Kennis over duurzaamheid en impact op milieu
Onderzoek levert belangrijke kennis op over duurzaamheid en helpt bij het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen, zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en vervuiling. Tegelijkertijd heeft ook het doen van onderzoek zelf impact op het milieu. Denk aan CO₂-uitstoot door reizen, energieverbruik van datacenters en apparatuur, en het gebruik van materialen in laboratoria.
De verantwoordelijkheid om onderzoek te verduurzamen ligt bij alle betrokken partijen: van financiers en kennisinstellingen tot onderzoekers en andere partners. Met deze financieringsronde willen NWO en KIN onderzoekers stimuleren om hun werk zo uit te voeren dat de belasting voor klimaat en milieu zo klein mogelijk blijft.
Duurzame onderzoekspraktijken leveren niet alleen milieuwinst op, maar kunnen ook zorgen voor efficiënter werken, lagere kosten en minder risico’s. Daarnaast benadrukken de initiatiefnemers dat de wetenschap een voorbeeldrol kan vervullen in de overgang naar een duurzamere samenleving, onder meer door nieuwe kennis en innovaties te ontwikkelen die breed toepasbaar zijn.
De volgende VU-projecten zijn toegewezen:
GreenNebula - Advancing Sustainable and Responsible Scientific Research Practices in the Era of Generative AI van wetenschappelijk software-ingenieurs Ivano Malavolta, Radu Apsan en Elena Beretta.
Nebula is het beveiligde, EU-conforme onderzoeksplatform voor generatieve AI van de Vrije Universiteit Amsterdam. Het faciliteert replicatiestudies, biedt volledige controle over modelinstellingen, en maakt privacybeschermende analyse mogelijk voor sensitieve data. GreenNebula versterkt dit platform door duurzaamheid centraal te stellen. We verminderen ons energieverbruik door het optimaliseren van de inference engine en de softwarearchitectuur, bieden real-time inzicht in de ecologische impact van AI-gebruik, en co-creëren richtlijnen en werkwijzen met onderzoekers. De resultaten omvatten een energie-efficiënte versie van Nebula, open richtlijnen voor duurzame generatieve AI-infrastructuren, een prototype voor duurzame promptoptimalisatie, en een disseminatieworkshop ter bevordering van duurzame onderzoekspraktijken met AI-gebruik.
Phoenix - Energy-aware Data Management from Practice to Research van hoogleraar Software Engineering Patricia Lago, Markus Funke en Vincenzo Stoico.
Wetenschap is gebaseerd op kennis, en kennis is gebaseerd op data. Niet alle data is echter noodzakelijk, en ze worden ook niet altijd efficiënt of effectief beheerd. Dit blijkt uit de snelle groei van het energieverbruik in datacenters, met onhoudbare sociaal-milieueffecten. De industrie is begonnen met het toepassen van energiezuinige data-management-tactieken. De wetenschap moet hetzelfde doen. Daartoe combineren we de methoden en resultaten die voortkomen uit de pragmatische aanpak van de industrie en de nauwkeurigheid van academisch onderzoek. We ontwikkelen een geïntegreerde 'modellerings- en meetmethode', waarbij we energiezuinige tactieken uit de industrie toepassen en meten op academisch onderzoek.
The ULTRA-SAFE study: Ultra Low Temperature storage of Reagents: Assessment of Stability After FrEezing van hoogleraar Endocrinologische laboratoriumgeneeskunde Annemieke Heijboer en Aram de Haas (Amsterdam UMC).
Laboratoria gebruiken ultra-lage temperatuur (ULT) vriezers om biologisch en chemisch materiaal, zoals cellen en chemicaliën, veilig op te slaan. Deze vriezers staan meestal op –80°C en verbruiken veel stroom: evenveel als één tot drie huishoudens per jaar. Wij onderzoeken systematisch of materiaal uit biologische, chemische en biomedische laboratoria ook veilig bij –70°C kan worden opgeslagen. Dat bespaart ongeveer 30% energie. Als veel Nederlandse laboratoria overstappen, kan dit miljoenen kWh stroom en bijna 2 miljoen kilo CO₂ per jaar besparen, zonder verlies van onderzoekskwaliteit. Resultaten worden openbaar gedeeld om duurzame keuzes wereldwijd te ondersteunen.
