Identiteit ligt niet vast, maar verandert voortdurend. Wie mensen worden, wordt mede gevormd door de verhalen die zij over zichzelf vertellen en door de toekomst die zij voor zich zien, stelt organisatie- en managementwetenschapper Babak Ghaempanah. Zijn belangrijkste advies: ‘Speel, groei en schrijf de verhalen waarnaar je wilt leven.’
Van ‘Wie ben ik?’ naar ‘Wie ben ik aan het worden?’
Mensen zijn wezens die verhalen vertellen. We creëren verhalen die op hun beurt onszelf vormen. Maar hoe worden we eigenlijk wie we zijn? Uit het onderzoek van Ghaempanah blijkt dat identiteit niet vaststaat en ook niet simpelweg wordt overgenomen uit het verleden. ‘Het is een voortdurend proces dat op de toekomst is gericht en wordt gevormd door de verhalen waarnaar we leven.’
Vier bouwstenen van het worden van wie we zijn
Ghaempanah onderscheidt vier belangrijke bouwstenen van het proces waarin we voortdurend worden wie we zijn. ‘Ten eerste proberen mensen nieuwe identiteiten aanvankelijk uit door ermee te spelen, voordat zij zich eraan verbinden. Daarnaast dragen mensen meerdere zelven in zich, die voortdurend met elkaar en met de samenleving in gesprek zijn. Ook onze visie op de toekomst helpt, naast ons verleden, te bepalen wie we worden. De vierde bouwsteen is het bredere culturele verhaal van onze tijd. Dat verhaal verschuift momenteel in de richting van een denkkader dat bekendstaat als metamodernisme.’
Ruimte voor groei en verandering
Volgens Ghaempanah is de praktische boodschap van het onderzoek duidelijk: ‘Wie we worden, hebben we niet volledig zelf in de hand, maar het wordt ook niet volledig bepaald door onze omstandigheden. Wat we wél kunnen doen, is spelen, groeien en de verhalen schrijven waarnaar we leven.’
Voor individuen biedt het onderzoek een wetenschappelijk onderbouwd kader voor persoonlijke groei. De aandacht verschuift van de statische vraag ‘Wie ben ik?’ naar de dynamische vraag ‘Wie ben ik aan het worden?’ Ghaempanah: ‘In plaats van op zoek te gaan naar één “ware zelf”, kunnen mensen zich verhouden tot hun verschillende innerlijke stemmen en reflecteren op de toekomst die zij zich voorstellen. Dit is niet simpelweg een kwestie van individuele wilskracht. Wie we worden, wordt ook gevormd door de sociale structuren, culturele verhalen en relationele contexten waarin we leven. Narratieve en dialogische hulpmiddelen kunnen dit proces ondersteunen en ruimte creëren voor zowel persoonlijke reflectie als een eerlijkere verhouding tot de wereld waarin we leven.’
Deze inzichten kunnen ook relevant zijn voor actuele maatschappelijke uitdagingen, zoals de wijdverbreide onzekerheid over identiteit en burn-out als gevolg van werk.
Toepassingen in werk en organisaties
De inzichten hebben ook directe toepassingen voor professionals en organisaties. Narratieve en dialogische hulpmiddelen kunnen bijvoorbeeld door loopbaanadviseurs worden ingezet om masterstudenten te ondersteunen tijdens de stressvolle overgang van studie naar werk.
Organisaties kunnen deze benadering ook toepassen in leiderschaps- en diversiteitsprogramma’s. Daarbij ligt de focus op de verhalen en ervaringen van medewerkers, in plaats van op rigide persoonlijkheidstests.
Onderzoek naar hoe identiteit voortdurend vorm krijgt
Ghaempanah hanteert een constructivistische en narratieve benadering. ‘De focus ligt minder op universele waarheden en meer op de manier waarop mensen betekenis geven aan hun leven door middel van de verhalen die zij vertellen.’
Zijn onderzoek bestaat uit vier afzonderlijke studies, die elk een van de bouwstenen van het proces van identity becoming onderzoeken. Twee van de studies zijn conceptueel van aard. In één studie wordt een model ontwikkeld waarin bestaande literatuur over het uitproberen van identiteiten en de verhalen waarnaar we leven wordt samengebracht. De andere studie onderzoekt opkomende culturele discoursen vanuit een theoretisch en filosofisch perspectief.
De andere twee studies zijn empirisch van aard. Eén daarvan onderzoekt identiteits- en loopbaanverhalen vanuit een dialogisch perspectief. De andere analyseert toekomstverhalen die zijn verzameld onder masterstudenten die op het punt staan de arbeidsmarkt te betreden.
De verhalen die we vertellen
Verhalen staan centraal in alle vier de studies: de manier waarop ze worden verteld, wat ze wel en niet bevatten, welke stemmen erin aanwezig zijn en hoe ze vormgeven aan wie we worden.
In het onderzoek worden geen laboratoriumexperimenten gebruikt. In plaats daarvan ligt de focus rechtstreeks op menselijke ervaringen en op de manier waarop mensen betekenis geven aan hun leven.