Tekst: Jasmijn van Holsteijn
Op een overwegend zonnige maandagmiddag begint het programma in Micropia. In het wetenschapsmuseum verkennen bezoekers de wondere wereld van microben, het oudste leven op aarde. Door microscopen krijgen ze ruim veertig soorten levende micro-organismen te zien; een voorproefje van de voorstelling die later onder de full-dome koepel van het Planetarium volgt. Daar begint om 17.15 uur Symbiosis.
Kaat Burbidge-van Velde, hoofd Fondsenwerving van het VUfonds, verwelkomt de aanwezige donateurs, leden van de VUvereniging en alumni. Dankzij hun betrokkenheid kan het VUfonds waardevol onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam naar de samenleving brengen en zo bijdragen aan meer maatschappelijke impact.
De moderne mens verschijnt pas vier seconden voor middernacht’
Aanleiding voor de bijeenkomst vandaag is de ‘burgerwetenschapsstudie’ (een manier van wetenschappelijk onderzoek waarbij deelnemers een actieve rol spelen, red.) Feed your Microbes, een onderzoek onder leiding van microbioloog Remco Kort naar de invloed van voedingskeuzes op de diversiteit van het darmmicrobioom. De studie wordt mede mogelijk gemaakt door de donateurs van het VUfonds en uitgevoerd in samenwerking met het MDL Fonds.
Onder de koepel van het Planetarium neemt Remco Kort het publiek mee in de geschiedenis van het leven op aarde. Op het scherm verschijnt een klok die een etmaal verbeeldt. ‘Om te begrijpen hoe recent de mens op aarde is, kunnen we de leeftijd van onze planeet voorstellen als één dag van 24 uur. De eerste bacteriën verschijnen dan om half zes ’s ochtends. Onze menselijke voorouders verschijnen één minuut voor twaalf. De moderne mens, zoals die ook hier vanavond in de zaal zit, pas vier seconden voor middernacht.’
‘Wie zo eet, hongert zijn microben uit’
Terwijl Remco Kort het podium verlaat, vullen indringende, haast abstracte beelden van videomicrografie de koepel. De live cellomuziek van Maya Fridman versterkt de ervaring en neemt het publiek mee in een wereld die normaal onzichtbaar blijft.
Zonder microben kunnen we niet leven, maar toch verdwijnen bacteriesoorten die mensen al honderdduizenden jaren met zich meedragen stilletjes uit ons lichaam. De oorzaken zijn divers: van het veelvuldig gebruik van desinfectiemiddelen en antibacteriële schoonmaakproducten tot onze voedselverwerking en stedelijke omgeving. De grootste verstoring van ons innerlijke ecosysteem ligt echter op ons bord. Ons huidige voedingspatroon bevat veel eenvoudige suikers, weinig vezels, een overschot aan dierlijke eiwitten en een groeiend aandeel ultrabewerkt voedsel. ‘Wie zo eet, hongert zijn microben uit’, aldus Remco Kort.
‘Zie het als een uitdaging om een verloren ecosysteem terug te brengen'
Wat kunnen we zelf doen? Het antwoord ligt voor ons op tafel. Met het grootschalige burgerwetenschappelijk onderzoek wil Remco Kort duizenden deelnemers inspireren om gedurende vier weken meer vezels en gefermenteerde voedingsmiddelen aan hun dagelijkse maaltijden toe te voegen. En daarmee het effect op het darmmicrobioom en het welbevinden te meten. Een eerdere studie van de VU laat zien dat mensen hun eetgedrag blijvend verbeteren wanneer zij deelnemen aan onderzoek en hun eetgewoonten bijhouden.
‘Zie het als een uitdaging om een verloren ecosysteem terug te brengen. Een ecosysteem dat zo verweven is met het onze dat we niet moeten vergeten het te blijven voeden.’ Na deze boodschap geniet het publiek nog één keer van de live cello van Maya Fridman en de microbiële wereld die hen in het Planetarium omringt.
Tijdens de afsluitende borrel praten bezoekers na onder het genot van een drankje en een hapje. In de gesprekken die volgen blijkt dat darmgezondheid – van voeding tot aandoeningen en stoelgang – een onderwerp is dat iedereen raakt.
Meer lezen over dit onderzoek of doneren? Ga naar ‘Wetenschap begint in je darmen’