Deelname aan projecten:
Impact assessment of laboratory disposables within life sciences research – external validation and optimization of an existing methodology for new contexts outside academic hospitals van K. Bosgra, prof. dr. S. Kruijff (Universitair Medisch Centrum Groningen), Aram de Haas (Amsterdam UMC), A.C. Noort (RUG).
Onderzoekslaboratoria hebben een hoge milieuvoetafdruk, grotendeels veroorzaakt door het gebruik van wegwerpproducten. Wij hebben een methode ontwikkeld om vanuit inkoopdata te inventariseren welke wegwerpproducten het meest vervuilend zijn, zodat organisaties gerichter hun impact kunnen verminderen. In dit project willen we de methode die wij binnen universitair medisch centra hebben ontwikkeld contoleren en optimaliseren zodat deze ook toepasbaar wordt bij andere onderzoeksorganisaties met laboratoria. We werken hiervoor samen met onder andere Sanquin, Naturalis en het RIVM. De verbeterde methodes stellen we publiek beschikbaar, om onderzoeksorganisaties te helpen de milieu-impact van hun gebruikte laboratorium wegwerpproducten te monitoren en verminderen.
Sustainable by Design: Embedding Sustainability and Workforce Capacity in Health Innovation
van E.M.E. Bos (Amsterdam UMC ), hoogleraar in de methodologie van gezondheidstechnologiebeoordeling Judith Bosmans, prof. dr. J. de Mast (UvA), N Sperna-Weiland (Amsterdam UMC).
Het project ontwikkelt een nieuwe methode om medische innovaties te evalueren door klinische waarde, kosten en milieu-impact te combineren. Het sluit aan bij de toenemende erkenning door het Ministerie van VWS en Zorginstituut Nederland, dat milieu-impact en inzet van personeel moeten meewegen bij beslissingen over welke medische procedures worden toegepast en vergoed. Wij integreren Life Cycle Assessment (LCA) met Health Technology Assessment (HTA) om energiegebruik, materialen, afval en personeelsinzet te meten. Met robotchirurgie voor myomectomie (verwijderen van vleesbomen uit de baarmoeder) als eerste casus-studie ontwikkelen wij een schaalbare methodologie die duurzamere zorgbeslissingen ondersteunt, voordat nieuwe technologieën breed worden ingevoerd.
Duurzaamheid bij NWO
Duurzaamheid is een kernonderdeel van de NWO-strategie. NWO richt zich daarbij op haar subsidiebeleid, werkgeverschap, de NWO-instituten en samenwerking op nationaal en internationaal niveau. Deze call draagt bij aan het verkrijgen van beter inzicht in bestaande initiatieven, actuele vraagstukken en behoeften om onderzoek te verduurzamen. Bovendien stimuleert het de dialoog met het veld. Een goede eerste stap richting verankering van duurzaamheid in het subsidiebeleid én rol van NWO als verbinder binnen de kennissector.
Het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN)
Het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN) is de plek binnen NWO waar de kennis die nodig is voor klimaattransities stroomt, van wetenschap naar de praktijk én andersom. Het KIN doorbreekt hiervoor waar nodig bestaande barrières in het (wetenschaps)systeem en jaagt samenwerking aan. Zo kunnen we samen versnellen, en krijgt kennis de kans om het verschil maken in de transitie naar een klimaatneutrale en klimaatbestendige toekomst.
Wetenschap in Transitie
Deze call maakt onderdeel uit van de programmalijn 'Wetenschap in Transitie’. Met deze programmalijn willen NWO en KIN de wereld van de wetenschap stimuleren stappen te nemen in rechtvaardige klimaattransities door het ontwikkelen van toekomstbestendige manieren van samenwerken, onderzoek doen en financieren. Deze programmalijn omvat eveneens de subsidieoproep ‘Transformatieve werkwijzen en processen voor klimaattransities’.