Alleen een minimumleeftijd voor sociale media is niet genoeg om problematisch internetgebruik onder jongeren tegen te gaan. Preventie, onderwijs en meer kennis over wat jongeren helpt om gezond met digitale media om te gaan zijn eveneens nodig.
Dat stelt de internationale The Lancet Psychiatry Commission on global action on problematic usage of the internet. VU-onderzoekers dragen bij aan die kennis binnen het Europese onderzoeksproject BootStRaP.
Problematisch internetgebruik kan verschillende vormen aannemen, zoals gamen, sociale media gebruiken, online gokken of shoppen op een manier die jongeren niet goed meer onder controle hebben. Wanneer dat gedrag negatieve gevolgen heeft voor bijvoorbeeld hun gezondheid, schoolprestaties of relaties, kan sprake zijn van problematisch internetgebruik.
De internationale The Lancet Psychiatry Commission on global action on problematic usage of the internet brengt de huidige wetenschappelijke kennis hierover bijeen en bespreekt verschillende mogelijkheden voor beleid en preventie. Daarbij gaat het onder meer om leeftijdsgrenzen voor sociale media, preventieprogramma’s en maatregelen om online platforms veiliger te maken.
Leeftijdsgrens is geen wondermiddel
De publicatie verschijnt terwijl in verschillende landen wordt gediscussieerd over minimumleeftijden voor sociale media. Volgens de Commissie kunnen leeftijdsgrenzen onderdeel zijn van een bredere aanpak. Tegelijkertijd zijn wetenschappelijk onderbouwde preventiestrategieën nodig om de risico’s van problematisch internetgebruik te verminderen.
“Leeftijdsgrenzen kunnen een plek hebben binnen een bredere aanpak van online risico’s voor jongeren, als naleving en handhaving goed geregeld zijn. Maar zelfs dan zijn ze geen wondermiddel. Om problematisch internetgebruik te voorkomen, moeten we ook investeren in preventie, onderwijs en kennis over wat jongeren helpt om gezond met digitale media om te gaan,” zegt VU-ontwikkelingspsycholoog Pim Widdershoven.
Negen Europese landen
Een van de onderzoeken waarnaar de Commissie verwijst, is BootStRaP. In dit vijfjarige Europese onderzoeksproject wordt een grote groep jongeren in negen landen langere tijd gevolgd. De onderzoekers willen achterhalen welke jongeren een verhoogd risico hebben op problematisch internetgebruik, welke factoren daarbij een rol spelen en welke gevolgen het gebruik voor hen heeft.
De Vrije Universiteit Amsterdam is binnen het project onder meer verantwoordelijk voor de dataverzameling in Nederland en werkt daarvoor samen met verschillende middelbare scholen. Op basis van de verzamelde gegevens en bestaande wetenschappelijke kennis ontwikkelen en testen de onderzoekers vervolgens zelfhulpprogramma’s die aansluiten bij persoonlijke risicofactoren. Daarbij is onder meer aandacht voor emotieregulatie en impulscontrole.
Jongeren zelf sterker maken
BootStRaP kiest daarmee voor een specifieke benadering van preventie. Maatregelen tegen problematisch internetgebruik kunnen zich richten op het ontwerp van bijvoorbeeld games en sociale media, op de omgeving waarin jongeren opgroeien óf op jongeren zelf. BootStRaP onderzoekt vooral die laatste mogelijkheid.
Het doel is niet simpelweg jongeren minder online te laten zijn. De onderzoekers willen jongeren van 12 tot 16 jaar vaardigheden geven waarmee zij zelf meer grip krijgen op hun online gedrag en gezonder met de digitale wereld kunnen omgaan.
Dat kan een belangrijke aanvulling zijn op maatregelen zoals leeftijdsgrenzen of aanpassingen aan online platforms. Door beter te begrijpen welke jongeren kwetsbaar zijn en waarom, kunnen preventieve programma’s bovendien gerichter worden ingezet.