Ook kunnen de resultaten in de toekomst helpen om mensen met een verhoogd risico al jaren vóór de eerste symptomen te identificeren. Hiermee wordt weer een belangrijke stap gezet in het ontrafelen van de genetische oorzaken van de ziekte van Alzheimer.
Uffelmann onderzocht welke genetische verschillen het risico op Alzheimer verhogen en hoe die kennis kan worden vertaald naar begrijpelijke en bruikbare risicovoorspellingen voor individuele mensen. Hij vergeleek het DNA van meer dan 100.000 mensen met Alzheimer met dat van 2,6 miljoen mensen zonder de ziekte. Die analyse bracht 127 gebieden in het menselijk genoom aan het licht die samenhangen met Alzheimer. Van die genetische risicogebieden waren er 48 nog niet eerder ontdekt.
Van abstracte score naar een begrijpelijke kans
In een ander deel van zijn proefschrift onderzocht Uffelmann het voorspellen van ziekterisico’s. Genetisch risico wordt vaak uitgedrukt in complexe scores die voor patiënten moeilijk te interpreteren zijn. Uffelmann ontwikkelde daarom een methode die deze genetische informatie vertaalt naar een begrijpelijke persoonlijke kans. In plaats van een abstracte score kan iemand bijvoorbeeld te horen krijgen dat hij of zij een kans van 30 procent heeft om de ziekte te ontwikkelen.
Volgens Uffelmann kan juist deze vertaalslag een belangrijke rol spelen in de toekomst van de gezondheidszorg. Bij Alzheimer begint de schade in de hersenen vaak al tien tot twintig jaar voordat geheugenproblemen zichtbaar worden. Wanneer mensen met een verhoogd genetisch risico vroegtijdig kunnen worden geïdentificeerd, ontstaat de mogelijkheid om hen nauwkeurig te volgen en in een vroeg stadium nieuwe preventieve behandelingen aan te bieden.
Sekseverschillen belangrijk
In een afzonderlijk onderzoek liet Uffelmann zien dat sommige genetische varianten verschillende effecten kunnen hebben bij mannen en vrouwen. Dat betekent dat het meenemen van sekseverschillen belangrijk kan zijn voor toekomstig genetisch onderzoek en voor de ontwikkeling van meer gepersonaliseerde behandelingen.
Betekenis voor de praktijk
Voor patiënten en artsen biedt het voorspellen van genetisch risico perspectief op betere risicobeoordelingen en mogelijk eerdere interventies. Voor medicijnontwikkelaars leveren de nieuw ontdekte genen uit het Alzheimeronderzoek waardevolle aanwijzingen op voor nieuwe behandelstrategieën. Tegelijkertijd benadrukt Uffelmann dat zorgvuldige wetenschappelijke validatie noodzakelijk blijft.
Die waarschuwing is actueel, omdat commerciële bedrijven steeds vaker genetische risicorapporten aanbieden en genetische informatie zelfs gebruiken bij embryoselectie. De onderzoeker benadrukt dat dergelijke toepassingen alleen verantwoord zijn wanneer de onderliggende voorspellingen betrouwbaar, goed onderzocht en zorgvuldig geïnterpreteerd zijn.
Het proefschrift markeert daarmee een belangrijke stap richting een toekomst waarin genetische kennis niet alleen helpt om ziekten beter te begrijpen, maar ook om ze eerder te herkennen.