Vrijdag 10 oktober trapte het NOS Radiodebat het verkiezingsdebatseizoen af voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. Het bood directe confrontaties tussen de politiek leiders van Nederland. Een mogelijkheid voor iedere partij om duidelijk uiteen te zetten wat ze voorstellen voor het Nederlands beleid en de toekomst. Helaas gebeurt dat niet vaak, zegt Ming Boyer, Research Associate Political Communication aan de VU. ‘Wat we wederom zien is over en weer geslinger van aanvallen. Wilders zegt dat Timmermans het land kapot maakt, Bontenbal vindt Eerdmans onfatsoenlijk, Dijk beschuldigt Yesilgöz van onbehoorlijk bestuur. Ga zo maar door.’
Boyer: ‘Zo’n focus op de tekortkomingen van een ander in plaats van jouw plannen voor het land, heet “negatieve campagnevoering”. Dit fenomeen is wijdverspreid en niet beperkt tot televisiedebatten. De veelbesproken, racistische campagneboodschap Van Geert Wilders op X liet niet alleen zien dat Wilders van witte, blonde, jonge vrouwen houdt, maar insinueerde ook dat Groenlinks-PvdA staat voor oude, boze Moslima’s. De focus ligt op het aanwakkeren van angst voor een toekomst met links. Niet op het eigen programma.’
Negativiteitsbias
Waarom politieke partijen zoveel investeren in negatieve campagnevoering blijft onduidelijk, zegt Boyer. ‘Uit onderzoek blijkt dat de meeste kiezers houden niet van negativiteit in politiek, en dat zij door negatieve campagnevoering juist eerder uitwijken naar een andere partij. In het politiek gefragmenteerde Nederland zijn die in overmaat voor handen. Hoewel negatieve campagnes de aangevallen partij kunnen schaden, lijken ze aanvallende partijen dus ook vooral stemmen te kosten.’
‘Wat negatieve campagnevoering wel aantrekkelijk maakt voor politieke partijen, is de media-aandacht die het genereert. Onderzoek toont aan dat media extra aandacht schenken aan negativiteit omdat het de aandacht trekt van burgers, vanwege een evolutionaire psychologische neiging: de negativiteitsbias. Deze neiging heeft ons goed gediend toen het mensenlevens redde om meer aandacht te hebben voor een aanvallende beer dan een lekker stuk fruit, maar nu zorgt het voor een financiële prikkel voor nieuwsmedia om negatieve campagnevoering extra te belichten.’
Maatschappelijke gevolgen
‘Helaas zijn er negatieve maatschappelijke consequenties van negatieve campagnes. Uit onderzoek dat ik uitvoerde met Carolina Plescia (Universiteit van Wenen) en Cal le Gall (Universiteit van Salzburg) blijkt dat het een cruciale factor is of een potentiële kiezer vindt dat de wijze van campagnevoering een gedragsnorm overschrijdt. Mensen vinden een negatieve campagne te ver gaan omdat het bijvoorbeeld leugens of persoonlijke aanvallen bevat.’
‘In het beste geval en waarschijnlijk de meeste gevallen, vinden aanhangers van de aanvallende partij dat de aanval binnen de normen valt en de aanhangers van de aangevallen partij van niet. In dit geval leidt blootstelling aan negatieve campagnevoering tot een blik op democratie die meer gebaseerd is op wie je buiten de macht wilt houden dan wie je aan de macht wil zien. Van mensen met dit soort gedachten weten we dat ze veel aandacht hebben voor politieke campagnes en nog wel stemmen, maar minder tevreden zijn over de democratie en minder vertrouwen hebben in de politiek. Maatschappelijk gezien dus geen optimale uitkomst.’
