Binnen dit onderzoeksprogramma staat de school als sociale context voor ontwikkeling centraal. Vanuit de ontwikkelingspsychologie en ontwikkelingspsychopathologie onderzoeken we hoe leerlingen en hun schoolomgeving elkaar beïnvloeden. We willen begrijpen wat positieve ontwikkeling en welzijn bevordert, hoe gedrags- en emotionele problemen ontstaan en voortduren, en hoe deze kunnen worden voorkomen of verminderd. Het programma bestaat uit twee nauw verbonden onderzoekspijlers.

Sociaal-emotionele ontwikkeling en preventie – Marieke Buil

In deze pijler verbinden we onderzoek naar sociaal-emotioneel leren met de ontwikkelingspsychopathologie. Centraal staat de wisselwerking tussen individuele kenmerken van kinderen en jongeren, zoals temperament en zelfregulatie, en hun relaties met leerkrachten en leeftijdgenoten. Hoe beïnvloeden leerlingen en hun sociale omgeving elkaar gedurende de ontwikkeling? Wanneer versterken risico’s elkaar, en wanneer bieden positieve relaties en een ondersteunend klasklimaat juist bescherming?

We combineren longitudinale studies, waarin we kinderen en jongeren gedurende langere tijd volgen, met het ontwikkelen en evalueren van interventies op school. Daarbij onderzoeken we hoe het bevorderen van sociaal-emotionele vaardigheden en het verbeteren van relaties en het klasklimaat kunnen bijdragen aan positieve ontwikkeling en aan het voorkomen en verminderen van gedrags- en emotionele problemen. Het gaat niet alleen om de vraag óf een aanpak werkt, maar ook voor welke kinderen, onder welke omstandigheden en hoe eventuele effecten tot stand komen. Welke rol spelen bijvoorbeeld veranderingen in sociaal-emotionele vaardigheden of in de relatie met de leerkracht?

Sociale relaties en groepsdynamiek in de klas – Fanny de Swart

Deze pijler richt zich op sociale relaties en groepsdynamiek in de klas, zowel in het basisonderwijs als in het voortgezet onderwijs. We onderzoeken hoe positieve relaties tussen leerlingen bijdragen aan hun welzijn en ontwikkeling. Ook bestuderen we hoe leerkrachten via hun relaties met leerlingen en hun activiteiten in de klas positieve onderlinge relaties en een positieve groepsdynamiek kunnen bevorderen. Daarnaast onderzoeken we hoe groepsdynamische processen zich vanaf de start van het schooljaar ontwikkelen, met bijzondere aandacht voor de ‘gouden weken’.

We combineren kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden, waaronder participatief onderzoek met jongeren en onderwijsprofessionals. Met intensieve longitudinale metingen brengen we veranderingen en schommelingen in sociale relaties en groepsdynamiek in kaart. Binnen nationale en internationale samenwerkingsverbanden bundelen we de expertise van onderzoekers, onderwijsprofessionals en jongeren. Zo ontwikkelen we kennis die bijdraagt aan theoretische modellen van sociale relaties en groepsdynamiek én aan praktische richtlijnen, instrumenten en aanpakken voor scholen.

Van wetenschappelijke inzichten naar de onderwijspraktijk

De twee pijlers verbinden kennis over individuele ontwikkelingsprocessen met kennis over sociale relaties en groepsdynamiek in de klas. Samen met scholen, onderwijsprofessionals, leerlingen en onderzoekers in binnen- en buitenland vertalen we deze inzichten naar interventies, instrumenten en praktische handvatten voor het onderwijs. Zo willen we bijdragen aan een schoolomgeving die sociaal-emotioneel leren, positieve relaties en een positieve groepsdynamiek bevordert. Daarmee ondersteunen we de ontwikkeling en het welzijn van kinderen en jongeren en werken we aan het voorkomen en verminderen van gedrags- en emotionele problemen.

Betrokken medewerkers

• Dr. Marieke Buil, Universitair Docent
• Dr. Fanny de Swart, Universitair Docent
• Dr. Nil Horoz, Postdoctoraal Onderzoeker
• Dr. Scarlett Slagter, Postdoctoraal Onderzoeker
• Iris Siemons, Buitenpromovendus
• MoPriya Somai, PhD Student
• Sabrine Jabroun, PhD Student
• Steffie van der Mey-Baijens, Buitenpromovendus