Het nieuwe onderzoeksproject VORTEX, geleid door Caroline Jagtenberg van de Vrije Universiteit Amsterdam, brengt daar verandering in. VORTEX (Voorbereid op het Extreme: Militair en Maatschappij) ontvangt een subsidie van TKI Dinalog, in samenwerking met het Ministerie van Defensie. Het driejarige project gaat in augustus 2026 van start.
Wetenschappelijke basis onder een grote investering
De Nederlandse overheid stelt zo'n 80 miljoen euro beschikbaar voor de inrichting van circa 3.600 noodsteunpunten. Een forse investering, waarvoor tot nu toe een wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt. Hoeveel steunpunten zijn er nodig, en waar? Hoe zorg je dat voorraden op peil blijven als herbevoorrading stokt? En wie is waarvoor verantwoordelijk als het erop aankomt?
VORTEX beantwoordt die vragen met een combinatie van empirisch onderzoek, simulaties en praktijktests. De onderzoekers analyseren onder meer de Oekraïense 'Points of Invincibility': noodsteunpunten die daar onder extreme omstandigheden functioneren. Die lessen vertalen ze naar de Nederlandse context. Daarnaast ontwikkelen ze rekenmodellen voor een landelijk dekkend netwerk, met als uitgangspunt dat iedere burger binnen vijftien minuten lopen of fietsen een steunpunt kan bereiken. Ook de nooddrinkwatervoorziening krijgt bijzondere aandacht.
Samenleving en krijgsmacht versterken elkaar
Kenmerkend voor VORTEX is de wederkerigheid tussen civiele en militaire partijen. De samenleving ondersteunt Defensie met logistieke capaciteit, en Defensie draagt bij aan de bescherming en continuïteit van de samenleving. Ook burgers spelen een centrale rol: noodsteunpunten zijn plekken waar gemeenschappen samenkomen, elkaar helpen en actief bijdragen aan de crisisrespons.
Caroline Jagtenberg: "Er worden nu investeringsbeslissingen genomen terwijl de kennisbasis nog ontbreekt. Met VORTEX bouwen we die kennis op, samen met de mensen die er straks mee moeten werken: veiligheidsregio's, gemeenten en Defensie."
Breed consortium
VU Amsterdam werkt in VORTEX samen met Rotterdam School of Management (Erasmus Universiteit), de Nederlandse Defensie Academie, Centrum Wiskunde & Informatica, TU Eindhoven, de veiligheidsregio's Rotterdam-Rijnmond en Utrecht, het Nationaal Instituut Publieke Veiligheid, GHOR Zaanstreek-Waterland, Axira en het Ministerie van Defensie.