Pissebedden die op het platteland leven, zijn beter bestand tegen uitdroging en overstroming dan hun soortgenoten in de stad. Dat blijkt uit nieuw onderzoek door ecologen van de Vrije Universiteit Amsterdam en Aarhus University naar de pissebed Philoscia muscorum.
De resultaten zijn opvallend, omdat juist werd verwacht dat dieren in steden zich beter zouden hebben aangepast aan deze stressvolle omstandigheden. Het onderzoek - gepubliceerd in Pedobiologia - laat zien dat verstedelijking dieren niet vanzelf weerbaarder maakt tegen de gevolgen van droogte en extreme regenval.
Steden stellen dieren voor flinke uitdagingen. Temperaturen liggen er vaak hoger, terwijl wegen, stoepen en andere verharde oppervlakken ervoor zorgen dat regenwater minder gemakkelijk de bodem in kan. Daardoor kunnen droge omstandigheden en wateroverlast elkaar afwisselen.
VU-ecoloog Wouter van der Vegt: “Wij wilden weten of pissebedden die in steden leven zich aan deze omstandigheden hebben aangepast. We hebben daarom pissebedden uit stedelijke en landelijke gebieden vergeleken en onderzochten in het laboratorium hoe goed de dieren bestand waren tegen uitdroging en onderdompeling in water.”
Plattelandspissebedden zijn weerbaarder
De resultaten waren tegengesteld aan de verwachtingen. Pissebedden uit stedelijke gebieden bleken niet beter, maar juist minder goed bestand tegen zowel uitdroging als overstroming dan dieren van het platteland. Ook reageerden de landelijke populaties beter op eerdere blootstelling aan droogte. Dat suggereert dat zij hun fysiologische reactie op veranderende omstandigheden beter kunnen aanpassen.
Bij de plattelandspissebedden vonden de onderzoekers bovendien een verband tussen het vermogen om droogte en overstroming te doorstaan. Dieren die beter tegen uitdroging konden, waren doorgaans ook beter bestand tegen onderdompeling. Deze zogenoemde kruistolerantie kan betekenen dat mechanismen die dieren beschermen tegen de ene vorm van stress ook van pas komen bij een andere.
Opvallend was verder dat niet alleen de ernst van droogte een rol speelde. Langdurige blootstelling aan milde uitdroging leidde tot meer sterfte dan een kortere periode van zwaardere uitdroging. Hoe lang dieren aan stress worden blootgesteld, kan dus minstens zo belangrijk zijn als hoe sterk die stress is.
Stadsnatuur onder toenemende druk
De bevindingen zijn relevant nu steden steeds vaker te maken krijgen met hoge temperaturen, droogte en hevige regenval. De resultaten laten zien dat dieren die al langere tijd in de stad leven niet automatisch beter tegen zulke extremen kunnen.
Dat is belangrijk voor het begrijpen en beschermen van biodiversiteit in steden. Pissebedden zijn kleine dieren, maar spelen een belangrijke rol in ecosystemen doordat ze dood plantaardig materiaal afbreken en zo bijdragen aan de kringloop van voedingsstoffen.
Het onderzoek laat bovendien zien dat verschillende vormen van milieustress niet los van elkaar kunnen worden bekeken. Een dier kan anders reageren op een combinatie of opeenvolging van droogte en wateroverlast dan op één stressfactor afzonderlijk.
“Onze resultaten onderstrepen daarmee dat klimaatbestendige steden niet alleen moeten worden bekeken vanuit het perspectief van mensen. Om stedelijke biodiversiteit te beschermen, is ook kennis nodig over hoe dieren reageren op de combinatie van hitte, droogte, verharding en extreme neerslag,“ vat hoogleraar Evolutionaire Ecologie Jacintha Ellers het onderzoek samen.