Door vergrijzing en personeelstekorten in de zorg wordt naar verwachting steeds vaker een beroep gedaan op burgers om zorgbehoevende naasten te ondersteunen. Tegelijkertijd stimuleert de overheid mensen om meer en langer betaald te werken. “In dit onderzoek brengen we in kaart welke partijen een rol spelen bij het combineren van werk en mantelzorg”, zegt hoogleraar Informele Zorg Marjolein Broese van Groenou. “Uit interviews met mantelzorgers en werkgevers blijkt dat er knelpunten zijn die wijzen op de noodzaak van een integrale aanpak, waarbij mantelzorg, professionele zorg en werk beter op elkaar worden afgestemd.”
Steun van werkgever helpt, maar lost knelpunten bij intensieve mantelzorg niet op
Uit het onderzoek blijkt dat betaald werk en mantelzorg goed te combineren zijn zolang de zorgsituatie hanteerbaar is en de werkgever flexibiliteit biedt op piekmomenten. De combinatie wordt zwaar voor mantelzorgers met een omvangrijke baan en een zorgtaak van meer dan vier uur per week. “Het is lastig om je volledig op je werk te kunnen focussen als je weet dat een geliefde thuis intensieve zorg nodig heeft. Of wanneer je onder werktijd allerlei instanties moet bellen om passende zorg te regelen”, aldus Broese van Groenou.
Mantelzorgers die intensief helpen, hebben dan ook niet alleen behoefte aan flexibiliteit in het werk, maar ook aan vermindering van de administratie- en regeldruk bij het verkrijgen van professionele hulp voor hun naaste. De barrières waarop zij stuiten bij het aanvragen van verschillende soorten ondersteuning leggen een zware last op hen. Bij vrouwen gaat intensieve mantelzorg gepaard met een gemiddelde contractuele verkorting van de werkweek van twee uur, met gevolgen voor inkomen en pensioenopbouw.
Werkgevers welwillend, maar kennis ontbreekt
Werkgevers in dit onderzoek zijn bereid om mantelzorgers te ondersteunen, maar het ontbreekt hen vaak aan kennis over mogelijkheden voor verlof, flexibiliteit en ondersteuning vanuit de zorg. Ze hebben behoefte aan praktische handvatten voor een werkbaar mantelzorgbeleid, met standaardmaatregelen voor de meerderheid met lichte mantelzorgtaken en maatwerk voor de kleinere groep intensieve mantelzorgers.
Werkgevers verwachten dat werknemers zelf het initiatief nemen om hun zorgsituatie en ondersteuningsbehoefte aan te kaarten. Voor werknemers is dit echter niet altijd vanzelfsprekend, bijvoorbeeld door vrees voor hun loopbaan of schuldgevoel tegenover collega’s. Het wordt als helpend ervaren wanneer leidinggevenden actief een mantelzorgvriendelijk organisatiebeleid uitdragen.
Organisatie van zorg knelt: integrale aanpak noodzakelijk
Werkende mantelzorgers ervaren een zware last bij het organiseren van passende professionele zorg en ondersteuning voor hun naaste. De complexiteit van het zorgstelsel en de hoge regeldruk maken dit extra belastend. Volgens mantelzorgers houden zorgprofessionals bovendien weinig rekening met hun werksituatie. Daardoor moeten werkende mantelzorgers vaak zelf de verbinding leggen tussen zorgprofessionals en werkgever, wat het risico op overbelasting verder vergroot.
Bijzonder hoogleraar Sociale Ongelijkheid en Informele Hulp & onderzoeker bij SCP Alice de Boer stelt: “Het onderzoek laat zien dat betere verbinding tussen mantelzorg, werk en professionele zorg mogelijk is. Dat is hard nodig, want werkende mantelzorgers staan nu nog te vaak zelf tussen deze verschillende terreinen in. Terwijl niemand wil dat zij overbelast raken of uitvallen als mantelzorger, werknemer én collega. Daarom is een integrale aanpak nodig die mantelzorg, werk en professionele zorg beter op elkaar afstemt en overbelasting voorkomt.”
Het rapport Op zoek naar verbinding: perspectieven op het combineren van betaald werk en mantelzorg is hier te lezen. Het onderzoek is een samenwerking tussen de Vrije Universiteit Amsterdam, het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) & Instituut Gak.