Nederland en Europa hebben te weinig bloed- en plasmadonoren. VU-socioloog Alexandra Ciaușescu onderzocht hoe mensen leren over donatie en hoe bewustwording hierover ontstaat. Haar onderzoek laat zien dat dit niet van de ene op de andere dag gebeurt, maar stap voor stap groeit: via familie, school, sociale media, campagnes en zelfs een videogame.
Zonder bloed en plasma zouden veel medische behandelingen niet mogelijk zijn. Bloed is bijvoorbeeld nodig bij operaties, spoedgevallen en bevallingen. Plasma vormt de basis voor geneesmiddelen tegen onder meer immuunziekten en zeldzame aandoeningen. Donoren zijn daarom essentieel om deze zorg mogelijk te maken.
Ciaușescu onderzocht hoe mensen gedurende hun leven leren over bloed- en plasmadonatie, en welke sociale omgevingen kunnen bijdragen aan bewustwording over wat donatie inhoudt en waarom donoren nodig zijn. “Dit is geen onderwerp waar mensen vanzelfsprekend over praten of regelmatig mee in aanraking komen. Je kunt daarom niet verwachten dat iemand vijf minuten nadat die voor het eerst over donatie hoort, meteen donor wordt”, zegt de onderzoeker.
Donatie via familie
Een opvallende uitkomst is dat bloeddonatie vaak een familiegeschiedenis kent. Uit een analyse onder meer dan 31.000 Nederlandse bloeddonoren blijkt dat bijna 38 procent een ouder of kind heeft dat ook donor is. Kinderen van ouders die vaak doneren, worden later zelf ook vaker donor.
Maar niet iedereen groeit op in een gezin waar donatie een bekend onderwerp is. Daarom zijn ook andere plekken waar mensen kunnen leren wat donatie betekent belangrijk, stelt Ciaușescu. In NEMO Science Museum testte zij een educatieve videogame over plasmadonatie bij kinderen en jongeren van 8 tot 17 jaar. Voor en na het spelen beantwoordden zij vragen over plasma en bloeddonatie. Na afloop bleek hun kennis duidelijk te zijn toegenomen.
Oproep aan scholen
In haar onderzoek pleit Ciaușescu er daarom voor om bloed- en plasmadonatie een plek te geven in het onderwijs. In het Verenigd Koninkrijk is dit al verplicht opgenomen in het curriculum voor leerlingen van 11 tot 16 jaar. In Nederland is dat niet het geval. Volgens Ciaușescu is dat een gemiste kans. Scholen bereiken vrijwel alle kinderen, ook kinderen die thuis niet met donatie in aanraking komen. Bovendien nemen kinderen wat ze leren vaak mee naar huis. “Onderwijs kan niet alleen toekomstige generaties bereiken, maar ook hun ouders en bredere omgeving. We weten dat bewustwording een belangrijke eerste stap is in het donatieproces. Juist daarom doet het ertoe waar en hoe mensen voor het eerst leren over bloed- en plasmadonatie.”
Alexandra Ciaușescu verdedigt haar proefschrift ‘Learning to donate: Exploring existing and creating new spaces for learning about donating blood products’ op donderdag 4 juni 2026. Meer informatie vind je hier.