Wat gebeurt er met mannelijkheid wanneer geweld het lichaam blijvend verandert? Onderzoek van socioloog Helenard Louw onder zwarte mannen in gewelddadige gemeenschappen in Kaapstad, Zuid-Afrika, laat zien hoe geweld, identiteit, beperking en sociale ongelijkheid diep met elkaar verweven zijn.
Het onderzoek van Louw richt zich op mannen die zichzelf als ‘gangster’ identificeren en door interpersoonlijk of bendegeweld een dwarslaesie hebben opgelopen. Aan de hand van hun persoonlijke verhalen onderzocht hij hoe zij hun leven, mannelijkheid en identiteit ervaren vóór en na hun verwonding.
Een belangrijke conclusie is dat deze mannen niet alleen vanuit criminaliteit of geweld moeten worden bekeken. Zij zijn tegelijkertijd daders, slachtoffers, vaders, zonen en overlevenden. Hun verhalen laten zien hoe complexe sociale en historische omstandigheden kunnen bijdragen aan geweld en hoe de gevolgen daarvan vervolgens een leven blijvend kunnen veranderen.
Mannelijkheid onder druk
Louw introduceert het begrip ‘morphing masculinity’: mannelijkheid als een voortdurend veranderend proces. Voor sommige mannen waren kracht, agressie, status en het vermogen om zichzelf en anderen te beschermen belangrijke onderdelen van hun beeld van mannelijkheid.
“Een dwarslaesie kan die vanzelfsprekendheden ingrijpend verstoren. Lichamelijke kracht en zelfstandigheid kunnen afnemen, terwijl ook werk, relaties, seksualiteit en sociale status veranderen. De mannen moeten daardoor opnieuw nadenken over wie zij zijn en welke plek zij innemen binnen hun familie en gemeenschap,” aldus Louw. Die verandering verloopt niet rechtlijnig. Gevoelens van verlies, woede, spijt, verantwoordelijkheid en hoop kunnen naast elkaar bestaan.
Verder kijken dan het delict
Louw pleit voor een bredere kijk op geweld. In plaats van geweld uitsluitend te zien als een individueel probleem, wordt het geplaatst binnen de sociale en historische omstandigheden van gemarginaliseerde gemeenschappen.
Dat heeft ook gevolgen voor de manier waarop professionals omgaan met mensen die betrokken zijn geweest bij criminaliteit. Door niet alleen naar het gepleegde delict te kijken, maar ook naar iemands levensgeschiedenis en omgeving, ontstaat volgens het onderzoek een completer beeld van de mens achter het gedrag.
De inzichten zijn bovendien relevant voor jongeren die agressie en geweld zien als belangrijke kenmerken van mannelijkheid. De ervaringen van de onderzochte mannen laten zien welke ingrijpende gevolgen een gewelddadig leven kan hebben, maar ook dat verandering mogelijk blijft.
Louw benadrukt dat aandacht voor context verantwoordelijkheid voor geweld niet wegneemt. Wel kan het luisteren naar deze vaak gestigmatiseerde stemmen helpen om geweld beter te begrijpen en ruimte te creëren voor verandering. Hij levert daarmee niet alleen een wetenschappelijke bijdrage aan onderzoek naar geweld, mannelijkheid en beperking, maar stelt ook een maatschappelijke vraag: hoe kunnen we mensen blijven zien als mens, zonder hun daden of verantwoordelijkheid uit het oog te verliezen?