Een team van onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC heeft zich specifiek gefocust op het eiwit tau. ‘’Klontering van het eiwit tau is een belangrijke factor in het verlies van hersencellen in de ziekte van Alzheimer en fronto-temporale dementie’’, legt neurowetenschapper Wiep Scheper uit. ‘’Tau klontering leidt ertoe dat hersencellen minder goed nieuwe eiwitten kunnen maken. Eiwitten zijn de werkpaarden van de cel, en als hersencellen niet voldoende nieuwe eiwitten kunnen maken kunnen ze hun functie in bijvoorbeeld het vormen van geheugen niet goed uitoefenen en gaan ze uiteindelijk dood.’’
Afvalfabrieken van grote waarde
Al meer dan een eeuw geleden ontdekten onderzoekers dat in de hersenen van mensen met Alzheimer sommige hersencellen met ophopingen van tau-eiwit ook zogenoemde granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVB’s) bevatten. GVB’s zijn een soort lysosomen, de afvalfabriekjes van de cel. Destijds was het niet duidelijk wat de aanwezigheid van GVB’s voor de hersencellen betekende. Het laboratorium van Scheper heeft ontdekt dat hersencellen met GVB’s weerstand kunnen bieden tegen de toxische effecten van tau-klontjes op de eiwitsynthese en op celdood. Dit onderzoek is gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Science Advances.
Nieuwe eitwitproductie ondanks tau-klonten mogelijk
Neurowetenschapper Jasper Smits heeft samen met een team van onderzoekers van Amsterdam UMC en Vrije Universiteit een aantal belangrijke onderdelen van het onderliggende moleculaire mechanisme in kaart gebracht. Belangrijk is dat zenuwcellen met GVB’s, ondanks de aanwezigheid van tau-klontjes, nog steeds nieuwe eiwitten kunnen aanmaken wanneer ze actief worden. Dat is essentieel voor processen zoals het goed functioneren van het geheugen. Dit laat zien dat de veerkracht die samenhangt met GVB’s belangrijk is voor het behoud van een goede werking van hersencellen.
Deze veerkracht die in hersencellen met GVB’s wordt aangezet, zit van nature al in onze hersencellen. Door dit proces extra te stimuleren, kunnen hersencellen met tau-klontjes beter blijven werken. Dit onderzoek laat zien dat er nieuwe kansen zijn om een behandeling te ontwikkelen voor hersenziektes waarbij tau zich ophoopt, zoals de ziekte van Alzheimer en fronto-temporale dementie.
De studie werd mede mogelijk gemaakt door financiering van de Hersenstichting/Coby van Nieuwkerk Fonds en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).