^{Datum: 11 november 2026}

Wat is uw vakgebied en welke aspecten daarvan vindt u het interessantst?
"Je zou kunnen zeggen dat mijn vakgebied de sociale wetenschappen in het algemeen zijn. Ik ben van opleiding sociaal psycholoog, maar heb me vooral gespecialiseerd in sociologie, rechtssociologie en maatschappijwetenschappen. Daarbij houd ik me met name bezig met de morele kant van de samenleving.

Met moraal bedoel ik eigenlijk alle kwesties rondom goed en kwaad. Hoe staan we tegenover elkaar? Waarom keuren we bepaald gedrag af en ander gedrag niet? Dat zijn vragen die mij al mijn hele carrière bezighouden. Moraal ontwikkelt zich voortdurend en juist die ontwikkeling vind ik fascinerend."

Hoe is uw interesse voor dit onderwerp ontstaan?
"Die interesse had ik eigenlijk al heel jong. Als kind keek ik vaak met verbazing naar de wereld, en vooral naar wat mensen elkaar soms aandoen. Tot op de dag van vandaag kan ik bepaalde dingen eigenlijk nog steeds nauwelijks geloven.

Aan het einde van mijn studie liep ik stage in een justitiële heropvoedingsinrichting. Daar kwam ik in aanraking met jongeren die zeer ernstige delicten hadden gepleegd. Dat heeft me enorm gefascineerd. Hoe ontstaat zoiets? Hoe reageert een samenleving daarop? Waar komt bepaald gedrag vandaan?

Er is nog iets anders dat mijn belangstelling sterk heeft gevormd. Toen ik een puber was, zei mijn vader tegen me: 'Als niemand meer in God gelooft, wordt het een zooitje, jongen.' Eigenlijk bestaat mijn hele loopbaan uit het zoeken naar een antwoord op die vraag. Is het inderdaad een zooitje geworden? Daar is natuurlijk geen eenvoudig antwoord op. In mijn cursus onderzoek ik juist wat er sinds de ontzuiling en de afname van traditionele levensbeschouwelijke kaders allemaal is veranderd in onze morele ruimte."

Hoe deelt u die passie met cursisten?
"Ik heb deze cursus eerder gegeven en daar heb ik ontzettend van genoten. Wat het zo bijzonder maakt, is dat de deelnemers zelf ervaringsdeskundigen zijn. De meeste cursisten hebben de ontwikkelingen sinds eind jaren zestig zelf meegemaakt. Ze hebben daar herinneringen aan, ideeën over en vragen bij.

Het verschil is dat het voor mij mijn levenswerk is geworden. Ik heb mijn hele loopbaan aan dit onderwerp gewijd. Daarom geef ik tijdens de colleges ook veel ruimte aan reacties en ervaringen uit de zaal. Tegelijkertijd heb ik wel een verhaal dat ik van begin tot eind wil vertellen.

Ik noem het daarom graag een interactief college. De gesprekken met cursisten zijn waardevol, omdat ze niet alleen nieuwsgierig zijn, maar ook echt willen begrijpen wat ze zelf hebben meegemaakt."

Wat vindt u het leukst aan lesgeven aan volwassenen?
"Ik houd me al mijn hele loopbaan bezig met dit thema. Ik heb er zes boeken en honderden artikelen over geschreven. Wat ik zo geweldig vind aan deze cursus, is dat ik eindelijk de gelegenheid krijg om het hele verhaal te vertellen.

In reguliere colleges of lezingen krijg je daar vaak niet de ruimte voor. Maar zes bijeenkomsten van twee uur geven mij de kans om mijn levenswerk in samenhang te presenteren. Dat vind ik ongelooflijk leuk.

Daarnaast zijn de deelnemers oprecht geïnteresseerd. Ze brengen hun eigen ervaringen mee en zijn nieuwsgierig naar de grotere verbanden. Die combinatie maakt het lesgeven voor deze doelgroep bijzonder."

Welke rol ziet u voor volwassenenonderwijs in onze maatschappij?
"Leven lang leren blijft ontzettend belangrijk. Sinds ik zelf betrokken ben bij HOVO ben ik ook cursist geworden. Ik heb me bijvoorbeeld ingeschreven voor een cursus over de Griekse oudheid. Het aanbod vind ik werkelijk fantastisch. Dat zulke kennis toegankelijk is voor een relatief bescheiden bedrag, vind ik een groot goed.

Wat mij betreft mag het publiek nog iets breder worden. Nu hangt er soms nog een beetje het beeld omheen dat het vooral iets is voor mensen die met pensioen zijn. Maar ik denk dat veel meer mensen er plezier en voordeel van kunnen hebben. Ook dertigers, veertigers en vijftigers.

Ik zie HOVO dus niet alleen als een plek om kennis op te doen, maar ook als een manier om kennis toepasbaar te maken en jezelf intellectueel te blijven ontwikkelen."

Kunt u iets vertellen over uw cursus?
"De cursus sluit allereerst heel sterk aan bij wat deelnemers zelf hebben meegemaakt. Tegelijkertijd biedt hij verdieping. We kijken naar belangrijke denkers, sociologen en filosofen die hebben nagedacht over de veranderingen in onze samenleving.

Sinds de ontzuiling en secularisering is er ongelooflijk veel gebeurd. Denk aan internet, digitalisering en nu kunstmatige intelligentie. Maar ook aan migratie, identiteitspolitiek, polarisatie en veranderingen in het politieke bestuur. Dat zijn allemaal thema's die dagelijks in het nieuws komen.

Vaak blijven die onderwerpen hangen aan de oppervlakte. Ik wil juist de verdieping opzoeken. Mijn wetenschappelijke motto is altijd geweest: je moet naar het landschap kijken om te begrijpen wat er groeit.

In deze cursus neem ik deelnemers daarom mee in de grote ontwikkelingen van de afgelopen decennia. Met een helikopterview proberen we beter te begrijpen wat er vandaag de dag gebeurt en hoe al die maatschappelijke veranderingen met elkaar samenhangen.

En hoewel we soms ook moeilijke en verontrustende ontwikkelingen bespreken, beloof ik één ding: uiteindelijk gaan we lachend de zaal uit. We eindigen in een hoopvolle stemming. Dat vind ik belangrijk."

Is er zelf nog iets dat u graag zou willen leren?
"Op dit moment houd ik me veel bezig met AI. Niet zozeer met de technische kant, maar vooral met de sociale, politieke en morele gevolgen ervan. Ik denk dat kunstmatige intelligentie ingrijpende veranderingen teweeg gaat brengen, dus daar wil ik me verder in verdiepen.

Daarnaast heb ik deze zomer met mijn vrouw Sicilië bezocht. Daar werd ik opnieuw geconfronteerd met de rijke geschiedenis van de Griekse oudheid. Ik merkte dat ik daar eigenlijk nog veel te weinig van wist, dus daarom heb ik me als cursist ingeschreven voor een cursus over dat onderwerp.

Verder houd ik me graag bezig met boetseren en het maken van kleine beeldhouwwerken. Dat staat wat verder af van mijn vakgebied, maar ik vind het enorm leuk om te doen."