"In een tijdperk waarin machines steeds beter worden in het zijn van machines, is het de essentiële taak van het onderwijs om mensen te helpen beter te worden in het zijn van een mens."
In een opinieartikel dat op 19 februari 2026 in Trouw verscheen, betogen hoogleraar Govert Buijs (afdeling filosofie), universitair docent Frederique Demeijer (Athena Instituut), hoogleraar Marjolein Zweekhorst (Athena Instituut) en Janneke Waelen (VU Centre for Teaching & Learning) dat het de essentiële taak van het onderwijs is om mensen te helpen beter te worden in het zijn van een mens, in een tijdperk waarin machines steeds beter worden in het zijn van een machine. Ze doen dit als reactie op eerder in Trouw verschenen opiniestukken van Gert Biesta en Joep Dohmen, stellende dat debatten over termen als "Bildung" of "morele vorming" misschien interessant zijn, maar potentieel afleiden van waar het echt om gaat: de vormende rol van hoger onderwijs in een gepolariseerde en complexe wereld.
In een tijdperk dat gekenmerkt wordt door snelle ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie, worden universiteiten geconfronteerd met een nieuwe en urgente vraag: niet alleen wat studenten zouden moeten worden, maar ook wie ze worden. Universiteiten hebben de unieke verantwoordelijkheid om studenten te begeleiden tijdens een cruciale fase van persoonlijke en intellectuele ontwikkeling, gedurende meerdere vormende jaren. Dit vraagt om meer dan alleen disciplinaire kennis en onderzoeksvaardigheden. Het vergt ook de ontwikkeling van kritische reflectie: bewustwording van de aannames, grenzen en ethische implicaties die onderdeel zijn van iemands vakgebied, evenals begrip van en respect voor andere vormen van kennis.
De geschiedenis laat zien wat er kan gebeuren als deze taak wordt verwaarloosd. Wanneer onderwijs zich beperkt tot individueel succes of eigenbelang, kunnen afgestudeerden zulke veronderstellingen meenemen naar de maatschappij, met verstrekkende gevolgen. Zoals Max Weber waarschuwde, lopen we het risico om "specialisten zonder geest" of "consumenten zonder hart" voort te brengen. De afgestudeerden van vandaag betreden een wereld die gekenmerkt wordt door sociale, ecologische en technologische uitdagingen. Velen zullen een leiderschapsrol op zich nemen, waarbij karakter net zo belangrijk is als competentie. Om studenten goed voor te bereiden, is het noodzakelijk hen te betrekken bij problemen uit de echte wereld, dialoog over verschillen aan te moedigen en hen te helpen om verder te kijken dan enkel hun eigen perspectief.
Lees het opiniestuk in TROUW en kom meer te weten over ons onderwijsaanbod aan het Athena Instituut aan VU Amsterdam.