Tekst: Marjolein de Jong | 26 februari 2026
Je vertelde in 2023 dat het microbioom in de darmen een belangrijke rol speelt bij hersenziekten. Hoe staat het onderzoek er nu voor?
We hebben onlangs een veelbelovende dieetstudie afgerond bij mensen met ernstige hersenaandoeningen, zoals de ziekte van Parkinson, bipolaire stoornis en schizofrenie. De deelnemers volgden eerst drie maanden lang hun normale eetpatroon en daarna drie maanden een speciaal anti-inflammatoir dieet. Of precies andersom, omdat het een gerandomiseerde studie was.
We brachten biologische boodschappen naar hun huis en gaven gezonde recepten. Daarnaast hadden ze wekelijks contact met een diëtist, zodat we echt op individueel niveau konden kijken wat er gebeurde. Dit onderzoek is vrij bijzonder, omdat er meestal groepen worden vergeleken die al verschillend leven. Als je gezond eet, sport je bijvoorbeeld ook vaker en dat maakt het lastig om te weten wat nu precies effect heeft.
Hoe zag het dieet dat de deelnemers volgden eruit?
Het is het BRAIN-dieet: Brain Anti-Inflammatory Nutritional Pattern, waarbij de meeste dierlijke eiwitten en vetten worden vervangen door plantaardige. De deelnemers aten veel peulvruchten, volkorenproducten en ongeveer 400 gram groenten per dag, verdeeld over verschillende maaltijden. En daarnaast drie stuks fruit per dag, yoghurt om de darmbacteriën te ondersteunen en vis, vanwege de gunstige effecten op het brein. Nauwelijks vlees dus.
Waarom is het volgens jou af te raden om vlees te eten?
We zien dat de immuuncellen in onze darmen bepaalde eiwitten uit vlees - zoals hemoglobine en myoglobine - kunnen herkennen. Deze eiwitten lijken sterk op de eiwitten die wij zelf in ons lichaam hebben en die vrijkomen op het moment dat er weefselschade optreedt. Het immuunsysteem slaat daarop aan.
Wanneer je dus vlees eet van een zoogdier dat op ons lijkt, kan het immuunsysteem die eiwitten in het maag-darmkanaal herkennen als weefselschade, waardoor de activiteit van het immuunsysteem toeneemt. Dat is voor mensen met een darmziekte ongunstig, maar ook voor mensen met hersenaandoeningen. En eigenlijk is het voor niemand gezond.
Welke resultaten gaf het onderzoek?
De analyses zijn nog niet helemaal afgerond en het artikel, in samenwerking met Sophie van Zonnenveld en Toon Scheurink, moet nog gepubliceerd worden. Maar we zagen al wel dat bij mensen met Parkinson een duidelijke verbetering optreedt van bijvoorbeeld vermoeidheid, slaapproblemen en apathie. Dat is bijzonder, want Parkinson is doorgaans progressief en verbetering zie je niet vaak.
Hoe kijk je naar de implementatie van dit soort inzichten in ziekenhuizen?
Ik weet niet hoe het nationaal geregeld is, maar ik vermoed dat er nog veel winst te behalen valt. Goede voeding is enorm belangrijk voor herstel, maar ziekenhuisvoeding wordt vaak grootschalig en extern bereid. Dat staat haaks op vers en lokaal bereid voedsel.
Ik ben onlangs in Zweden geweest bij een kleinschalige psychiatrische kliniek, waar patiënten en medewerkers samen koken. Dat hele proces - samen boodschappen doen, koken, enthousiast worden van bijvoorbeeld de geur - is volgens hen onderdeel van herstel.
Krijgt voeding wel al een plek in de behandelplannen van bijvoorbeeld de GGZ?
Nog niet standaard, maar ik zie wel dat de interesse groeit. Ik merk ook dat patiënten er zelf naar vragen. Het is ook iets wat mensen goed zelf kunnen doen en dat geeft een gevoel van autonomie. Gezond eten heeft niet alleen een biologisch maar ook een psychologisch effect. Wanneer je goed voor jezelf kookt, geef je jezelf impliciet de boodschap dat je dat waard bent.
Je deed ook onderzoek onder festivalgangers op Lowlands. Wat hoopte je daar te ontdekken?
We hebben festivalgangers gevraagd of we hun ontlasting mochten onderzoeken. Naast de toiletten op het terrein, die natuurlijk druk en niet schoon zijn, hebben we een mooi en schoon ‘droomtoilet’ gebouwd. Op voorwaarde dat bezoekers een vragenlijst invulden en hun ontlasting doneerden, konden wij hun microbioom onderzoeken.
We zagen dat mensen die hoog scoorden op neuroticisme - dus veel piekeren, twijfelen aan zichzelf en sneller bezorgd zijn - gemiddeld een minder divers microbioom hadden. Vaak aten deze mensen meer dan eens per week vlees, aten ze te weinig vezels en hadden ze vaker buikpijn.
Wat betekent dat voor mensen zonder diagnose, maar die bijvoorbeeld last hebben van stress of slaapproblemen?
Dat voeding niet alleen relevant is bij ziekte. Het kan bijdragen aan stressweerbaarheid. Als je veel piekert, of snel uit balans raakt, kan het helpen om vlees te minderen en meer vezels te eten.
Wat is voor jou de volgende stap?
De kennis over voeding moet een structurele plek in het behandelplan krijgen. Ik zeg niet dat het een vervanging van bestaande behandelingen is, maar wel een aanvulling. Hippocrates (Griekse arts en ‘vader van de westerse geneeskunde’, red.) zei ooit: ‘Let food be thy medicine.’ Wat mij betreft is het hoog tijd om die gedachte weer serieuzer te nemen.
