Met inmiddels een hoop ervaring in verschillende gevangenissen blijft mijn werk uitdagend en verrassend. Ik kom namelijk steeds nieuwe situaties tegen waar ik soms echt even bij stil moet staan, de ene keer confronterend, de andere keer juist inspirerend.
Om mezelf verder te verdiepen en te professionaliseren, heb ik besloten de Postacademische Islamitische Ambtsopleiding aan de Vrije Universiteit te volgen. Die opleiding heeft me niet alleen inhoudelijk sterker gemaakt, maar ook geholpen om mijn rol als imam binnen detentie breder en bewuster vorm te geven.
Die verdieping merk ik vooral terug in de praktijk. Iedere vrijdagmiddag wordt het Stiltecentrum in de gevangenis, normaal een gedeelde plek voor allerlei religieuze diensten, omgetoverd tot een moskee voor de vrijdagsdienst (jumu‘ah). Voor mij en veel moslimgedetineerden voelt dat bijzonder. Naast de heilige moskeeën van Mekka en Medina is dit misschien wel de enige plek waar je zoveel diversiteit bij elkaar ziet. Mensen met verschillende achtergronden, kleuren, talen, culturen en rechtsscholen (madhāhib) komen hier samen.
Dat maakt het waardevol, maar soms ook spannend. Want waar je buiten vaak ziet dat iedereen zijn ‘eigen moskee’ heeft, Marokkanen naar een Marokkaanse moskee, Turken naar een Turkse moskee, enzovoort, zitten hier alle verschillen onder één dak. Het is dus niet gek dat er discussies ontstaan, bijvoorbeeld over de manier van bidden, de start en het einde van Ramadan, of andere religieuze kwesties. Hier komt dan de islamitische jurisprudentie, oftewel fiqh, om de hoek kijken, wat een belangrijk onderdeel is van de opleiding. Hierin heb ik geleerd nog meer praktische vaardigheden te beoefenen met betrekking tot het omgaan met het pluralisme onder moslims in Nederland.
Theologie en exegese
Een ander voorbeeld is de vraag van een gedetineerde die zei: “Ik heb een moord gepleegd, dat staat toch al vast? God wist toch dat ik die moord zou plegen? Is het mijn verantwoordelijkheid of is het het werk van God?” Hier kom je dan terecht op het gebied van de theologische kwesties, oftewel ‘Aqīdah en Kalām. In deze Module leerde ik om vanuit verschillende theologische scholen in gesprek te gaan.
Als het gaat om de exegese van de Koran, oftewel tafsir, leerde ik hoe ik een geschikte exegese van de Koran kan gebruiken en de juiste hermeneutische benadering ervan te kunnen toepassen om gedetineerden te helpen met hun re-integratie. Zo leerde ik ook bijvoorbeeld nog beter hoe geradicaliseerde moslimgedetineerden bepaalde Koranverzen verkeerd begrijpen en hoe je hen met betrouwbare exegese en andere bronnen kunt begeleiden.
De Module Familierecht leert je om ingewikkelde kwesties vanuit verschillende invalshoeken te bekijken en uiteindelijk tot een conclusie te komen die aansluit bij de Nederlandse context en het geldende rechtssysteem.
Ook modulen die niet specifiek islamitisch zijn, zoals Religie en de seculiere rechtsstaat, Religieus leiderschap en communicatie en Islamitische Theologische Terminologie in de Nederlandse context, hebben mij geholpen om de wisselwerking tussen religie en samenleving beter te begrijpen en in mijn werk toe te passen. Zo heeft de module Religieus leiderschap en communicatie mijn reflectievaardigheden versterkt waardoor ik nu weet dat ik de vorm van dienende en transformationeel leiderschap moet versterken om mijn uitdagingen op het werk doeltreffend aan te pakken.
Trainingsprogramma voor detentiepersoneel
De opleiding vereist verder dat studenten praktijkervaring opdoen door middel van een stage, waarbij zij de geleerde theorieën en inzichten in een professionele omgeving in praktijk brengen.
Tijdens mijn stage kreeg ik de gelegenheid om te onderzoeken hoe geestelijke verzorging kan bijdragen aan het welzijn en de professionele effectiviteit van detentiepersoneel. Daarbij viel mij op dat personeel vaak behoefte heeft aan praktische handvatten om respectvol en effectief om te gaan met de waarden, normen en gebruiken van gedetineerden. Zij gaven aan vooral baat te hebben bij preventieve workshops over de omgang met specifieke groepen, zoals buitenlandse gedetineerden en gedetineerden met diverse levensbeschouwingen.
Naar aanleiding hiervan heb ik een trainingsprogramma ontwikkeld dat detentiepersoneel bewuster maakt van culturele en religieuze diversiteit. Het programma helpt hen om beter in te spelen op de behoeften van gedetineerden, spanningen te verminderen en een veilige en respectvolle leefomgeving te bevorderen.
Kortom, ik zou elke moslimreligieuze leider aanraden deze opleiding te volgen. Je leert er niet alleen verschillende aspecten beter onder de knie te krijgen, maar ook hoe je die daarna effectief kunt toepassen in de praktijk.
