Een leider wordt pas effectief wanneer hij of zij aansluit bij de behoeften van volgers. Dat blijkt uit het onderzoek van organisatiepsycholoog Xiaotian Sheng, die laat zien dat er geen universeel “beste” leiderschapsstijl bestaat.
Mensen steunen leiders die inspelen op hun fundamentele psychologische behoeften. Die behoeften verschillen per persoon en per situatie. Een leider wordt als effectief gezien wanneer hij of zij aansluit bij de behoeften van volgers. Bijvoorbeeld, in onzekere of bedreigende situaties geven mensen de voorkeur aan sterke leiders die veiligheid bieden. In stabielere contexten zijn rechtvaardigheid of deskundigheid vaak belangrijker.
Leiderschap bekeken door de ogen van volgers
Leiderschapsonderzoek richt zich meestal op de vraag wat een goede leider maakt. Sheng draaide dat perspectief om: wat verwachten volgers eigenlijk van hun leiders? Ze onderzocht hoe mensen binnen groepen leiders beoordelen, vanuit inzichten over hoe samenwerking en leiderschap zich in de menselijke geschiedenis hebben ontwikkeld. Centraal staat de vraag: welke basisbehoeften bepalen of mensen leiders vertrouwen, steunen en positief beoordelen? Daarbij keek ze niet alleen naar eigenschappen van leiders, maar naar de match tussen leider en volgers.
Zes fundamentele behoeften bepalen onze voorkeur voor leiders
Sheng identificeerde zes psychologische basisbehoeften die bepalen hoe mensen leiders zien: bescherming, waarbij een leider veiligheid biedt in bedreigende situaties; verbondenheid, waarbij een leider het groepsgevoel versterkt; status, waarbij een leider sociaal aanzien voor de groep brengt; visie, waarbij een leider richting en toekomstperspectief geeft; expertise, waarbij een leider vakbekwaamheid toont; en rechtvaardigheid, waarbij een leider mensen eerlijk behandelt. Mensen verschillen sterk in welke behoefte zij het belangrijkste vinden, waardoor heel uiteenlopende leiders , van verbindende bruggenbouwers tot daadkrachtige crisismanagers succesvol kunnen zijn, omdat zij verschillende volgers aanspreken.
Waarom context zo’n grote rol speelt
De omstandigheden bepalen vaak welke leiderschapsstijl mensen waarderen. In situaties van onzekerheid of dreiging geven volgers vaker de voorkeur aan sterke, beschermende leiders. In stabiele tijden vinden mensen juist expertise of rechtvaardigheid belangrijker. Sheng: “Dit verklaart waarom dezelfde leider in de ene context als inspirerend wordt gezien, en in een andere als ineffectief.”
Praktische toepassingen voor organisaties en samenleving
De onderzoeksresultaten van Sheng zijn direct toepasbaar in organisaties, leiderschapstraining en politiek onderzoek: voor leiders geldt dat effectieve leiders hun gedrag aanpassen aan de behoeften van volgers en dat er geen “one-size-fits-all” is; voor werknemers helpt het model hen begrijpen waarom ze verschillend reageren op typen leiders; en voor de samenleving biedt het onderzoek een verklaring voor politieke voorkeuren, bijvoorbeeld de stijgende steun voor sterke leiders tijdens crises zoals pandemieën of economische onzekerheid.
Sheng ontwikkelde bovendien een gevalideerde vragenlijst waarmee organisaties eenvoudig kunnen meten welke behoeften binnen teams het sterkst leven. Zij verdedigt haar proefschrift 13 april aan de Vrije Universiteit Amsterdam.