Mensen met een psychotische aandoening en een posttraumatische stressstoornis (PTSS) kunnen veel baat hebben bij traumatherapie. Exposuretherapie, EMDR en cognitieve therapie verminderen alle drie de PTSS-klachten aanzienlijk. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam en Parnassia Groep.
Mensen met een psychose hebben vaak ingrijpende gebeurtenissen meegemaakt. Die ervaringen kunnen leiden tot PTSS, met klachten als nachtmerries, herbelevingen, slaapproblemen en een voortdurend gevoel van onveiligheid. Naar schatting hebben ruim 230.000 Nederlanders op dit moment PTSS.
Juist bij mensen met een psychotische aandoening bestaat al lange tijd terughoudendheid om traumatherapie aan te bieden. Zorgverleners vrezen dat het ophalen en verwerken van traumatische herinneringen psychoseklachten, zoals stemmen horen of ernstige achterdocht, kan verergeren. Mensen met psychotische aandoeningen worden daardoor nog regelmatig uitgesloten van traumagerichte behandeling.
“We wilden daarom onderzoeken of die terughoudendheid terecht is”, zegt klinisch psycholoog en hoofdonderzoeker David van den Berg. Samen met collega’s volgde hij 162 mensen met PTSS en een psychotische aandoening. Naast hun gebruikelijke behandeling voor psychose kregen zij via loting exposuretherapie, EMDR of cognitieve therapie. Een vierde groep kreeg gedurende de onderzoeksperiode nog geen traumatherapie. “Zo konden we onderzoeken of deze behandelingen ook effectief zijn bij een groep voor wie traumatherapie lange tijd niet vanzelfsprekend was.”
Grote afname PTSS-klachten
De resultaten zijn duidelijk: alle drie de traumatherapieën verminderden de PTSS-klachten aanzienlijk sterker dan bij de groep die geen traumatherapie kreeg. Bij 45 procent van de deelnemers die exposuretherapie kregen, was na zes maanden geen sprake meer van een PTSS-diagnose. Bij EMDR ging het om 44 procent en bij cognitieve therapie om 56 procent. In de controlegroep was dat 25 procent.
“Dat is een zeer opvallend verschil”, zegt Van den Berg. “We zien niet alleen dat de klachten afnemen, maar dat bij ongeveer de helft van de mensen die traumatherapie kregen de PTSS-diagnose na zes maanden niet meer van toepassing was.”
Ook andere problemen die samenhangen met trauma namen af. De deelnemers rapporteerden onder meer minder somberheid, dissociatie en negatieve gedachten over het trauma. De behandelingen hadden daarentegen geen duidelijk aantoonbaar effect op psychoseklachten zoals achterdocht en stemmen horen.
Ook na twintig jaar klachten effect
Opvallend is dat de deelnemers gemiddeld al ruim twintig jaar PTSS-klachten hadden en ongeveer negentien jaar psychoseklachten. Juist daarom zijn de behandelresultaten bijzonder: ook bij mensen met langdurige en complexe psychische problemen bleek een relatief kort behandeltraject van maximaal zestien sessies veel effect te kunnen hebben. “Veel van deze mensen krijgen al jarenlang behandeling voor ernstige psychische problemen. Juist daarom is het opvallend dat traumatherapie nog zo’n groot verschil kunnen maken. Dat we juist in deze groep zulke duidelijke verbeteringen zien, laat zien dat ook mensen met langdurige en complexe klachten veel baat kunnen hebben bij traumatherapie”, zegt Van den Berg.
Psychose hoeft traumabehandeling niet in de weg te staan
Volgens Van den Berg is de belangrijkste boodschap voor behandelaars dat mensen met psychose niet bij voorbaat uitgesloten moeten worden van traumatherapie. “Deze behandelingen zijn effectief en veilig. Het onthouden ervan kan mensen juist tekortdoen.” Omdat exposuretherapie, EMDR en cognitieve therapie allemaal effect hebben, vindt hij het belangrijk dat cliënten kunnen meebeslissen over welke behandeling het beste bij hen past.
Ook voor beleidsmakers ligt er volgens Van den Berg een opdracht. Eerder onderzoek van zijn groep laat zien dat traumabehandeling niet alleen gezondheidswinst oplevert, maar ook zorgkosten kan besparen doordat mensen daarna minder zorg nodig hebben. Tegelijkertijd is er een tekort aan therapeuten in de psychosezorg. “Als we weten dat deze behandelingen werken, moet er ook voldoende capaciteit zijn om ze aan te bieden.”
Het onderzoek is gepubliceerd het wetenschappelijke tijdschrift Psychological Medicine. Ook VU-onderzoekers Simone Burger, Inez Verdaasdonk & Catherine van Zelst werkten mee aan de studie.
