sociale wetenschappen, waaruit bleek dat veel studies bij herhaling niet dezelfde resultaten opleverden. Dit riep de vraag op of vergelijkbare problemen ook spelen in de geesteswetenschappen, waar deskundig oordeel een centrale rol speelt,’ zegt Rulkens.
Het onderzoek laat zien dat replicatie van toeschrijvingsonderzoek meer oplevert dan alleen bevestiging van eerdere conclusies. ‘Het maakt aannames zichtbaar, helpt methoden te verbeteren en draagt bij aan het beter vastleggen van deskundige kennis. Daarmee wordt het vaak als “black box” ervaren oordeel van experts inzichtelijker en beter bespreekbaar.’
Rol van expertise en interpretatie
Volgens Rulkens kunnen andere disciplines hiervan leren. ‘In veel replicatiediscussies ligt de nadruk op data en meetmethoden, terwijl de rol van expertise en interpretatie onderbelicht blijft. Juist deze factoren zijn essentieel om te begrijpen waarom studies soms wel en soms niet reproduceerbaar zijn.’
Belang van toeschrijvingen
Toeschrijvingen bepalen mede hoe kunstwerken worden geïnterpreteerd, gepresenteerd en gewaardeerd. Verschillen in deskundig oordeel kunnen leiden tot uiteenlopende conclusies, met soms grote culturele en financiële gevolgen. Het onderzoek biedt handvatten om dit proces transparanter en zorgvuldiger te maken.
Methode: Attribution Expert Consensus Meeting
Voor het onderzoek herhaalde Rulkens met een multidisciplinair team eerdere toeschrijvingsstudies naar twee portretten van de jonge Rembrandt en een aan Rubens gerelateerd schilderij. Daarbij ontwikkelde zij de methode van de Attribution Expert Consensus Meeting.
Rulkens: ‘Experts geven eerst individueel hun oordeel, bespreken dit vervolgens gezamenlijk en beoordelen het werk daarna opnieuw. Deze aanpak vermindert onderlinge beïnvloeding en maakt zichtbaar waar experts het eens of oneens zijn. Zo kunnen uitkomsten in de toekomst beter worden vergeleken en gerepliceerd.’
