Een Nederlands zelfhulpprogramma helpt ouders om druk en opstandig gedrag van hun kind te verminderen en hun opvoedvaardigheden en welzijn te verbeteren. Dit blijkt uit onderzoek van psycholoog Suzanne de Jong-Arts. Doordat ouders er direct mee kunnen starten en er geen intensieve begeleiding van een psycholoog nodig is, kan het programma mogelijk de jeugdzorg ontlasten.
Zelfhulp als laagdrempeling alternatief
Veel kinderen tussen de vier en twaalf jaar hebben last van druk of opstandig gedrag; ze luisteren bijvoorbeeld niet naar hun ouders of worden snel boos . Bij vijf tot zestien procent van alle kinderen zorgt dit gedrag voor problemen in het dagelijks leven. Het gaat daarbij om kinderen met een diagnose zoals ADHD of een gedragsstoornis, maar ook om kinderen zonder diagnose die wel veel hinder ervaren van hun gedrag. Voor al deze kinderen en hun ouders is tijdige ondersteuning belangrijk, zodat problemen thuis en op school niet verder oplopen.
Volgens behandelrichtlijnen is oudertraining in de meeste gevallen de beste eerste stap in de behandeling. In de praktijk zijn dergelijke trainingen echter niet altijd toegankelijk vanwege wachtlijsten of doordat ouders een intensieve groepstraining lastig kunnen combineren met hun dagelijks leven.
‘Mijn onderzoek richt zich op het Nederlandse zelfhulpprogramma “Aan de Slag met Druk en Opstandig Gedrag”. Ouders volgen het programma zelfstandig met behulp van een werkboek en een online omgeving. Eventueel kunnen zij daarbij beperkte telefonische ondersteuning van een professional krijgen, zoals een pedagogisch medewerker of een POH-GGZ bij de huisarts’ vertelt De Jong-Arts.
Minder gedragsproblemen bij kinderen
De Jong-Arts: ‘Met het onderzoek hebben we aangetoond dat “Aan de Slag met Druk en Opstandig Gedrag” effectief is in het verminderen van gedragsproblemen bij kinderen en het verbeteren van opvoedvaardigheden en het welzijn van ouders.
De effecten bleken bovendien niet alleen op korte termijn zichtbaar. Drie maanden na afloop van het programma waren deze effecten nog steeds aanwezig. Ouders waren daarnaast tevreden over het programma.
Vooral geschikt bij minder complexe problematiek
Het onderzoek laat ook zien dat niet ieder gezin in dezelfde mate profiteert van het programma. Het programma bleek effectiever voor gezinnen met minder complexe problematiek (naast de gedragsproblemen van het kind) dan voor gezinnen met ernstigere problemen.
De telefonische begeleiding door een professional leidde niet tot een groter effect op de uitkomsten. Wel kan deze ondersteuning een andere functie hebben. De Jong-Arts: De telefonische ondersteuning hielp mogelijk wel om de ouder gemotiveerd te houden.
Zelfhulpprogramma kan jeugdzorg ontlasten
Volgens De Jong-Arts kan het programma een aanvullende rol krijgen binnen de jeugdzorg. ‘Ouders kunnen direct starten, zonder te wachten op een beschikbare behandelaar, en eventueel gebruikmaken van beperkte ondersteuning door professionals in de vorm van telefonische begeleiding. Dit kan hulpverleners ontlasten, zodat zij zich kunnen richten op gezinnen met complexere of ernstigere problematiek.
Implementatieprojecten om het programma breder beschikbaar te maken binnen de jeugdzorg zijn inmiddels gestart. Dit onderstreept de praktische toepasbaarheid van het programma op korte termijn.’
Onderzoek onder 110 gezinnen
Tussen 2019 en 2021 deden 110 gezinnen mee aan het onderzoek. De gezinnen werden door loting verdeeld over een groep die het programma direct kreeg en een groep die eerst op een wachtlijst kwam.
Zo kon het verschil tussen het wel en niet volgen van het programma in kaart worden gebracht. De groep die het programma ontving, werd vervolgens opnieuw verdeeld in een groep met en een groep zonder telefonische ondersteuning van een professional.
Op vier momenten vulden ouders vragenlijsten in over onder meer het gedrag van hun kind en hun manier van opvoeden. Daarnaast werden ouders op deze momenten vier dagen achter elkaar gebeld om het gedrag van hun kind op die dag uit te vragen.
Met behulp van statistische analyses werd vervolgens onderzocht of het programma effect had, op welke manier en voor welke gezinnen het programma het meest effectief was.
Aansluiting bij discussie over toegankelijkheid van de jeugdzorg
De resultaten sluiten aan bij de maatschappelijke discussie over de toegankelijkheid van de jeugdzorg en de behoefte aan laagdrempelige en schaalbare vormen van hulpverlening. Deze kunnen een aanvulling vormen op traditionele face-to-face behandeltrajecten, zonder dat dit noodzakelijkerwijs ten koste gaat van de effectiviteit van de geboden hulp.