De informele vriendschapscultuur binnen Nederlandse consultancybedrijven is niet voor iedereen even inclusief. Borrels, ski-uitjes en andere sociale activiteiten zijn bedoeld om collega’s dichter bij elkaar te brengen, maar kunnen sommige werknemers juist buitensluiten. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van onder anderen Onno Bouwmeester.
De onderzoekers spraken 37 consultants bij Nederlandse adviesbureaus, van wie ongeveer de helft een biculturele achtergrond heeft. Ze onderzochten hoe zij de informele werkcultuur ervaren en welke gevolgen die kan hebben voor hun loopbaan. Volgens Onno Bouwmeester is dat juist nu relevant: “Consultancy is belangrijk voor de Nederlandse economie en is een grote werkgever voor afgestudeerde bedrijfskundestudenten. Ongeveer 40 procent van hen komt na de studie in een consultantrol terecht, en die groep wordt bovendien steeds diverser.”
‘Work hard play hard’- cultuur
Consultancybedrijven presenteren zich vaak als open en informeel en moedigen werknemers aan om ook buiten het werk veel met collega’s op te trekken. Uit de gesprekken blijkt dat die vriendschapscultuur niet voor iedereen hetzelfde uitpakt. “Borrels, feestjes en andere bedrijfsuitjes zijn een belangrijk onderdeel van de ‘work hard, play hard’-cultuur. Juist op zulke momenten bouwen consultants informele contacten op die later van belang kunnen zijn voor bijvoorbeeld een promotie”, aldus Bouwmeester.
Biculturele consultants voelen zich daar vaker minder bij thuis, bijvoorbeeld omdat zij werk en privé liever gescheiden houden of omdat alcohol een grote rol speelt bij sociale activiteiten. “Wat we vooral zien, is dat inclusie en uitsluiting heel subtiel werken. Alledaagse sociale gewoontes bepalen mede wie gemakkelijk aansluiting vindt en wie wat verder van de groep af komt te staan”, aldus Bouwmeester.
Gevolgen voor loopbaan
Niet alleen voelen biculturele consultants zich minder thuis in deze vriendschapscultuur, ook kan dit gevolgen hebben voor hun loopbaan. Juist binnen deze sector spelen informele contacten en netwerken een belangrijke rol bij promoties. Op sociale gelegenheden zoals een borrel komen consultants bijvoorbeeld gemakkelijker in contact met een carrièresponsor, stelt Bouwmeester. “Dat zijn invloedrijke managers of partners die zich tijdens beoordelingen en promotierondes voor een werknemer uitspreken. De omgeving is vaak zo ingericht dat dit soort gelegenheden een manier zijn om contact te leggen met zo’n carrièresponsor.”
Voor consultants uit de meerderheidsgroep ontstaan zulke contacten vaak vanzelf. Voor biculturele consultants, maar ook voor vrouwen en consultants uit een lagere sociale klasse, kost dat meer moeite. Vooral biculturele consultants moeten balanceren tussen opvallen en erbij horen: ze moeten zich laten zien om carrière te maken, maar tegelijk voldoende aansluiten bij de dominante werkcultuur. De onderzoekers noemen dat standing out while blending in. Daardoor bouwen zij minder makkelijk informele relaties op die later belangrijk kunnen zijn voor hun loopbaan.
Belang carrièresponsor
Volgens de onderzoekers kunnen coaches en mentoren biculturele consultants actiever helpen om contact te leggen met carrièresponsors. Juist omdat zulke contacten binnen consultancy belangrijk kunnen zijn voor promotie, kan die ondersteuning veel verschil maken. Aparte programma’s zijn volgens Bouwmeester niet nodig en kunnen stigmatiserend werken; bestaande begeleiding kan wel beter aansluiten op de drempels die deze groep ervaart.
‘Hardnekkige werkcultuur’
Volgens Bouwmeester gaat het aantrekken van biculturele consultants inmiddels steeds beter. De uitdaging verschuift daarmee van diverser werven naar ervoor zorgen dat biculturele consultants zich ook thuis voelen en dezelfde kansen krijgen om door te groeien.
Hij wijst daarbij op de hardnekkigheid van de bestaande werkcultuur. “De vriendschapscultuur binnen consultancy is nog behoorlijk mannelijk en lijkt soms op een voortzetting van een corporale studentencultuur, met veel feestjes en alcohol. Voor mensen die zich daar minder mee identificeren, kan die cultuur juist uitsluitende effecten hebben.”
Bouwmeester verwacht dat dit op termijn ook gevolgen kan hebben voor wie in de sector blijft en doorgroeit. “Bij vrouwen zien we al langer dat zij vaker uitstromen voordat ze de hoogste posities bereiken. We verwachten dat een vergelijkbaar patroon ook bij biculturele consultants kan ontstaan als deze cultuur niet verandert.”
Het paper, Bicultural professionals and their careers: Experiences with identity work in the friendship cultures of Dutch consultancies, verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift, German Journal of Human Resource Management. Andere auteurs zijn Illayda Önder (Vrije Universiteit Amsterdam) & Irene Skovgaard-Smith (University of East Anglia).