Quantumparadox van uitleg
Zowel metaforische als niet-metaforische uitleg van quantumfenomen zorgden ervoor dat mensen het gevoel hadden dat ze een nieuwsartikel over de ontwikkeling van een quantumcomputer minder goed begrepen dan mensen die dezelfde tekst lazen, maar dan zonder uitleg van het quantumfenomeen.
Tegelijkertijd begrepen mensen de quantumfenomenen zélf juist beter wanneer er uitleg werd gegeven – dus beter dan de groep die geen uitleg kreeg. Of die uitleg metaforisch was of niet, maakte geen verschil. “Met andere woorden: uitleg kan helpen bij het begrijpen van quantumfenomenen, maar heeft een negatief effect op ervaren begrip van een krantenartikel over quantumtechnologie - in dit geval een quantumcomputer,” aldus hoofdonderzoeker natuurkundige Aletta Meinsma van de Universiteit Leiden.
De wetenschappers onderzochten of een beeldende vergelijking – zoals een munt die in de lucht draait – bijdraagt aan beter begrip van quantumtechnologie, en in welke mate zo’n begrip invloed heeft op de houding van mensen ten aanzien van de technologie. Het onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Metaphor and the Social World.
Drie manieren om quantumfysica uit te leggen
In een online experiment onder 1167 Nederlanders kregen deelnemers een nieuwsbericht te lezen over een nieuwe quantumcomputer. Het artikel bevatte óf een metaforische uitleg, óf een niet-metaforische uitleg, óf helemaal geen uitleg over een kernfenomeen uit de quantumfysica, zoals superpositie of verstrengeling.
Op houding over quantumtechnologie hadden de verschillende soorten uitleg nauwelijks effect. De onderzoekers vonden geen directe invloed op houding (zowel emoties en gevoelens ten opzichte van quantumtechnologie, als gedachten en overtuigingen). Deze was gemiddeld bij de deelnemers al behoorlijk positief. Alleen heel kleine indirecte effecten doken op: een iets negatievere houding doordat mensen dachten dat ze het nieuwsartikel als geheel minder goed begrepen, en een iets positievere houding doordat ze feitelijk meer begrepen over het specifieke quantumfenomeen dat in de tekst werd uitgelegd, hoewel dit laatste effect werd opgeheven. “Deze resultaten laten zien dat (metaforische) uitleg dus anders lijkt te werken voor op begrip dan op houding, “ aldus universitair hoofddocent Taal en Communicatie Gudrun Reijnierse.
Metaforen maken quantum niet begrijpelijker
Een belangrijk inzicht is dat metaforen in dit onderzoek geen beter communicatiemiddel blijken dan een niet-metaforische uitleg. Ze maken quantumtechnologie niet begrijpelijker en veranderen houding niet. Voor de publieke communicatie rond nieuwe technologieën betekent dit dat niet-metaforische uitleg minstens zo effectief kan zijn als beeldende vergelijkingen – maar vooral als het doel is om mensen meer inhoudelijke kennis over een specifiek fenomeen bij te brengen. Om mensen een globaal gevoel van begrip van technologische ontwikkelingen te geven, kan detailuitleg beter achterwege worden gelaten.