Stichting Onderzoek Bijzondere Rechtspleging (SOBR)

De SOBR is in 2006 opgericht om het onderzoek naar de bijzondere rechtspleging te bevorderen. Nu het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging grotendeels is gedigitaliseerd, openen zich nieuwe mogelijkheden voor onderzoek. Daarover heeft op 31 oktober 2025 een eerste symposium plaatsgevonden.

Volgens de statuten zijn de doelstellingen:

a. het doen van onderzoek naar de "rechtspleging", gerelateerd aan de Tweede Wereldoorlog met betrekking tot Nederland en zijn toenmalige overzeese gebiedsdelen, waartoe onder meer wordt gerekend:

rechtspraak door de bijzondere gerechtshoven en de Bijzondere Raad van Cassatie de rechtspraak door de tribunalen
het beleid en optreden van het Openbaar Ministerie, in het bijzonder wat betreft de buitenvervolgingstelling;
de zuivering;
het functioneren van het rechtsherstel en het Nederlands Beheersinstituut;
de rechtspraak door Nederlandse en Duitse organen in Nederland tijdens de bezetting
de rechtspraak door Nederlandse gerechten buiten Nederland;
dit alles in de ruimste zin.

b. het verwerven en beheren van financiële middelen om dit onderzoek mogelijk te maken;

c. het verrichten van alle verdere handelingen, die met het vorenstaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn.

Nadere informatie over de SOBR vindt u in de onderzoeksnotitie en de voordracht van oud-voorzitter Herman Hermans op het symposium van 31-10-2025. Het programma van dat symposium kunt u hier terugvinden.

Bestuur SOBR

Dr. mr. Derk Venema, MEd, universitair docent Faculteit Rechtswetenschappen, Open Universiteit (voorzitter)

Raymund Schütz, secretaris

Dr. mr. Herman Hermans, voormalig vicepresident van de gerechtshoven te Amsterdam en Leeuwarden en oud-bijzonder hoogleraar Rechtspleging

Prof. dr. mr. Hylkje de Jong, hoogleraar Rechtsgeschiedenis, Vrije Universiteit Amsterdam

Prof. mr. Paul Mevis, em. hoogleraar Straf(proces)recht, Erasmus Universiteit Rotterdam

Symposium 20 november 2026

Onderzoek in het gedigitaliseerde CABR

Meer informatie en aanmelden

Onderzoeksbijeenkomst vrijdag 19 juni 2026

Naar aanleiding van het goed bezochte symposium van oktober 2025 organiseert de Stichting Onderzoek Bijzondere Rechtspleging op vrijdag 19 juni 2026 een informele werkbijeenkomst over het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR).
Hiermee wil de Stichting nadrukkelijk optreden als katalysator van onderzoek. Wij nodigen iedereen uit die onderzoek doet in het CABR, dat in het verleden heeft gedaan, maar ook degenen die overwegen dit archief te gaan gebruiken. Juist het samenbrengen van uiteenlopende perspectieven, ervaringen en vragen, achten wij van groot wetenschappelijk belang.
Doel is het bundelen van expertise, het verkennen van nieuwe onderzoekshorizonten en het doordenken van de vragen die daarbij ontstaan. Daarbij is expliciet aandacht voor de wisselwerking tussen enerzijds rechtshistorisch onderzoek en anderzijds de digitale en technologische en kennis die nodig is om dit onderzoek duurzaam mogelijk te maken.
De bijeenkomst is laagdrempelig. De deelnemers zullen kunnen ingaan op lopend of recent onderzoek, waarna er ruimte is voor reflectie en uitwisseling van ideeën.
Deze bijeenkomst zal plaatsvinden aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam. Locatie: Initium, IN 2A45 en IN 2A47, 13.00 tot 17.00 uur (zie plattegrond).
Wij nodigen u van harte uit om hierbij aanwezig te zijn. Nadere informatie over locatie en programma volgt. Wie belangstelling heeft om een onderzoeksvraag, een idee of lopend project in te brengen, wordt van harte uitgenodigd dit bij aanmelding te vermelden.
Aanmelding via: secretariaat.rr.tls.rch@vu.nl.
Symposium vrijdag 20 november 2026

Het gedigitaliseerde CABR schept voor juristen en voor andere wetenschappers nieuwe, interdisciplinaire onderzoeksmogelijkheden.
Bevestigde sprekers
Corjo Jansen (Radboud Universiteit) over het belang van onderzoek naar rechtspleging i.v.m. WOII
Lianne Wijntjes (Open Universiteit) over Methodologie voor systematische rechtspraakanalyse
Edwin Klijn (Stichting WO2NET), over het CABR-corpus en de mogelijkheden voor onderzoekers
Nadere informatie volgt!
Het symposium is bedoeld voor onderzoekers (docenten, promovendi, masterstudenten) en andere belangstellenden uit de diverse disciplines die willen bijdragen aan het verkennen van de onderzoeksmogelijkheden van het digitale CABR en gezamenlijk nieuwe onderzoeksperspectieven willen ontwikkelen.
Er is ruime gelegenheid om met elkaar van gedachten te wisselen.
Tijd: 13:00 – 17:30
Locatie: Vrije Universiteit Amsterdam; Zaal Aurora; De Boelelaan 1105; 1081 HV Amsterdam
In verband met de organisatie verzoeken wij u zich vooraf aan te melden via secretariaat.rr.tls.rch@vu.nl.
Het attenderen van andere geïnteresseerde onderzoekers wordt op prijs gesteld!

Wetenschappelijk onderzoek in het CABR

Derk Venema, 'Stel het digitale CABR open voor wetenschappelijk onderzoek', NLB 16 (2025), p. 1230-1234.
Het veemgericht in Friesland

In het Friesch Dagblad heeft in de eerste helft van 2026 een discussie plaatsgevonden over het bestaan en functioneren van het zogenoemde ‘veemgericht’ in Friesland tijdens WOII. Hierbij volgen de bijdragen van ons bestuurslid Herman Hermans aan deze discussie:
Herman Hermans, ‘Het veemgericht heeft wel degelijk bestaan’, Friesch Dagblad, 14 februari 2026, pagina 15.
Herman Hermans, ‘Geheime rechtbank van verzet genoemd in originele bron’, Friesch Dagblad, 30 april 2026, pagina 10.
Herman Hermans, ‘Fries veemgericht: niemand is gebaat bij speculaties’, Friesch Dagblad, 16 mei 2026, pagina 13.

Stichting Onderzoek Bijzondere Rechtspleging (SOBR)

Bijeenkomsten

Onderzoeksbijeenkomst vrijdag 19 juni 2026

Symposium vrijdag 20 november 2026

Publicaties

Wetenschappelijk onderzoek in het CABR

Het veemgericht in Friesland

Direct naar

Studie

Uitgelicht

Over de VU