Erfgoed is niet automatisch erfgoed omdat het oud of historisch waardevol is. Onderzoek van bestuurskundige en erfgoeddeskundige Jeroen Rodenberg laat zien dat maatschappelijke en politieke discussies bepalen wat als erfgoed wordt erkend. Verhalen, belangen en overtuigingskracht blijken daarbij minstens zo belangrijk als historische feiten.
Rodenberg: ‘Veel mensen zien erfgoed als iets vanzelfsprekends. Een historisch gebouw, landschap of traditie is erfgoed vanwege zijn geschiedenis. In de praktijk blijkt dat anders. Regelmatig ontstaan discussies over welke plekken, gebouwen of tradities behouden moeten blijven, welke geschiedenis wordt verteld en wie daarover mag beslissen.’
Rodenbergs onderzoek laat zien hoe die processen van betekenisgeving en besluitvorming verlopen binnen erfgoedbeleid. Centraal staat de vraag hoe verschillende partijen proberen vast te leggen wat als erfgoed wordt beschouwd en waarom.
UNESCO Werelderfgoed en Batavialand als casussen
Voor het onderzoek zijn twee beleidsprocessen in Flevoland geanalyseerd: de mogelijke voordracht van de Noordoostpolder voor de UNESCO Werelderfgoedlijst en de oprichting van erfgoedpark Batavialand. Deze casussen maken zichtbaar hoe overheden, erfgoedorganisaties, politici en andere betrokkenen met uiteenlopende argumenten en belangen invloed uitoefenen op de besluitvorming over erfgoed.
Historische feiten zijn niet genoeg
‘Mijn onderzoek laat zien dat erfgoed niet vanzelf ontstaat. Een gebouw, landschap of traditie is niet automatisch erfgoed omdat het oud of bijzonder is. Pas wanneer mensen het daarover eens worden, krijgt het die betekenis,’ vertelt Rodenberg.
Hij vervolgt: ‘Bij die besluitvorming spelen niet alleen historische feiten een rol. Ook economische belangen, politieke keuzes, emoties en overtuigende verhalen beïnvloeden welke locaties, gebouwen of tradities uiteindelijk als erfgoed worden erkend. Erfgoed wordt daarmee vooral gevormd in maatschappelijke en politieke discussies.’
Daarnaast blijkt dat deze discussies heel verschillend kunnen verlopen. ‘Soms worden zij openlijk gevoerd in de politiek en de media en soms vinden zij vooral plaats binnen de erfgoedsector zelf,’ aldus Rodenberg.
Relevant voor erfgoedbeleid en maatschappelijke debatten
De onderzoeksresultaten bieden nieuwe inzichten voor overheden, erfgoedorganisaties en andere partijen die betrokken zijn bij erfgoedbeleid en politieke besluitvorming.
‘Conflicten over erfgoed gaan zelden alleen over het verleden. Vaak botsen ook economische belangen, sociale identiteiten of bestuurlijke voorkeuren. Door die belangen vroegtijdig te herkennen, kunnen beleidsmakers het gesprek beter organiseren en voorkomen dat discussies onnodig vastlopen,’ stelt hij.
Volgens Rodenberg zijn deze inzichten relevant voor maatschappelijke debatten over onder meer monumentenzorg, gebiedsontwikkeling, werelderfgoed, musea en andere erfgoedprojecten waarbij verschillende belangen samenkomen.
Rodenberg: 'Mijn onderzoek laat zien hoe beleidsmakers, erfgoedorganisaties, maatschappelijke partijen, ondernemers en burgers op verschillende manieren betekenis geven aan erfgoed en waarom besluitvorming daarover soms vastloopt. Dat inzicht zou beleidsmakers kunnen helpen om erfgoedbeleid beter vorm te geven.'
Onderzoeksmethode
Voor het onderzoek heeft Rodenberg beleidsstukken, raadsvoorstellen, vergaderverslagen, rapporten, krantenartikelen en andere openbare bronnen geanalyseerd. ‘Door deze bronnen met elkaar te vergelijken kon ik reconstrueren hoe verschillende betrokkenen betekenis geven aan erfgoed, welke argumenten zij gebruiken en waarom sommige opvattingen uiteindelijk meer invloed krijgen dan andere,’ besluit de onderzoeker.