Terwijl deelnemers aanwijzingen verzamelen en gesprekken voeren met de robots, onderzoeken de wetenschappers hoe mensen deze technologie ervaren in een drukke, sociale en soms chaotische omgeving van een muziekfestival.
Wat maakt een robot ‘menselijk’? Voelt een pratende machine als een behulpzame assistent, of juist als iets ongemakkelijks en afstandelijks? Dat zijn vragen die communicatiewetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam deze zomer willen beantwoorden tijdens Lowlands met hun onderzoek ClueBots.
Het onderzoek komt op een moment waarop sociale robots snel terrein winnen. Dankzij nieuwe ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie kunnen robots steeds beter gesprekken voeren en mensen ondersteunen. Dat biedt kansen voor sectoren die kampen met personeelstekorten, zoals de zorg en het onderwijs. Denk aan robots die ouderen gezelschap houden, patiënten begeleiden of leerlingen ondersteunen bij het leren.
Maar voordat zulke toepassingen breed kunnen worden ingezet, moeten onderzoekers begrijpen hoe mensen op robots reageren. “Om sociale robots in te kunnen zetten in het onderwijs en de zorg is het belangrijk dat mensen een relatie op kunnen bouwen met zulke robots” stellen de onderzoekers van het team ROBOT-BOND. Daarom richt ClueBots zich niet alleen op wat robots kunnen, maar vooral op hoe mensen zo'n interactie met een robot ervaren.
‘Menselijke’ robot
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is de vraag wat een robot ‘menselijk’ maakt. Vaak wordt gedacht dat de omgang met een robot prettiger is naarmate deze meer op een mens lijkt. Tegelijkertijd bestaat er het bekende fenomeen van de ‘uncanny valley’: robots die nét te menselijk ogen, kunnen juist een ongemakkelijk of zelfs griezelig gevoel oproepen.
De onderzoekers vermoeden echter dat het uiterlijk van de robot minder belangrijk is dan vaak wordt aangenomen. Mogelijk zit het gevoel van menselijkheid vooral in het gedrag van een robot: hoe deze praat, reageert en emoties oproept. Ook persoonlijke verschillen tussen mensen spelen waarschijnlijk een rol. Wat de ene bezoeker als aangenaam ervaart, kan voor een ander juist vreemd aanvoelen.
Lowlands vormt een ideale testomgeving met meer chaotische omstandigheden dan in lab-studies met studenten. Bovendien komen er duizenden mensen met uiteenlopende leeftijden, achtergronden en ervaringen samen, waardoor de reacties op de robots onderzocht kunnen worden met een veel grotere variatie aan mensen. Zo ontstaat een realistischer beeld van hoe de samenleving als geheel tegen sociale robots aankijkt.
Bredere inzet van AI
De resultaten kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van robots die beter aansluiten bij de behoeften van gebruikers. Dat is van belang nu de inzet van kunstmatige intelligentie steeds vaker onderdeel wordt van dagelijkse dienstverlening. Door beter te begrijpen welke eigenschappen comfort en betrokkenheid bevorderen, kunnen toekomstige robots effectiever worden ingezet in de maatschappij.
Naast wetenschappelijke inzichten willen de onderzoekers met ClueBots bijdragen aan het publieke debat en voorlichting bieden, zodat de beeldvorming niet langer wordt gevoed door sci-fi. Op Lowlands kunnen de bezoekers nu ervaren hoe de nieuwe realiteit met sociale robots eruit zou kunnen zien. Belangrijk daarbij is ook dat de robots gebruik maken van lokaal draaiende taalmodellen en stemherkenning, aan ethische richtlijnen voldoen en dat de privacy van de deelnemers gewaarborgd blijft.
De verzamelde gegevens worden gebruikt voor het onderzoeksproject ROBOT-BOND, waarin wordt onderzocht hoe en wanneer mensen een emotionele band met sociale robots kunnen opbouwen. De kennis die daaruit voortkomt kan helpen bij het verantwoord ontwerpen van robots die in de toekomst een ondersteunende rol spelen in het dagelijks leven.
Met ClueBots verandert een speurtocht op een festivalterrein zo in een kijkje in een toekomst, waarin mensen en robots steeds vaker samenwerken.